Inhoud november-decemer 2015

  • Gesignaleerd 20 november 2015

    Overzicht van bijzondere meldingen, clusters en epidemieën van
    infectieziekten in binnen- en buitenland

  • Van de redactie 09 december 2015
  • Lessen over ebola voor de toekomst 09 december 2015

    De huidige uitbraak van ebola begon in december 2013, met een 2-jarig jongetje in een dorpje in de regio Guéckédou (1) van Guinee, niet ver van de landgrenzen van Sierra Leone en Liberia. Het jongetje overleed na een ernstig ziektebeeld met diarree en hoge koorts. Hoogstwaarschijnlijk was hij besmet geraakt met het ebolavirus (EBOV) door direct contact met vleermuizen. Hierna verspreidde het virus zich van mens op mens, aanvankelijk naar familieleden van de kleuter en via hen naar andere contacten en zorgverleners binnen de provincie en daarbuiten. Het overlijden van voorheen gezonde mensen aan een ernstig ziektebeeld werd in Guinee zelf pas maanden later opgemerkt en werd in eerste instantie toegeschreven aan cholera of Lassakoorts. Het onderzoek naar de verwekker leidde echter tot een onverwachte bevinding: het EBOV als oorzaak van de ziektegevallen. Op 23 maart 2014 berichtte de Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO) voor de eerste keer over de uitbraak in Guinee, amper 1 week later waren er ook gevallen in Sierra Leone en Liberia. Op 12 augustus 2015 waren er 27.929 patiënten gemeld (880 hulpverleners), waarvan er 11.283 overleden (512 hulpverleners); het merendeel in de 3 meest getroffen landen van in West-Afrika: Guinee, Sierra Leone en Liberia. Buiten Afrika werden 8 patiënten gemeld waarvan 1 is overleden (Tabel 1).

  • Ebola bekeken uit verschillend perspectief: ervaringen uit Nijmegen, Genève en Sierra Leone 09 december 2015

    Tot augustus 2015 zijn er meer dan 28.000 patiënten met een bewezen of vermoedelijke Ebola Viral Disease gerapporteerd in Guinee, Liberia en Sierra Leone. Hiervan zijn er ruim 11.000 overleden. Hoe heeft dit zover kunnen komen? En wat kunnen wij ervan leren voor de toekomst? In het afgelopen jaar heb ik vanuit verschillende kanten mogen bijdragen aan de beheersing van de ebola-uitbraak. Allereerst vanuit mijn rol als arts-microbioloog en hoofd van de unit Hygiëne en Infectiepreventie in het Radboudumc en later als consultant voor de World Health Organization (WHO) in zowel Genève als Sierra Leone. De complexiteit van deze uitbraak is vanuit professioneel oogpunt even fascinerend als dat het dramatisch is vanuit menselijk perspectief voor alle betrokken patiënten, familie en hulpverleners.

  • Ebola in het Albert Schweitzer ziekenhuis? De zelfverwijzende patient 09 december 2015

    De kans dat een ziekenhuis te maken krijgt met een mogelijke ebolapatiënt die op eigen initiatief naar het ziekenhuis gaat, is uiterst klein. Toch kwam in oktober 2014 een mogelijke ebolapatiënt op de spoedeisende hulp (SEH) van het Albert Schweitzer Ziekenhuis. Uiteindelijk werd de patiënt naar het Erasmus Medisch Centrum (MC) overgebracht. De media-aandacht en intensieve zorg voor patiënt en personeel waren een leerzame oefening. Toen 2 weken later een andere mogelijke ebolapatiënt zich meldde konden de lessen uit deze casus worden toepast.

  • Een mogelijke ebolapatient in de praktijk 09 december 2015

    Vanaf begin 2014 is er een uitbraak van ebola in West Afrika. Het risico op introductie van ebola in Nederland is gering maar niet afwezig. Zorginstellingen in Nederland hebben zich voorbereid op een mogelijke patiënt met ebola. Ook in de regio Gelderland Midden hebben huisartsen, (academische) ziekenhuizen, de GGD en de ambulancedienst voorbereidingen getroffen. Eind 2014 werd de regio geconfronteerd met een reiziger uit West-Afrika die mogelijk ebola had.

  • Opvang en behandeling van ebolapatient in Nederland in goede handen 09 december 2015

    De West-Afrikaanse uitbraak van ebola was de grootste in de geschiedenis. In het najaar van 2014 was de stijging van het aantal slachtoffers dermate groot dat daarmee de kans dat zich in Nederland een patiënt zou presenteren met deze ziekte sterk toenam. De algemene ziekenhuizen en de universitair medische centra (UMC’s), waaronder het Calamiteitenhospitaal, zijn voorbereid op de mogelijkheid dat een patiënt met ebola in Nederland behandeld moeten worden. De Inspectie voor de Gezondheidszorg heeft in het najaar van 2014 een onderzoek uitgevoerd bij de universitair medische centra naar de voorbereiding op de opvang van ebolapatiënten.

  • Overzicht van de consultaties over mogelijke ebolapatienten in Nederland 09 december 2015

    Het risico op introductie van ebola in Nederland is gering. (1) Toch is het belangrijk dat Nederland zich sinds de start van de uitbraak in West-Afrika heeft voorbereid op de eventuele opvang van patiënten met (een verdenking van) ebola. In Nederland is ebola een meldingsplichtige ziekte groep A. Dit betekent dat een behandelend arts al bij het vermoeden van ebola bij een patiënt dit moet melden aan de GGD. GGD’en en behandelend artsen consulteren bij een reële verdenking vervolgens de Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding (LCI) van het RIVM. Dit artikel geeft een overzicht van de consultaties over mogelijke ebolapatiënten bij de LCI sinds het begin van de uitbraak in West-Afrika begin 2014.

  • Ebola en de ambulancezorg 09 december 2015

    De ebola-epidemie leidde tot ongerustheid onder burgers, maar ook onder werknemers die tijdens hun werk met ebolapatiënten te maken zouden kunnen krijgen, bijvoorbeeld bij de ambulancediensten. Onder regie van het Centrum Infectieziektebestrijding hebben veel organisaties zich hierop voorbereid. Het veilig vervoeren van een van ebola verdachte patiënt was een belangrijk aandachtspunt; een taak die gecoördineerd werd vanuit Ambulancezorg Nederland. Wim ten Wolde, programmamanager van Ambulancezorg Nederland vertelt hierover.

  • Meldingen Wet publieke gezondheid tot en met week 40, 2015 09 december 2015
  • Ebola en de reinigingsrichtlijn 09 december 2015

    Een van de indringende beelden die veel mensen voor ogen hebben bij de ebola-uitbraak in West-Afrika is van hulpverleners ter plaatse, in gekleurde pakken met een jerrycan op de rug, die donkere huisjes van bewoners binnengaan om de ruimte te desinfecteren met chloor-verneveling nadat er iemand is overleden aan ebola. Naarmate de ebola-uitbraak zich ontwikkelde kreeg het Centrum Infectieziektebestrijding van het RIVM steeds meer vragen van ziekenhuizen, huisartsenpraktijken, nutsbedrijven en GGD’en over ebola en richtlijnen voor schoonmaken en/of desinfecteren.

  • Opname van een ebolapatient in het Calamiteitenhospitaal 09 december 2015

    Het ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS) verzocht in oktober 2014 het Calamiteitenhospitaal zich voor te bereiden op de opvang van ebolapatiënten. Deze opvangcapaciteit is bedoeld voor internationale hulpverleners of militairen die tijdens hun werkzaamheden in de getroffen gebieden een ebola-infectie hebben opgelopen. In december 2014 werd vanuit Liberia een buitenlandse militair met een bewezen ebola-infectie opgenomen in het Calamiteitenhospitaal.

  • Verstekelingen met ebola aan boord? 09 december 2015

    Op donderdag 31 juli 2014 maakte de zeehavenpolitie aan GGD Rotterdam-Rijnmond melding van een schip dat onderweg was naar Rotterdam met 5 verstekelingen aan boord. Zij vermoedde dat de verstekelingen uit Guinee afkomstig waren, waar op dat moment ebola heerste. Het schip was op 26 juli vertrokken uit Dakar, Senegal en werd 4 augustus in Rotterdam verwacht. De zeehavenpolitie maakte zich zorgen omdat zij aan boord moeten om verstekelingen aan te houden. Het was niet bekend of de verstekelingen op dat moment ziek waren, maar men wilde wel graag weten welke beschermende maatregelen er genomen konden worden om besmetting te voorkomen.

  • Ebola en werknemersgezondheid 09 december 2015

    De kans op introductie van ebola in Nederland was klein. Toch liepen Nederlandse werknemers in verschillende beroepen en sectoren, een potentieel risico op beroepsmatige blootstelling aan ebola. Bijvoorbeeld tijdens werk in de getroffen gebieden, in de internationale scheep- en luchtvaart waarbij contact met besmette personen/materialen niet kan worden uitgesloten of bij opvang, vervoer, onderzoek, behandeling of verpleging van ebolapatiënten in Nederland. Om de werkgebonden gezondheidsrisico’s voor Nederlandse werknemers te minimaliseren hebben professionals en beleidsmakers zich gedegen voorbereid.

  • Ebola en asielzoekers 09 december 2015

    De ebola-epidemie in West-Afrika heeft tot erg weinig introductie van ebola in andere landen geleid. Er waren wel veel vragen over de mogelijkheid dat bijvoorbeeld asielzoekers uit de getroffen landen bij aankomst in Nederland besmet zouden zijn met ebola en welke voorzorgsmaatregelen daarom noodzakelijk waren. Welke maatregelen zijn genomen, hoe is dat proces verlopen en welke verbeterpunten zijn er? Daarover gaat deze bijdrage.

  • Het ebola-informatiepunt 09 december 2015

    Terwijl de ebola-uitbraak zich steeds verder uitbreidde in West-Afrika groeide de aandacht in de media, ook in Nederland. Toen er zieke hulpverleners vanuit ebolagebieden gerepatrieerd werden naar Europa, kwam ebola ineens heel dichtbij. Om tegemoet te komen aan de informatiebehoefte van het publiek gaf de minister van VWS op 16 oktober 2014 opdracht aan het RIVM om een telefonisch informatiepunt in te richten voor mensen met vragen over ebola. Minister Edith Schippers had de komst van dit informatiepunt al aangekondigd tijdens een Europees overleg in Brussel over de ebolacrisis. Op 20 oktober ging het ebola-informatiepunt ‘live’. Ongeveer 850 telefoontjes zijn er binnengekomen in de 3 maanden dat de telefoonlijn open is geweest.

  • Leidinggeven aan de bestrijding van een dreigende infectieziekte uit groep A 09 december 2015

    In de Wet publieke gezondheid is opgenomen dat de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) leiding geeft aan de bestrijding van een uitbraak van een infectieziekte uit groep A, zoals ebola. Het gaat om bijzondere situaties waarin niet alleen een ernstige infectieziekte moet worden bestreden, maar mogelijk ook sprake is van grote ongerustheid in de samenleving en in extreme situaties zelfs verstoring van de openbare orde en veiligheid. De minister van VWS heeft leiding gegeven aan de voorbereidingen op een eventuele introductie van ebola in Nederland.

  • Nederland als partner in de bestrijding van de internationale gezondheidscrisis 09 december 2015

    De bestrijding van de ebolagezondheidscrisis was een ingewikkeld proces, waarbij verschillende partijen betrokken waren. Het ministerie van Buitenlandse Zaken is actief geweest vanaf februari 2014 toen de eerste patiënten uit Guinee werden gerapporteerd. De internationale hulp kwam echter pas vanaf augustus 2014 op gang. De uitbraak had toen al een grote omvang. Met relatief bescheiden financiële middelen maar met strategische kennis en bouwend op historisch sterke banden met de betrokken landen, speelde Nederland een sleutelrol in de uiteindelijke koersbepaling door de internationale gemeenschap.

  • Achtergronden bij inzet Nederlandse mobiele laboratoria in West-Afrika 09 december 2015

    Snelle en betrouwbare laboratoriumdiagnostiek is essentieel in de bestrijding van ebola. De Nederlandse overheid heeft 3, mede door de afdeling Viroscience van het Erasmus MC opgezette mobiele laboratoria, gefinancierd. In dit artikel de achtergronden opzet en uitvoering van dit project.

  • Laboratoriumdiagnostiek in de ebolabestrijding in West-Afrika in de praktijk 09 december 2015

    In de bestrijding van ebola speelt diagostiek in een vroeg stadium van de infectie een belangrijke rol. Bij verdachte patiënten moet een ebola-infectie zo snel mogelijk bevestigd of uitgesloten kunnen worden. Hiervoor is altijd materiaal van de patiënt nodig in het laboratorium. Omdat vervoer over grote afstand ernstige vertraging kan betekenen moeten er op plaatsen waar ebola voorkomt adequate laboratoriumvoorzieningen aanwezig zijn. Een belangrijke bijdrage van de Nederlandse regering aan de ebolabestrijding in West-Afrika is dan ook de donatie van 3 mobiele laboratoria geweest aan Sierra Leone en Liberia.

  • Werken in een mobiel laboratorium 09 december 2015

    Na een week training in Rotterdam en Londen vertrokken wij op 17 januari 2015 als kwartiermakers naar Sinje in Liberia om daar 1 van de 3 door Nederland gedoneerde mobiele laboratoria op te gaan zetten.

  • Ebolavaccinstudies: een race tegen de klok? 09 december 2015

    Infectie met het ebolavirus is in 50-80% van de gevallen dodelijk. Wie de infectie overleeft, heeft niet alleen het virus weten op te ruimen door een immuunrespons tijdens de infectie, maar houdt er ook antistoffen aan over die beschermen tegen infectie met dezelfde ebolasoort. Het immuunsysteem speelt dus een rol in de bescherming tegen een ebolavirusinfectie. Daarom wordt vaccinatie tegen ebola gezien als de beste methode om ons tegen deze ernstige ziekte te beschermen. Sinds de identificatie van het ebolavirus als de verwekker van uitbraken van ebolaziekte eind jaren 70 van de vorige eeuw, is op vele manieren geprobeerd een vaccin te ontwikkelen. Diermodellen, met name van niet-menselijke primaten bleken daarbij onmisbaar. Uit deze modellen werd snel duidelijk dat klassieke vaccinbenaderingen niet werken. Voor de bestrijding van een ebolavirusinfectie zijn innovatieve vaccins nodig.

  • Behandelopties voor ebola-infectie 09 december 2015

    Het is onzeker of effectieve virale medicatie tegen een ebola-infectie de omvang van de uitbraak zou hebben beperkt. Het ontbrak naast effectieve medicatie - onder andere - ook aan personeel, aan training en (isolatie)materiaal, aan snelle diagnostiek om onderscheid te kunnen maken tussen ebola en andere koortsende ziekten, aan adequate bron- en contactopsporing en aan inzicht in transmissierisico’s bij de bevolking. (1) Dit artikel geeft een overzicht van de ontwikkeling van ebolamedicatie.

  • Werken in het ebolabehandelcentrum van Artsen zonder Grenzen in Kailahun, Sierra Leone 09 december 2015

    Het Ebola Management Centrum (EMC) van Artsen zonder Grenzen (AzG) in Kailahun, Sierra Leone, werd opgericht in juni 2014, in het grensgebied van de 3 landen Sierra Leone, Liberia en Guinee. Met een capaciteit van 96 bedden was het een groot EMC. In november 2014 was het aantal ebolapatiënten in de provincie Kailahun al sterk afgenomen. Een groot deel van de patiënten kwam van meer dan 400 kilometer afstand, uit Freetown en het noordwesten van het land. Dit artikel beschrijft de situatie in het EMC in november 2014, toen ik er werkzaam was.

  • Rubber laarzen en chloorvlekken: het werk van een epidemioloog tijdens een ebola-uitbraak 09 december 2015

    Daar sta je dan als epidemioloog, zwetend in rubber laarzen en een broek met chloorvlekken, in de brandende Afrikaanse zon in een stoffig dorpje met de bewoners te praten. Je staat, omdat je niet mag zitten. Niets mag je aanraken en je moet 2 meter afstand houden van andere mensen, want het gaat hier om een ongekend grote ebola-epidemie.

  • Ebolabestrijding in Sierra Leone: water en sanitatie 09 december 2015

    Eind 2014 ben ik voor Artsen zonder Grenzen (AzG) 5 weken in Sierra Leone geweest om mee te werken in de strijd tegen ebola. In mijn dagelijks leven werk ik als ICT-adviseur bij GGD Noord- en Oost-Gelderland. Van 1996–2001 werkte ik voor AzG bij de WatSan (water en sanitair) afdeling in verschillende landen in Afrika. Na 13 jaar keek ik ernaar uit om weer te gaan werken als WatSanadviseur voor AzG. Werken in een ebolagebied was voor mij de eerste keer. Een nieuwe uitdaging dus!

  • Tijdelijke ebolaklinieken in Liberia 09 december 2015

    Begin november 2014 stapte ik uit het vliegtuig in Liberia. Even is het picture perfect bij het zicht van de oranje opkomende zon die over het landschap met palmbomen schijnt. Maar de realiteit van een land waar al maanden een ebola-epidemie woedt, was al gauw te zien. Bij de ingang van de paspoortcontroles stonden grote emmers met kraantjes, er hing een penetrante chloorlucht. Handen wassen en temperatuur meten. Een dagelijkse routine voor de maanden die volgden, een houvast te midden van de chaos die gepaard gaat met een dergelijke uitbraak.

  • Hulp in tijden van ebola: lessen voor personeelsbeleid 09 december 2015

    De uitbraak van ebola in West-Afrika was een van de grootste medische uitdagingen voor Artsen zonder Grenzen ooit. Nieuw aan deze interventie was de uitgebreide infrastructuur die nodig was om de hulpoperatie heen: training en nazorg vroegen bijvoorbeeld veel meer aandacht dan gebruikelijk. In deze bijdrage kijkt Artsen zonder Grenzen terug op de operatie. Wat zijn de lessen voor het personeelsbeleid bij een grootschalige uitbraak van een zeer gevaarlijke ziekte zonder medicatie?

  • Meldingen uit de virologische laboratoria tot en met week 40, 2015 09 december 2015

Home / Documenten en publicaties / Uitgaven / November-december 2015 / Inhoud november-decemer 2015

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu