Veelgestelde vragen

Wat is nanotechnologie?

Nanotechnologie is een technologie die zich bezig houdt met materialen in de orde van grootte van nanometers (1 nanometer is 1 miljoenste millimeter). Nanotechnologie maakt het mogelijk om stoffen op moleculair niveau te hanteren en zo materialen nieuwe eigenschappen te geven. De materialen die door deze techniek tot stand komen, bestaan uit hele kleine deeltjes (nanodeeltjes) en hebben andere eigenschappen dan materialen die bestaan uit grotere deeltjes. Hierdoor ontstaat een nieuwe generatie van technologische toepassingen.

Waar worden nanotechnologieën toegepast?

Nanotechnologieën worden toegepast op allerlei gebieden, zoals gezondheidszorg (geneesmiddelen en medische hulpmiddelen), ICT (computerchips), consumentenproducten (cosmetica en textiel), voeding (additieven, verpakkingen), milieu (waterzuivering, bodemsanering)) en landbouw (kunstmest, gewasbeschermingsmiddelen). Enkele voorbeelden van producten voortkomend uit nanotechnologie zijn het gebruik van titaniumoxide in zonnebrandcrème, ceriumoxide nanodeeltjes in diesel voor het verbeteren van de verbranding (minder uitstoot van fijnstof) en antibacteriële toepassingen van zilver nanodeeltjes in kleding, medische apparatuur of verf.

Waarom wordt gebruik gemaakt van nanotechnologie?

Nanotechnologie maakt het mogelijk om materialen met nieuwe eigenschappen te geven, zoals (nog kleinere) computerchips, sterkere kunststoffen, coatings met antibacteriële werking, of waterafstotend textiel. Het woord “nanotechnologie” wordt op 2 manieren gebruikt. Het kan het  gebruik van nanodeeltjes in allerlei toepassingen betekenen (nanotechnologie als product) of over het gebruik van nanotechnologie in het productieproces gaan (nanotechnologie als proces). Nanodeeltjes kunnen andere eigenschappen hebben en gedragen zich dan anders dan grotere deeltjes met dezelfde chemische samenstelling. In het kader van mogelijke risico’s voor mens en milieu, gaat de aandacht vooral naar de vrije (niet gebonden in een product), niet-afbreekbare en niet-oplosbare nanodeeltjes.

Wat zijn nanodeeltjes?

Nanodeeltjes zijn deeltjes die in één of meerdere dimensies kleiner zijn dan 100 nanometer. Bij nanotechnologie gaat het uitsluitend om deeltjes die bewust geproduceerd zijn vanwege hun bijzondere eigenschappen. Naast bewust geproduceerde nanodeeltjes zijn er ook andere deeltjes van deze afmeting die in de omgeving voorkomen. Voorbeelden zijn vulkanisch stof of een bijproduct van menselijke activiteit zoals uitstoot van (diesel)motoren en lasrook. Deze categorie valt niet binnen het domein van nanotechnologie, maar onder fijn stof in de buitenlucht en het binnenmilieu.

Wat is het mogelijke probleem?

Naast devoordelen die nanotechnologie biedt voor economie, milieu en gezondheid, bestaat tegelijkertijd ook zorg over de veiligheid voor mens en milieu. Die zorg richt zich vooral op de mogelijke risico’s van vrije, slecht afbreekbare synthetische nanomaterialen. Het is onduidelijk of, en in welke mate, mens en milieu worden blootgesteld aan die deeltjes. Als blootstelling plaatsvindt, dan is niet goed bekend hoe die deeltjes zich gedragen. Ook is nog weinig bekend over de invloed van de afmeting op nanoschaal op de toxiciteit. Dit bemoeilijkt het maken van een betrouwbare schatting van het risico. Hoe gevaarlijk een nanomateriaal in theorie ook kan zijn, er is pas een risico na daadwerkelijke blootstelling.

Waarom worden nanomaterialen toegepast in textiel?

Textielproducten kunnen worden gecoat met nanodeeltjes om de stof waterafstotend, vuilafwerend of kreukvast te maken. Zo wordt nanozilver aan textielproducten toegevoegd, variërend van sokken tot en met bijvoorbeeld T-shirts, om de antimicrobiële werking. In sommige gevallen is hierbij sprake van vervanging van chemische biociden, zoals triclosan. Zowel nanozilver als conventionele biociden zijn bedoeld om onaangename geuren die worden veroorzaakt door groei van bacteriën in zweet, te voorkomen.

Waarom wordt nanozilver toegepast als antimicrobieel middel?

Het is al langer bekend dat zilver(ionen) giftig zijn voor bacteriën. Nanozilver heeft een aantal voordelen ten opzichte van conventioneel zilver. De ionen komen langzaam vrij, waardoor het langer werkt. Er is minder zilver nodig om dezelfde hoeveelheid bacteriën te doden en het is makkelijker te verwerken in producten, zoals bijvoorbeeld verbandmiddelen of kleding.

Hoe schadelijk is nanozilver voor het oppervlaktewater/milieu?

Nanozilver kan vrijkomen bij het wassen van textiel en worden afgevangen in de rioolwaterzuivering; een deel zal het oppervlaktewater kunnen bereiken. Van zilver is bekend dat het bacteriën kan doden en dat waterorganismen gevoelig zijn voor zilver. Of het vrijkomen van nanozilver daadwerkelijk tot schadelijke effecten leidt, is afhankelijk van de hoeveelheid die in het milieu terechtkomt. De huidige waterkwaliteitsnorm voor zilver  (er is geen aparte norm voor nanozilver) is 0,08 microgram per liter. Als de norm voor zilver overschreden wordt, kan dit leiden tot verstoring van het bestaande biologische evenwicht tussen soorten in oppervlaktewater. Echter, hoeveel nanozilver er in textiel voorkomt en in het milieu komt via het wassen van textiel is onbekend. Als het nanozilver is verweven met de draad komt het minder gemakkelijk vrij dan als het textiel erin gedoopt is.

Wat gebeurt er als mensen op grote schaal kleding gaan dragen en wassen met nanozilverdeeltjes erin?

Omdat er weinig bekend is over het gebruik en vrijkomen van nanozilver in textiel, is er op dit moment niet meer te zeggen dan dat de kans op schadelijke effecten toe zal nemen naarmate het gebruik toeneemt. Om de werkelijke risico’s voor het milieu goed te kunnen inschatten, is het van belang om meer informatie te verkrijgen. Momenteel is er nog teveel onduidelijk over hoeveel nanozilver in textiel wordt gebruikt, de mate waarin het nanozilver loslaat en het voorkomen van nanozilver in oppervlaktewater.

Bedrijven die nanozilverhoudende producten en artikelen op de markt zetten, zijn wettelijk verantwoordelijk voor de veiligheid van deze producten (zowel in het kader van REACH , de biocideregelgeving en de warenwet) en zijn daarom verantwoordelijk voor het verzamelen van benodigde informatie. Momenteel wordt de waterkwaliteitsnorm voor zilver  door het ministerie van IenM aangepast aan de nieuwste methoden die de Kaderrichtlijn Water voorschrijft.

Zijn er gezondheidsrisico’s bij het dragen van textiel met nanozilver?

Met de beperkte gegevens die op dit moment beschikbaar zijn, zijn er geen sterke aanwijzingen dat toepassingen van nanozilver in textiel directe gezondheidsschade zullen veroorzaken. Een langetermijneffect van blootstelling aan lage hoeveelheden nanozilver kan niet worden uitgesloten, omdat nog onduidelijk is of stapeling van nanozilver in het lichaam op termijn tot een effect kan leiden.
Zilver nanodeeltjes kunnen door het dragen van textiel al dan niet via zweet op de huid terechtkomen. De wetenschap geeft tot nu toe aan dat nanodeeltjes in het algemeen niet goed over intacte huid worden getransporteerd. Dit suggereert dat ook deeltjes van nanozilver bij blootstellen via de huid slechts in beperkte mate in het lichaam terechtkomen. Om een goede uitspraak over de gezondheidsrisico’s te doen is meer informatie nodig over eventuele lokale effecten op de huid door nanozilver, en over opname en effecten van zilverionen die vrijkomen van de nanodeeltjes. Zilverionen kunnen tot effecten leiden zoals grijskleuring van de (intacte) huid (argyria). Nanozilverdeeltjes zorgen ook voor afgifte van zilverionen, en kunnen via dit mechanisme mogelijk tot toxiciteit leiden.

Zitten er nanomaterialen in cosmetica?

Ja, het toevoegen van nanomaterialen aan cosmetica is niet nieuw. Een aantal toepassingen is al decennialang bekend, zoals gebruik als uv-filters in zonnebrandcrèmes. De werking van producten als zonnebrandcrèmes, tandpasta’s, huidcrèmes en haarlak wordt hierdoor verbeterd. Vooral de toepassing van titaniumdioxide en zinkoxide in nanovorm als uv-filter in zonnebrandcrèmes is bekend. Naast deze stoffen worden ook silica (siliciumdioxide) en zilver in nanovorm gebruikt in cosmetica.

Welke regels gelden er voor nanomaterialen in cosmetica?

Voor ingrediënten in cosmetica gelden in Europa zeer strenge regels. Een deel van de ingrediënten (uv-filters, conserveringsmiddelen en kleurstoffen) moet door een onafhankelijke commissie van de Europese Commissie (Wetenschappelijk Comité voor Consumentenveiligheid, de SCCS) worden geëvalueerd voordat ze op de markt mogen worden gebracht. In de nieuwe cosmeticaverordening die in juli 2013 van kracht is gegaan, moeten alle ingrediënten in nanovorm van nieuwe producten minimaal 6 maanden voordat ze op de markt komen, bekend gemaakt worden. Ook geldt er vanaf 2013 een meldingsplicht op het etiket van het cosmeticaproduct wanneer er een ingrediënt in nanovorm in verwerkt is.

Staat uw vraag er niet bij? Stel hem dan door een mail te sturen naar: KIR-nano@rivm.nl

Home / Onderwerpen / N / Nanotechnologie / Veelgestelde vragen

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu