RIVM_Logo

Gezondheidsraadrapport "Ethanol"

Gepubliceerd in Tijdschrift Hygiëne en Infectiepreventie 2007 nummer 1

Vraag


Het gezondheidsraadrapport Ethanol van juli 2006 waarin ethanol op de lijst van genotoxische stoffen is geplaatst, heeft voor grote onrust gezorgd onder het personeel. Wat is de mening van de WIP hierover.

Antwoord


Sinds 1989 worden alcoholen als hoofdbestanddelen van handdesinfectantia gebruikt. Het is een van de meest effectieve interventies in de gezondheidszorg. Geschat wordt dat bij een goede handhygiëne alleen al 25% van het aantal zorginfecties kan worden voorkomen. Alcoholen vormen vanwege hun effectiviteit en vanwege het feit dat ze aan het bed van de patiënt kunnen worden toegepast, de basis voor goede handhygiëne. Handenwassen met water en zeep geeft niet alleen een lagere kiemreductie, het leidt door het uitdrogende effect bij veelvuldig gebruik van water en zeep tot een lagere compliance.

Wereldwijd loopt op dit moment een campagne van de World Health Organization (WHO) om handdesinfectie met handalcohol meer te stimuleren en daardoor de gezondheidszorg veiliger te maken voor de patiënt. Door ministeries voor gezondheidszorg van veel landen is het document ondertekend ter bevordering van de naleving. Ook Nederland heeft het document ondertekend.

In juli 2006 is door de GR het advies Ethanol (ethyl alcohol) handelend over de beroepsmatige blootstelling, aan de staatsecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aangeboden. Het rapport gaat over de industriële toepassing van alcohol en is niet geschreven vanuit de toepassing in ziekenhuizen. Echter door het gebruik van ethanol als handdesinfectans en als oppervlaktedesinfectans heeft de gezondheidszorg er wel mee te maken.

In dit advies worden advieswaarden gegeven voor concentraties die uit het oogpunt van gezondheid aanvaardbaar zijn. Volgens het advies kan langdurige blootstelling aan ethanol op de werkplek kanker veroorzaken. Genoemd worden borstkanker bij vrouwen en darmkanker bij mannen. Dit risico treedt op bij blootstelling aan “1300 milligram alcohol per kubieke meter lucht gedurende 40 arbeidsjaren”. De nadelige gevolgen van consumptief alcoholgebruik zijn natuurlijk algemeen bekend, maar het advies gaat ook in op resorptie via inademing en via de huid. Volgens het GR rapport is er behoefte aan een norm voor blootstelling aan de huid. De norm die vervolgens wordt beschreven gaat echter uit van een ‘worst case’ scenario, waarbij alcoholresorptie door de huid wordt gemeten onder occlusieve omstandigheden met óf te hoge concentraties óf te hoge totale expositie (pagina 137-138 onder 9.2.2. van het rapport). De toepassing in de gezondheidszorg van gemiddeld 20 huidcontacten per dag – uiteraard niet onder occlusie – leidt echter tot een opname die ver onder deze norm blijft.

Helaas is de verwoording in het GR rapport nogal verwarrend, waardoor het velen zal ontgaan dat de norm niet de omstandigheden beschrijft waaronder handalcohol in de dagelijkse praktijk wordt toegepast. Het simpele feit dát er een norm is voor ‘het gevaar’ bij toepassing van ‘handalcohol’ zorgt al voor onrust. Sommige apothekers maar ook andere gezondheidszorgmedewerkers adviseren dan ook de handen weer te gaan wassen met water en zeep en geen gebruik te maken van handalcohol. De WIP vindt een dergelijk advies onjuist. Het staat niet alleen haaks op het huidige Nederlandse beleid maar ook op dat van de WHO.

Nog afgezien van het feit dat de resorptie via de huid onder normale omstandigheden uiterst gering is, kent ook de GR het gezondheidsbevorderende effect van alcohol, mits met mate geconsumeerd. In “Richtlijnen goede voeding 2006” schrijft de GR: “Volwassenen die gewend zijn alcoholhoudende dranken te gebruiken, wordt op grond van de gegevens (zie hoofdstuk 9 van het Achtergronddocument Richtlijnen goede voeding 2006) aanbevolen dit gebruik te beperken tot voor volwassen mannen twee (standaard)glazen (20 gram) en voor volwassen vrouwen tot één (standaard)glas (10 gram) per dag. Aan een dergelijk matig gebruik zijn over het algemeen geen gezondheidsrisico’s verbonden terwijl het kan resulteren in een verlaging van het sterfterisico als gevolg van hart- en vaatziekten “

Conclusie


Toepassing van ethanol bevattende handdesinfectantia leidt onder de gebruikelijke omstandigheden tot een uiterst geringe resorptie. De op een werkdag geresorbeerde hoeveelheid ligt minstens 50 keer onder het niveau van wat in de voedingsrichtlijn als aanvaardbare dagelijkse opname wordt vermeld. Bovendien is onomstotelijk bewezen dat goede handhygiëne zorginfecties voorkomt en daardoor tientallen levens per jaar spaart. Medewerkers in de gezondheidszorg kunnen handalcohol blijven gebruiken zonder nadelige gevolgen voor de eigen gezondheid.
Het rapport van de Gezondheidsraad Ethanol is te vinden op www.GR.nl

Literatuur

  • Ethanol (ethyl alcohol). Gezondheidsraadrapport juli 2006, Den Haag.
  • Aanbiedingsbrief aan de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Prof. Dr. J.A. Knottnerus, voorzitter van de GR. 10 juli 2006. 
  • Richtlijnen goede voeding (2006). Gezondheidsraadrapport december 2006, Den Haag.

 Auteur

Thea Daha
Hygieniste Werkgroep Infectiepreventie.
Prof. Dr. A. Voss


 


Zie ook

Gerelateerde onderwerpen

Home / Documenten en publicaties / Uitgaven / WIP THIP DOCS / Gezondheidsraadrapport "Ethanol"

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu