RIVM logo, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Vragen en antwoorden teken-encefalitis

Wat is teken-encefalitis?

Teken-encefalitis is een ziekte met koorts en hersenvliesontsteking of hersenontsteking. Mensen krijgen het door een virus (het TBE-virus). Dit virus wordt overgedragen door besmette teken. De ziekte komt voor in delen van Europa (onder andere Duitsland, Oostenrijk), Rusland en bepaalde gebieden in Centraal-Azië. In het voorjaar van 2016 kwamen er aanwijzingen dat in Nederland reeën besmet zijn geweest met het TBE-virus en is het virus ook bij teken aangetoond in Nederland. Inmiddels zijn enkele patiënten bekend die het TBE-virus in Nederland hebben opgelopen.

Wat zijn de klachten bij teken-encefalitis?

De meeste mensen die besmet zijn geraakt met het virus worden niet ziek of krijgen milde klachten 7 tot 14 dagen na een tekenbeet. Bij de mensen die ziek worden, verloopt de ziekte meestal in twee fasen. In de eerste fase lijken de klachten erg op griep.

De klachten in de eerste fase kunnen zijn:

  • milde koorts
  • hoofdpijn en pijn in het hele lichaam: spieren en gewrichten
  • misselijk worden en overgeven
  • moe zijn

Deze fase duurt 2 tot 7 dagen. Hierna heeft een patiënt ongeveer een week geen klachten.
In de tweede fase kunnen de hersenen, hersenvliezen en ruggenmerg ontstoken raken. Daarbij kunnen de volgende klachten ontstaan:

  • zware hoofdpijn
  • verminderd bewustzijn
  • slaperigheid
  • ander gedrag
  • geheugenverlies
  • verlammingen, vaak van de armen en de romp
  • niet goed tegen het daglicht kunnen
  • misselijkheid en duizeligheid

Minder dan twee van de 100 mensen die deze ernstige klachten krijgen gaat dood aan de ziekte.

Hoe kunt u teken-encefalitis krijgen?

Teken-encefalitis is niet besmettelijk van mens op mens. Teken die het virus hebben, kunnen mensen besmetten. Door een tekenbeet komt het virus in het bloed. In Nederland is slechts een zeer klein aantal teken besmet met het TBE-virus. Een zeer zeldzame manier om besmet te raken is het drinken van besmette rauwe melk of het eten van besmette rauwmelkse kaas. Als dieren, zoals schapen, geiten en koeien besmet raken, zit het virus in de melk.

Wie kan teken-encefalitis krijgen?

Iedereen kan teken-encefalitis krijgen. Je moet dan wel gebeten zijn door een teek die het virus heeft of besmette rauwe melk(producten) hebben gegeten of gedronken. Dit laatste is heel zeldzaam. Het virus komt vooral voor in het buitenland. In Nederland is het virus alleen gevonden in enkele teken op de Sallandse Heuvelrug. Er is nu één patiënt van wie we weten dat die de ziekte zeer waarschijnlijk op de Utrechtse Heuvelrug in Nederland heeft gekregen.

Loop ik nu risico op teken-encefalitis tijdens kamperen of wandelen op de Sallandse/Utrechtse Heuvelrug? 

Het is nog onbekend hoe groot het risico is op een teken-encefalitis omdat het TBE-virus tot voor kort niet in Nederland gevonden is. In het voorjaar 2016 zijn op de Sallandse Heuvelrug bij onderzoek twee teken gevonden die het TBE-virus bij zich hadden. De overige onderzochte teken (1.400 exemplaren) waren TBE-virusvrij. De eerste patiënt in Nederland heeft een besmette teek zeer waarschijnlijk opgelopen tijdens een wandeling in de Utrechtse Heuvelrug. Vanwege deze kleine aantallen besmette teken wordt aangenomen dat het risico zeer klein is om door een teek met TBE-virus te worden gebeten. Verder onderzoek naar de verspreiding van het TBE-virus in Nederland en hoe groot de kans is om een infectie op te lopen, start binnenkort.

Wat kunt u doen om teken-encefalitis te voorkomen?

Het TBE-virus wordt door tekenbeten overgedragen. Het is dan ook belangrijk om tekenbeten te voorkomen. Controleer vaak op tekenbeten als u in het groen bent geweest en verwijder teken direct. Hiermee is ook de ziekte van Lyme te voorkomen. Krijgt iemand klachten zoals een groter wordende vlek of ring op de beetplek of koorts en ernstige hoofdpijn in de dagen na een tekenbeet? Neem dan contact op te nemen met een huisarts. Deze klachten kunnen wijzen op de ziekte van Lyme of teken-encefalitis.

Mensen die erg veel in het groen komen, bijvoorbeeld boswachters, wordt geadviseerd om extra maatregelen te nemen. Blijf zoveel mogelijk op de paden en vermijd dichte begroeiing en struikgewas.

  • Draag dichte schoenen, lange mouwen en een lange broek. Stop broekspijpen in uw sokken. Op lichte kleding zijn teken beter te zien.
  • Draag kleding die is geïmpregneerd met het insectenwerend middel Permetrine of spuit uw kleding in met een insectenwerend middel dat DEET bevat.
  • Smeer de onbedekte huid in met een middel dat DEET bevat.

Dit zijn dezelfde maatregelen die geadviseerd worden voor mensen die in het groen werken om de ziekte van Lyme te voorkomen. Vooralsnog is er geen reden voor andere maatregelen (zoals vaccinatie) dan de nu al geadviseerde tekenpreventiemaatregelen voor mensen die veel in het groen werken.

Is er een vaccin beschikbaar?
 

Er is een inenting tegen de ziekte. Dat kan u beschermen als u reist naar een gebied waar teken-encefalitis veel voorkomt. Het virus komt heel veel voor in delen van  Noord, Oost- en Midden-Europa, waaronder Duitsland en Oostenrijk. Ook komt het voor in Rusland en bepaalde gebieden in Centraal-Azië voor. Meer informatie vindt u op de website van het Landelijke Coördinatiecentrum Reizigersadvisering (LCR). Voor Nederland is inenting tegen teken-encefalitis niet aan de orde omdat er slechts een zeer klein aantal teken met TBE-virus besmet zijn.

Is teken-encefalitis te behandelen?

Er bestaan geen medicijnen om teken-encefalitis te genezen. Krijgt u koorts en zware hoofdpijn in de eerste weken na een tekenbeet, neem dan contact op met de huisarts.

Komt er onderzoek naar teken op de Sallandse en Utrechtse Heuvelrug?

Het RIVM onderzoekt samen met Dutch Wild Health Center (DWHC) en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) de verspreiding van het TBE-virus in Nederland en hoe groot het risico is om teken-encefalitis op te lopen. Daarbij worden ook specifieke beroepsgroepen betrokken. Deze mensen werken veel in het groen rond de nu bekende vindplaatsen van besmette teken.

Kan iemand met teken-encefalitis naar een kindercentrum, school of werk?

Iemand met teken-encefalitis die zich goed voelt, mag gewoon werken of naar school. De zieke kan anderen niet besmetten.

Heeft u nog vragen?

Vraag het de GGD-afdeling Infectieziektebestrijding of de huisarts. Op de website van de Rijksoverheid en het Landelijk Centrum Reizigersadvisering vindt u per land reisadviezen. Er is ook een reisadvies-app die u gratis kunt downloaden.


 

 

Teek

Gerelateerde onderwerpen

Home / Documenten en publicaties / Vragen en antwoorden teken-encefalitis

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu