Gezondheidseffecten van kernongevallen

De kans op een kernongeval is erg klein. Maar als het gebeurt, dan kunnen de gevolgen ernstig zijn. Bij een kernongeval komen radioactieve stoffen vrij die ioniserende straling afgeven. Ook wel radioactieve straling genoemd. Radioactieve straling zie of voel je niet maar kan wel schadelijk zijn. Door een kernramp vallen er zelden directe doden en ontstaan geen misvormingen. De straling kan leiden tot een grotere kans op kanker. Het RIVM ondersteunt de overheid door de situatie bij een kernongeval snel in kaart te brengen en adviseert over mogelijke maatregelen.

Het effect van radioactieve straling

Radioactieve straling kan het DNA in lichaamscellen beschadigen. Veel beschadigingen worden weer hersteld, maar soms gebeurt dat niet, of niet helemaal goed. In beide gevallen kan dat leiden tot gezondheidseffecten. Als beschadigd DNA niet goed hersteld wordt, kan dat op lange termijn kanker veroorzaken. Hoe meer je wordt blootgesteld aan radioactieve straling, hoe groter de kans daarop is. Maar áls je als gevolg hiervan kanker krijgt, dan is dat pas na 10 tot 20 jaren. Er is een zeer grote dosis straling nodig om je een grote kans te geven op het krijgen van kanker. Zelfs als je in één keer 100 keer meer straling ontvangt dan normaal in een jaar, neemt je kans op kanker nog maar met ongeveer 1 procent toe.


Straling bij een kernongeval

Tijdens een zwaar kernongeval draagt radioactief jodium het meest bij aan het effect op de gezondheid. Het gaat dan vooral om jodium-131. Radioactief jodium is na een aantal weken vervallen. Dat wil zeggen dat het dan geen radioactieve straling meer afgeeft. Op de lange termijn is radioactief cesium het meest belangrijk, en dan vooral cesium-137. Deze radioactieve stof vervalt veel langzamer: na dertig jaar is nog ongeveer de helft over.
 
Als er radioactief jodium vrij komt bij een kernongeval, dan wordt dat na inademing opgenomen in de schildklier. Door tabletten te slikken met niet-radioactief (stabiel) jodium neemt de schildklier minder van het radioactieve jodium op. Het innemen van stabiel jodium werkt alleen kort voor of in de uren na het overkomen van de radioactieve wolk. Daarom moet zo’n tablet alleen worden ingenomen als de overheid dat aan geeft. Het heeft geen zin stabiel jodium in te nemen als er geen radioactief jodium in de buurt is. Jodiumtabletten zijn vooral zinvol voor kinderen en jongvolwassenen. Voor mensen boven de 40 is de positieve werking nooit aangetoond.
Op de website www.waaromkrijgikjodiumtabletten.nl is meer informatie te vinden.
 

Maatregelen bij een kernongeval

Bij een ernstig kernongeval komen verschillende soorten radioactieve stoffen vrij die zich verspreiden over een bepaalde afstand in de leefomgeving. Dit is afhankelijk van het soort ongeval, de stoffen die vrijkomen en de weersomstandigheden. Naarmate de afstand tot de centrale toeneemt, neemt de concentratie radioactief materiaal af. De maatregelen die de overheid kan nemen om de gezondheid van mensen zo goed mogelijk te beschermen, verschillen daarom per situatie en per locatie. Het RIVM heeft als taak om samen met andere kennisinstellingen zo snel mogelijk de situatie in kaart te brengen en te adviseren over mogelijke maatregelen. Zoals binnen blijven (schuilen), wanneer jodiumtabletten innemen of evacueren.
Wat zijn maatregelen van de overheid?
 

Wat als je wel een hoge stralingsdosis ontvangt?

Als een cel te zwaar beschadigd is kan hij niet meer delen. Dat is normaal gesproken niet erg, tenzij er extreem veel cellen zwaar beschadigd zijn. In dat geval word je stralingsziek. Dat is een heel bijzondere situatie die alleen maar voorkomt bij mensen die aan extreem hoge stralingsdoses zijn blootgesteld. In Tsjernobyl gold dat bijvoorbeeld voor werkers die na de ramp te lang bij de beschadigde reactor te werk gesteld werden. Van die groep werkers zijn er bijna 50 overleden aan stralingsziekte. Mensen die in de buurt van Tsjernobyl getroffen werden door de radioactieve wolk hadden wel een verhoogde kans op kanker maar kregen geen stralingsziekte. Daarvoor was de stralingsdosis die zij ontvangen hadden te laag.


Wat zijn de gezondheidsgevolgen van een kernramp ver van Nederland?

Door de ramp in Tsjernobyl weten we dat straling en radioactieve stoffen ook op lange afstand effect kan hebben. Als er ver weg radioactieve stoffen de lucht in komen en de wind voert ze naar ons land toe, dan wordt iedere Nederlander een klein beetje bestraald door deze extra radioactiviteit. In 1986, bij de ramp van Tsjernobyl, waren er een aantal dagen maatregelen nodig om te voorkomen dat de radioactiviteit in ons voedsel terecht zou komen, in de melk van koeien bijvoorbeeld. Uiteindelijk hebben wij in Nederland een kleine extra stralingsdosis ontvangen in 1986 en 1987, ongeveer 1% meer dan normaal. De gezondheidseffecten hiervan waren verwaarloosbaar.

Hoe verder de ramp van ons af is, hoe minder effect het heeft. Bij de ramp in Fukushima in 2011 kon het RIVM met heel gevoelige apparatuur een klein beetje extra radioactieve straling in de lucht worden aangetoond in Nederland. Dat was tienduizend keer minder dan er in 1986 door Tsjernobyl in ons land te meten viel. We kunnen dus concluderen dat een ramp die ver weg gebeurt geen meetbare gezondheidseffecten in ons land tot gevolg heeft. Wel zijn we alert als er zoiets gebeurt. Het kan zijn dat er tijdelijk maatregelen genomen moeten worden om te voorkomen dat er radioactiviteit in ons voedsel komt. En bij import van producten uit de getroffen gebieden, vooral bij voedingsmiddelen, letten we op dat deze niet besmet zijn met radioactieve stoffen.

Het verschil tussen een kernramp en een atoombom

Een atoombom verschilt van een gewone bom doordat er veel meer kracht en energie vrij komt. Ook komt bij een atoombom radioactieve straling vrij, maar het zijn de drukgolf, intense hitte en vuur waaraan de meeste mensen overlijden. De mensen die zo ver van de explosie afstaan dat zij het overleven, maar wel zo dichtbij dat zij een hoge stralingsdosis ontvangen, hebben een grotere kans om op termijn van 10-20 jaren kanker te krijgen.
 
Een kernramp veroorzaakt geen explosie die alles binnen kilometers in de omtrek omverblaast. Wel kunnen delen van de installatie verwoest worden, en kan er een grote brand ontstaan, die er voor zorgt dat er radioactieve stoffen hoog de lucht in geblazen worden en door de wind verspreid worden.

Home / Onderwerpen / O / Ongevallen en rampen / Kernongevallen / Gezondheidseffecten van kernongevallen

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu