ISI Campylobacter

Wat is campylobacter?
Campylobacter is een bacterie die voorkomt in de darmen van dieren en die goed in het milieu en in levensmiddelen overleeft. De bacterie kan zorgen voor voedselvergiftiging en wordt verspreid via voedsel of water. Een campylobacterinfectie bij mensen komt in Nederland veel voor, en vaker in de zomer dan in andere seizoenen. Er zijn meerdere typen campylobacterbacteriën die ziekmakend kunnen zijn bij mensen. De campylobacter van het type jejuni komt in Nederland het meeste voor. De bacteriën kunnen bij zowel mensen als dieren klachten veroorzaken.

Wat zijn de ziekteverschijnselen van een campylobacterinfectie?
Niet iedereen wordt ziek na een besmetting met een campylobacterbacterie. Als er klachten ontstaan begint dat meestal met onder meer diarree, buikpijn, moeheid en koorts, gemiddeld drie dagen na inname van besmet voedsel of water. De ernst van de klachten varieert van dunne ontlasting tot hevige waterige of bloederige diarree tot meer dan tien keer per dag. De klachten duren meestal 1 tot 7 dagen en gaan vanzelf over, de koorts verdwijnt meestal binnen 72 uur. De meeste ziektegevallen staan op zichzelf; epidemieën zijn zeldzaam.

Hoe kun je campylobacter oplopen?
De meest voorkomende oorzaak van een campylobacterinfectie is het eten van rauw of niet geheel gaar vlees, vooral van gevogelte zoals kip. Vooral vlees van de barbecue brengt risico's met zich mee. Van een kleine hoeveelheid bacteriën kan iemand al ziek worden. Andere mogelijke besmettingsbronnen zijn niet-gepasteuriseerde melk en verontreinigd water. Daarnaast kan een infectie ontstaan bij mensen die de handen niet wassen nadat zij (huis)dieren hebben aangeraakt.

Wie kunnen een campylobacterinfectie krijgen en wie lopen extra risico?
Iedereen kan ziek worden van een campylobacterbacterie. De campylobacterinfectie komt vaker voor bij baby’s en kleine kinderen tot 4 jaar. Campylobacter is dikwijls ook de oorzaak van reizigersdiarree.

Kan een campylobacterinfectie worden behandeld?
De meeste mensen herstellen binnen 2 tot 5 dagen. Mensen met een campylobacterinfectie moeten veel drinken ter compensatie van het vochtverlies door de diarree. Het nut van antibiotica bij een campylobacterinfectie staat niet vast, maar bij een bijzonder ernstige of hardnekkige infectie kan de huisarts het soms voorschrijven. De diagnose wordt gesteld op grond van de ziekteverschijnselen en laboratoriumonderzoek van een ontlastingmonster. Mogelijke complicaties, die overigens weinig voorkomen, zijn onder meer artritis (gewrichtsontsteking) en - in een enkel geval - het syndroom van Guillain-Barré, een zeldzame aandoening die gepaard gaat met een infectie waarbij vermoedelijk het immuunsysteem de eigen zenuwen van het lichaam aanvalt, met spierzwakte en verlamming als gevolg. Gewoonlijk herstelt de patiënt weer, maar dat kan enkele weken duren.

Hoe kan een campylobacterinfectie worden voorkomen?
Het is belangrijk dat iemand met een met een campylobacterinfectie beseft dat hij of zij deze ziekte gemakkelijk kan overbrengen op anderen in de dagelijkse omgang of bij het klaarmaken van voedsel. Een goede hygiëne is belangrijk om de verspreiding van bacteriën en virussen tegen te gaan.
Hygiene bij voedselbereiding:
- Was regelmatig de handen met water en zeep en droog ze goed af met een schone handdoek. Was de handen na gebruik van het toilet; na het verschonen van een kind; voor het bereiden van voedsel; voor het eten en na contact met (huis)dieren. Houd de nagels kort.
- Voorkom kruisbesmetting en houdt vuile en rauwe producten apart van schone en bereide voedingsmiddelen. Vermijd dat bacteriën van rauwe op bereide producten wordt overgebracht, bijvoorbeeld via de snijplank en ander keukengerei. Vermijd gemeenschappelijk gebruik van washandjes, handdoeken en tandenborstel.
- Verschoon regelmatig hand- en theedoeken. Vaatdoekjes kunnen het beste elke dag verschoond worden.
- Voorkom voedselbederf zoveel mogelijk door goed te koelen en producten kort te bewaren.  
 - Door en door verhitten en garen verkleint de kans op ziekteverwekkers in het eten.
- Volg de bereidings- en bewaaradviezen op levensmiddelen en let op de houdbaarheidsdatum.
Toilet hygiënemaatregelen: 
- Maak minimaal eenmaal per dag, maar afhankelijk van de situatie vaker, het toilet schoon. Gebruik van gewone schoonmaakmiddelen is voldoende. Werk van schoon (deurklink, kraan, trekker of drukknop) naar minder schoon (toiletbril, toiletpot). Gebruik schoonmaakdoekjes die voor het toilet zijn gebruikt niet voor andere schoonmaakwerkzaamheden. U kunt nog beter wegwerpdoekjes gebruiken.
- Verschoon dagelijks de handdoek in het toilet.
- Was met braaksel of ontlasting bevuilde kleding of beddengoed op een zo hoog mogelijke temperatuur (minimaal 60 graden) volgens een standaard wasprogramma. Kleding die niet op 60 graden gewassen kan gestoomd worden of twee maal gewassen worden op 30 of 40 graden wassen met een volledig wasprogramma.

Kan iemand met een campylobacterinfectie naar kindercentrum, school of werk?
Zieke personen die betrokken zijn bij voedselbereiding of patiëntenzorg wordt dringend aangeraden om niet te werken zolang er klachten zijn en pas 72 uur nadat ze klachtenvrij zijn weer aan het werk te gaan. Zonodig kan in overleg met de arbodienst gezocht worden naar vervangende werkzaamheden tot de klachten over zijn. Kinderen met klachten voelen zich vaak te ziek om naar dagverblijf of school te kunnen gaan. Wanneer er sprake is van diarree zonder dat een kind echt ziek is dan is wering niet nodig tenzij er sprake is van diarree met bloedbijmenging. Wel is dan de toilet- en handhygiëne extra belangrijk op de school of het kindercentrum. Informeer daarom de leiding van school of kindercentrum als een kind diarree heeft.

Wat doet de GGD?
De GGD kan bij een uitbraak van besmettelijke maag- en darmziekten worden ingeschakeld om te onderzoeken door welke verwekker de klachten veroorzaakt worden, zodat er passende maatregelen kunnen worden geadviseerd.
Voor nadere informatie en folders over specifieke bacteriën en virussen, kunt u contact opnemen met de GGD in uw regio.