RIVM logo, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Het gebruik van een neus/mondmasker tijdens een operatie

Gepubliceerd in het Tijdschrift voor Hygiëne en Infectiepreventie 2002 nummer 1

Vraag

Welk effect heeft het achterwege laten van het dragen van een neus/mondmasker tijdens operaties op het voorkomen van postoperatieve wondinfecties?

Antwoord

In 1897 wordt door professor Mikulicz, een chirurg uit Breslau, voor het eerst het gebruik van een chirurgisch masker gemeld(1). Druppels die vrijkomen in de omgeving door praten, hoesten en niezen zouden door een masker kunnen worden tegengehouden.
Over het effect van het dragen van een masker op postoperatieve wondinfecties wordt een jaar later door zijn assistent Hubener gepubliceerd(2)
Hierna zijn diverse studies gepubliceerd die de verschillende in de handel zijnde chirurgische maskers met elkaar vergelijken en die aangeven wat de beste manier is om deze maskers te dragen.
Een studie van N.W.M. Orr gepubliceerd in 1981(3) was de eerste klinische studie die vraagtekens zette bij het dragen van een neus/mondmasker. De studie van Orr bracht de eerste discussie over het nut van het dragen van chirurgische maskers op gang en was de aanleiding tot veel experimentele studies.
Op de studie van Orr is het een en ander aan te merken. Zo is de studie een niet gecontroleerde, niet gerandomiseerde, niet geblindeerde studie waarbij gebruik wordt gemaakt van een historische controlegroep. Hierdoor is de kans op bias groot. In de volgende experimentele studies zijn er geen gestandaardiseerde technieken gebruikt om de verschillende chirurgische maskers en de filtratie van micro-organismen te meten.

Literatuursearch

Op Medline is een literatuursearch gedaan ( 1966 – 2001 ). De gebruikte zoekwoorden zijn: “masks” en “postoperative wound infection”. In deze literatuursearch zijn studies opgenomen waarin een vergelijking gemaakt is tussen een operatieteam met masker en een operatieteam zonder masker en waarbij de uitkomst postoperatieve wondinfecties is. De onderzoeken zijn op kwaliteit beoordeeld volgens de criteria van Jadad et al.
De literatuursearch resulteerde in vijf trials waarvan twee voldeden aan de selectiecriteria. Dit waren de studies van GV Chamberlain en E Houang en Th G Tunevall (4)  . De studie van Chamberlain en Houang hield vroegtijdig op. Het onderzoek van Tunevall blijft daarmee als enig  te beoordelen onderzoek over.

Het onderzoek van Tunevall

De studie laat een groot aantal vragen open. Zo is er in de studie geen beschrijving van de individuele duur van de folluw up van de patiënten. Met andere woorden, zijn alle patiënten wel even lang vervolgd? Dit kan een mogelijke selectiebias zijn.
In de studie wordt geen rapportage gedaan over de antibioticatoediening voor andere infecties dan de postoperatieve wondinfecties. De operatieduur wordt niet vermeld. Er is geen vermelding van het wel of niet aanwezig zijn van peroperatieve complicaties. Niet beschreven is of er controle heeft plaats gehad en of antibioticaprofylaxe volgens de richtlijnen van de kliniek is toegediend.
Ook de duur van de ziekenhuisopname is niet gegeven evenals de wijze waarop het neus/mondmasker in de studieperiode is gedragen. Al deze factoren zijn mogelijke confounders.
De conclusie van Thunevall is dat het gebruik van een neus/mondmasker tijdens de operatie dient ter protectie van de medewerkers tegen contact met bloed en ander patiëntenmateriaal. Voor de bescherming van de patiënt is het mogelijk niet effectief en kan ter discussie worden gesteld.
Het onderzoek is alleen gedaan op een algemeen chirurgische OK. Het overzetten van de verkregen gegevens naar andere gespecialiseerde chirurgie zoals orthopedie en thoraxchirurgie is niet gerechtvaardigd.

Conclusie

Het doel van het dragen van een neus/mondmasker tijdens de operatie is om te voorkomen dat het operatiegebied wordt besmet via druppels verkregen door hoesten, praten en/of niezen. Om te besluiten het neus/mondmasker af te schaffen moet eerst worden bewezen dat het weglaten van het masker niet leidt tot meer postoperatieve wondinfecties veroorzaakt door micro-organismen afkomstig uit de mond/keelholte van leden van het operatieteam. Alleen de studie van Tunevall zou volgens de kwaliteitsbeoordeling van Jadad in aanmerking komen om hier een antwoord op te geven. Maar om de hierboven beschreven redenen valt ook deze studie af.

Tot nu toe zijn er geen argumenten die het afschaffen van een mond/neusmasker rechtvaardigen. De theorie achter het  masker “staat als een huis”. Eigenlijk zijn wij ondanks al het gedane onderzoek niet verder dan Hubener sinds 1897.

Literatuur

  • Mikulicz J. Das operiren in sterilisierten Zwirnhandschuhen und mit Mundbinde. Centralblatt für Chirurgie. 1897;26:714.
  • Hubener W. Uber die möglichkeit der Wundinfection vom Munde und ihrre Verhütung durch Operationsmasken. Zeitschrift für Hygiene. 1898;28:348. 
  • Orr NWM. Is a mask necesarry in the operating theathre? Ann R Coll Surg Engl 1981;63:390. 
  • Tunevall Th.G. Postoperative wound infections and surgical face masks: a controled study. World J Surg 1991;15:388.

Literatuursearch: Mw. B. Niël-Weise, arts-microbioloog van de Werkgroep Infectie Preventie.

Auteur

Thea Daha
Hygieniste Werkgroep Infectiepreventie.


 


Zie ook

Gerelateerde onderwerpen

Home / Documenten en publicaties / Uitgaven / WIP THIP DOCS / Het gebruik van een neus/mondmasker tijdens een operatie

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu