RIVM logo, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Poedervormige zuigelingenvoeding

Gepubliceerd in het Tijdschrift voor Hygiëne en Infectiepreventie 2005 nummer 5

Vraag

Op de verpakking van zuigelingenvoeding in poedervorm wordt geadviseerd om de voeding per flesje te bereiden en direct te gebruiken. Geldt dit ook voor de ziekenhuizen of mag daar de voeding per 24-uurs voorraad worden bereid?

Antwoord

Enterobacter sakazakii

E. sakazakii is een Gram-negatieve staaf behorende tot de familie Enterobacteriaceae. Tot 1980 werd deze de "yellow-pigmented Enterobacter cloacae" genoemd. Het organisme is zeer temperatuurtolerant. Uit de literatuur blijkt dat al bij lage temperaturen van rond de 8° C groei optreedt (1,2). E sakazakii wordt geassocieerd met een aantal zeer ernstige en levensbedreigende ziektebeelden zoals meningitis, sepsis en necrotiserende enterocolitis bij neonaten. In de literatuur is wereldwijd een aantal meningitisgevallen beschreven veroorzaakt door de E. sakazakii (3,4). Alhoewel het aantal gevallen laag is, zijn de consequenties van een dergelijke infectie zeer ernstig. In het begin van de jaren 80 van de vorige eeuw werden infecties veroorzaakt door E. sakazakii gerelateerd aan poedervormige zuigelingenvoeding in combinatie met neonatale intensive care verpleging. In 1988 werd door Muytjens et al beschreven dat in 14% van de poedervormige zuigelingenvoeding E. sakazakii voorkwam. Dat was niet alleen in Nederland zo, want het onderzoek was gedaan in 35 landen (5) .
De aanwezigheid van E. sakazakii vormt het grootste microbiologische risico bij de zuigelingenvoeding in poedervorm. Deze bacterie komt tijdens het productieproces in de fabriek in het poeder terecht en men is niet in staat dit te voorkomen, noch dit na het proces te verwijderen. In de Warenwet is het vooralsnog niet geregeld hoeveel E. sakazakii in poedervormige babyvoeding aanwezig mag zijn. Internationaal is men wel bezig hier afspraken over te maken.

Maatregelen

Thuiszorg en kinderdagverblijven 

Omdat poedervormige zuigelingenvoeding geen steriel product is, moeten tijdens de bereiding tot flesvoeding de nodige maatregelen worden genomen om uitgroei van m.o. waaronder de E. sakazakii te voorkomen. Hoe snel de bacterie uitgroeit in de klaargemaakte flesvoeding is niet goed bekend, maar aangenomen wordt dat dit in voeding die gedurende enige tijd bij kamertemperatuur wordt bewaard,  wel gebeurt.
In de thuissituatie, maar ook in kinderdagverblijven, wordt aangeraden om de voeding per flesje voor direct gebruik klaar te maken en de restanten niet te bewaren maar weg te gooien.
Indien dit door omstandigheden niet mogelijk is dan moet de klaargemaakte voeding direct in een koelkast worden geplaatst. Gezien de temperatuurtolerantie van E. sakazakii mag de temperatuur van de koelkast niet hoger zijn dan 4° C.

Ziekenhuizen 

In ziekenhuizen wordt zuigelingenvoeding in een speciale daartoe ingerichte ruimte onder gecontroleerde omstandigheden en door deskundig personeel klaargemaakt. Alle bij de bereiding van de voeding te gebruiken materialen zijn thermisch gedesinfecteerd. De voeding wordt klaargemaakt in een 24-uurs voorraad en bewaard in een koelkast die een temperatuur heeft van ten hoogste 4° C. Voordeel van dit systeem is dat de voeding klaargemaakt wordt door deskundig personeel. Hierdoor worden fouten in de bereiding en dosering  voorkomen. Fouten in de bereiding  cq dosering kunnen, zeker voor kleine neonaten, zeer ernstige gevolgen hebben en de risico's van beide systemen zullen tegen elkaar moeten worden afgewogen.
Indien in de ziekenhuizen niet onder de hierboven beschreven gecontroleerde omstandigheden kan worden gewerkt, dan moet de voeding per fles worden klaar gemaakt en direct gebruikt. Restanten mogen niet worden bewaard maar moeten worden weggegooid.

Literatuur

  • Farmer J.J. 3rd, Ashbury, M.A. Hickman, F.W., Brenner D.J. The Enterobacteriaceae study group. Enterobacter sakazakii: a new species of Enterobacteriaceae isolated from clinical specimens. Int J Syst. Bacteriol 1980; 30;569-84.
  • Farmer J.J. 3rd et al. Biochemical identification of new species and biogroupss of Enterobacteriaceae isolated from clinical specimens. J. Clin Microbiol. 1985;21:46-76.
  • Biering G, Karlsson S, et al. Three cases of neonatal meningitis caused by Enterobacter sakazakii in powdered milk. J Clin Microbiol. 1989;27:2054-6.
  • Jaspar A.H.J. Muytjens HL et al. Neonatale meningitis door Enterobacter sakazakii: melkpoeder is niet steriel en bacteriën lusten ook melk. Tijdschr. Kindergeneeskd. 1990;58:151-5.
  •  Muytjens H.L. et al. Quality of powdered substitutes for breast milk with regard to members of the family Enterobacteriaceae. J. Clin Microbiol. 1988;26:743-6.

Auteur

Thea Daha
Hygieniste Werkgroep Infectiepreventie.

 

 

Zie ook

Gerelateerde onderwerpen

Home / Documenten en publicaties / Uitgaven / WIP THIP DOCS / Poedervormige zuigelingenvoeding

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu