RIVM logo, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Towards balancing the benefits of pharmaceutical care and minimizing its environmental harm : Identification of potential levers in the medicinal product chain

Naar een balans tussen de voordelen van medicijngebruik voor humane gezondheid en milieuschade als gevolg daarvan : Mogelijke handelingsperspectieven in de medicijnketen

Publiekssamenvatting

In toenemende mate worden medicijnresten in oppervlaktewater en drinkwater aangetroffen, zoals pijnstillers, hormonen en antidepressiva. Van een aantal is bekend dat ze negatieve effecten hebben op het milieu. Als eerste stap voor een aanpak om deze effecten te beperken heeft het RIVM de relatie tussen medicijngebruik en het milieu in beeld gebracht. Hiertoe is tot in detail het proces beschreven dat medicijnen doorlopen, van hun ontwikkeling, de markttoelating, de productie, de inkoop door apotheken, het voorschrijfgedrag van artsen en het gebruik door patiënten, de inzameling van medicijnafval, tot waar ze daarna in het milieu terechtkomen (de medicijnketen).

Daaruit blijkt dat in elke fase van de keten veel handelingsperspectieven zitten om negatieve gevolgen voor het milieu van medicijngebruik door mensen te beperken, zonder de positieve effecten van medicijnen teniet te doen. Welke van deze suggesties een optimale balans opleveren én haalbaar zijn, moet nog worden onderzocht. Door een geïntegreerde benadering hoopt het RIVM de gezondheidszorg en milieusector bewuster te maken van de relaties die ze met elkaar hebben.

Momenteel zien drinkwaterzuiveringsbedrijven zich genoodzaakt nieuwe, kostbare technieken in te zetten om medicijnresten zoveel mogelijk te verwijderen zodat ze niet in drinkwater terechtkomen. Bij de huishoudelijke afvalwaterzuivering (RWZI) lopen ook allerlei initiatieven voor het oppervlaktewater. De kosten liggen daardoor vooral aan het eind van de keten.

De geboden handelingsperspectieven zijn onderverdeeld in twee categorieën: informatie-uitwisseling door de hele medicijnketen heen en financiële maatregelen. Informatie over milieuschade zou bijvoorbeeld meegenomen kunnen worden bij de ontwikkeling van nieuwe medicijnen. (Drink)waterzuiveraars zouden op hun beurt medicijnresten effectiever kunnen verwijderen als zij weten welke eigenschappen deze stoffen hebben. Zorgverleners en patiënten kunnen informatie over de schadelijkheid voor het milieu betrekken bij hun keuze voor medicijnen. Een mogelijke financiële maatregel is om de kosten om medicijnresten uit het milieu te verwijderen, te verrekenen ergens in de keten. Ook zou met financiële prikkels kunnen worden gestimuleerd dat ongebruikte middelen worden teruggebracht naar de apotheek.

Bekende milieueffecten zijn weefselschade en geslachtsverandering bij vissen door resten van respectievelijk pijnstillers en anticonceptiemiddelen in oppervlaktewater. Op dit moment zijn de concentraties geneesmiddelenrestanten in het drinkwater dermate laag dat ze niet schadelijk zijn voor de volksgezondheid. Voor de toekomst is de drinkwaterkwaliteit wel een aandachtspunt, vanwege de klimaatverandering en de verwachte toename van medicijngebruik door de vergrijzing.
 

Home / Documenten en publicaties / Towards balancing the benefits of pharmaceutical care and minimizing its environmental harm : Identification of potential levers in the medicinal product chain

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu