Meningokokken webpagina

Wat is meningokokkose of meningokokkenziekte?

Meningokokkose, of meningokokkenziekte is een verzamelnaam voor ziekten die worden veroorzaakt door een bacterie, de meningokok. De bacterie is van mens op mens overdraagbaar. De bacterie bevindt zich gewoonlijk in de neusholte van gezonde mensen zonder ziekteverschijnselen te veroorzaken. Als deze bacterie in de bloedbaan of in het zenuwstelsel komt kan het ernstige ziektebeelden geven zoals bloedvergiftiging of hersenvliesontsteking. Dit noemen we invasieve ziekten.

Vaccinatie tegen meningokokken type C (MenC) wordt aan alle kinderen in Nederland aangeboden via het Rijksvaccinatieprogramma. Een invasieve infectie met meningokokken C kan ernstige ziektebeelden geven zoals hersenvliesontsteking (meningitis) of bloedvergiftiging (sepsis). Er zijn daarnaast verschillende typen meningokokken waarvan in Nederland voornamelijk B en verder A, C, W135, X, Y, Z en 29E voorkomen. 

Ziekteverschijnselen

Een groot aantal mensen draagt de meningokok tijdelijk bij zich in de neus of keel zonder dat zij zelf ziek worden. Zo nu en dan dringt de meningokok verder het lichaam binnen en veroorzaakt een ernstige infectie. Meningokokkeninfectie is een verraderlijke ziekte door het snelle verloop ervan.

  • De eerste verschijnselen zijn vaak verkoudheid, hangerigheid en een grieperig gevoel. 
  • Na het opkomen van de eerste verschijnselen verergert de ziekte snel, met hoge koorts. 
  • Een signaal dat duidelijk op ernstige ziekte wijst is nekstijfheid, dit is een symptoom van hersenvliesontsteking. 
  • Heel jonge kinderen kunnen luierpijn krijgen. Ze huilen dan heftig bij het verschonen. 
  • Een ander alarmsignaal is onderhuidse bloedinkjes (paars/rode puntjes) die niet weg te drukken zijn. Dit kan duiden op bloedvergiftiging. 

Besmetting en preventie

De overdracht van de meningokok gaat van mens op mens via druppeltjes vanuit de neus-keelholte. Besmetting gebeurt door het inademen van kleine druppeltjes of via direct contact zoals zoenen. De bacteriën kunnen weken tot maanden in de neus- en keelholte blijven zonder ziekte te veroorzaken. Ook zonder ziekteverschijnselen geldt dat degene die de bacterie bij zich draagt anderen kan besmetten. De tijd tussen besmetting en begin van de ziekte ligt meestal tussen 1 en 3 dagen, maar kan soms tot 10 dagen oplopen. Vaccinatie tegen MenC maakt sinds september 2002 deel uit van het Rijksvaccinatieprogramma. De vaccinatie wordt gegeven op de leeftijd van 14 maanden. Kort daarvoor (medio 2002) is een eenmalige landelijke vaccinatiecampagne uitgevoerd om kinderen tussen 1-18 jaar te vaccineren tegen MenC.

Hoe vaak komt het voor?

De meeste ziektegevallen veroorzaakt door MenC werden voordat de vaccinatie werd ingevoerd waargenomen in de leeftijdsgroepen 1-4 jaar en 15-18 jaar. Sinds de invoering van de vaccinatie in 2002 is het aantal ziektegevallen door MenC sterk afgenomen van 230 in 2001 naar 2 in 2013 in de gevaccineerde leeftijdsgroepen. Sindsdien is het totaal aantal gevallen van meningokokken C gedaald naar minder dan 10 per jaar. Ook in de niet gevaccineerde leeftijdsgroepen daalde het aantal gevallen door minder verspreiding/circulatie.
 

Aantal gevallen van invasieve MenC-ziekte per 100.000 inwoners per jaar

Figuur 1. Aantal pati?nten met invasieve MenC-ziekte per 100.000 inwoners per leeftijdsgroep voor en na invoering van vaccinatie in 2002, 2001-2016
Figuur 1. Aantal meldingen van invasieve MenC-ziekte per 100.000 inwoners per leeftijdsgroep voor en na invoering van vaccinatie in 2002, 2001-2016*.

* Data tot en met augustus 2016.

De gegevens zijn afkomstig van het Nederlands Referentielaboratorium voor Bacteriële Meningitis (AMC/RBM).

Zie voor meer informatie en bronvermelding de LCI-richtlijn Meningokokken-meningitis en -sepsis.

 

 

Home / Onderwerpen / M / Meningokokken / Meningokokken webpagina

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu