Desinfectie navel

Vraag:

In de KNOV-standaard Hygiene en Infectiepreventie in de eerstelijns verloskundige praktijk⁽¹⁾ wordt geadviseerd om bij de verzorging van de navel van een pasgeborene geen gebruik te maken van een desinfectiemiddel. Dient dit advies doorgetrokken te worden naar de ziekenhuizen?

Antwoord:

Problemen die zich bij pasgeborenen kunnen voordoen zijn navelontstekingen en purulente huidinfecties. De meest frequente verwekker van dergelijke infecties is Staphylococcus aureus.⁽²⁾
Bij ongeveer 30% van de bevolking komt Staphylococcus aureus als gewone commensaal op de huid voor en geeft deze geen aanleiding tot problemen. Maar deze bacterie is ook berucht als verwekker van wond- en huidinfecties, conjunctivitis, borstabcessen en zoals gezegd navelontstekingen bij neonaten.

Uit de literatuur blijkt dat er een sterke correlatie bestaat tussen neonatale infecties en de graad van de navelkolonisatie.⁽³⁾ De navel is de eerste plaats die wordt gekoloniseerd na de geboorte en vanaf deze plaats vindt verdere kolonisatie over het lichaam plaats. Uit onderzoek van Fairchild et al ⁽⁴⁾ blijkt dat 83% van de navelstompjes van de neonaten de eerste dag na de geboorte al besmet waren en in 66% daarvan ging het om Staphylococcus aureus.
Daarom is de verzorging van de navelstreng in de neonatale periode belangrijk.

Diverse manieren van de verzorging van de navel zijn in de literatuur beschreven: o.a. droge verzorging en verzorging met gebruik van alcohol /chloorhexidine.^(5-6)
De droge verzorging, waarbij de navel alleen droog werd gehouden zonder dat er gebruik werd gemaakt van een desinfecterend middel gaf geen goede reductie van het aantal stafylokokken te zien. Wat wel een goede reductie liet zien was het gebruik van chloorhexidine 0,5% in alcohol.

Advies

Pasgeborenen in het ziekenhuis staan bloot aan ziekenhuispathogenen. Met name Staphylococcus aureus is een beruchte ziekenhuisbacterie die voornamelijk wordt overgedragen via de handen van het verzorgend cq behandelend personeel. Daarboven hebben neonaten door hun prematuriteit een verminderde weerstand waardoor ze extra gevoelig zijn voor ziekenhuisinfecties. Om de blootstelling aan deze ziekenhuisflora zo laag mogelijk te houden dient een goed handhygiëne-protocol in acht te worden genomen en bovendien een goede aandacht voor de navelverzorging. De navel immers is de plaats van eerste kolonisatie en uitgangspunt voor verdere kolonisatie.
Als we door een goede navelverzorging de kolonisatiegraad van de navel laag kunnen houden, zal de kans op een infectie ook minder zijn.
Om die reden wordt dan ook geadviseerd om in het ziekenhuis de navel van de pasgeborene minimaal 2 maal per dag te verzorgen waarbij gebruik wordt gemaakt van chloorhexidine 0,5% in alcohol 70%.

Literatuur:

1. KNOV standaard Hygiëne en Infectiepreventie in de eerstelijns verloskundige praktijk. 2004 Bilthoven. 
2. Sark V, Harrisson S P. Staphylococcus aureus colonization of the new born in a Darlington hospital. J Hosp Infect 1992:21:205-11. 
3. Seeberg S , Brinkhoff B. Epidemiology and control of Staphylococcal pyoderma among newborn infants: evaluation of a method for routine care with a 4 percent chlorhexidine detergent solution. J hosp Infect 1984;5:121-36. 
4. Fairchild JP, Graber CD, Voigel EH et al. Flora of the umbilical stump. J. Pediatr. 1958:53:538-46. 
5. Seeberg S , Brinkhoff B, John E, Kjellmer I. Prevention and control of neonatal pyoderma with chlorhexidine. Acta Paediatr Scand 1984;73:498-504. 
6. Oishi T, Iwata S, Nonoyama M, et al. Double-blind comparative study on the care of the neonatal umbilical cord using 80% ethanol with or without chlorhexidine. J Hosp Infect 2004;58:34-7. 

Auteur:

Thea Daha
Hygieniste Werkgroep Infectiepreventie.