Meten

In de eerste Europese dochterrichtlijn voor luchtkwaliteit is de meetverplichting en de meetmethode voor fijn stof voorgeschreven. In het Nederlandse besluit luchtkwaliteit is dit vertaald naar de Nederlandse situatie. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu voert metingen uit aan fijn stof. Het meetnet voor fijn stof is in de afgelopen jaren bijna verdubbeld.

Metingen in binnen- en buitenlucht

Informatiebord fijn stof concentratie Het RIVM verricht metingen aan de luchtkwaliteit zowel in de binnen- als buitenlucht. De meetmethodiek die hierbij gebruikt wordt kan nogal van elkaar verschillen afhankelijk van de vraagstelling. Een component waarvoor zowel metingen in de binnen- als buitenlucht worden gedaan is fijn stof.

Meten in buitenlucht

Het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit meet conform de Europese regelgeving de luchtkwaliteit in Nederland, naast fijn stof nog diverse andere stoffen zoals ozon en stikstofdioxide. In de Europese regelgeving is vastgelegd wat, waar en hoe er gemeten moet worden. Voor fijn stof moet PM10 en PM2,5 gemeten worden. Het RIVM doet dit door permanent op 39 locaties te meten met apparatuur die werkt volgens het Beta-stof principe. Het fijnstofgehalte wordt ieder uur automatisch bepaald, dit bespaart tijd en geld. De methode is volgens een vastgesteld protocol, equivalent (gelijkwaardig) bevonden aan de methode die door de Europese regelgeving wordt voorgeschreven. Dit moet, wil Nederland de metingen kunnen gebruiken in de verplichte rapportages aan de EU over luchtkwaliteit.

Meten in binnenlucht

Voor het meten van fijnstofgehalten in de binnenlucht zijn geen Europese regels opgesteld. De geschikte apparatuur wordt gekozen afhankelijk van de onderzoeksvraag. Criteria als hoe fijn is het stof dat wordt gemeten, betrouwbaarheid van een apparaat, hanteerbaarheid van een apparaat en dergelijke spelen een rol bij deze keuze. Vaak is hierbij het betrouwbaar kunnen functioneren van de apparatuur op een onbeheerde locatie geen vereiste, terwijl dit bij meten in de buitenlucht van groot belang is. RIVM heeft voor het onderzoek naar fijn stof (o.a. door tabaksrook) in binnenruimten gekozen voor een hanteerbaar apparaat, een laser fotometer. Dit geeft voor de onderzoeksdoelstelling betrouwbare en bruikbare metingen.
Doordat het type apparaat en de wijze van gebruik van het apparaat voor het bepalen van fijnstof gehalten in buiten- en binnenlucht verschillend zijn, zijn de metingen niet vergelijkbaar.

Kalibratie en validatie van fijnstofmetingen

In 2003-2006 heeft het RIVM een equivalentieonderzoek uitgevoerd. In dit onderzoek is de automatische meetmethode van het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit vergeleken met de meetmethode voorgeschreven door de EU dochterrichtlijn. Aan de hand van dit onderzoek is een kalibratie voor de fijnstofmetingen bepaald waardoor de meetonzekerheid kleiner is geworden. Begin 2007 is deze kalibratie in het meetnet geïntroduceerd en zijn alle historische fijnstof-meetwaarden opnieuw gevalideerd en herberekend aan de hand van de nieuwe kalibratie. De kalibratie wordt jaarlijks gecontroleerd en eventueel aangepast.

Verbetering meetmethode van PM2,5 in buitenlucht

De richtlijn voor de luchtkwaliteit en schonere lucht voor Europa (Clean Air for Europe: CAFE) is herzien in juni 2008. Hierin staan eisen aan de niveaus van PM2,5 en aan de uit te voeren metingen. Het RIVM heeft in samenwerking met diverse partners onderzoek verricht aan het meten van PM2,5. Dit onderzoek was gericht op:

het verminderen van de onzekerheden
de stand van de techniek van PM2,5-meetmethode
prestaties van automatische meetmethoden

Op basis hiervan is een automatische PM2,5 monitor geselecteerd en aangeschaft. Een automatische methode is belangrijk om het publiek direct te kunnen informeren. De meetlocaties zijn representatief voor de Nederlandse stedelijke achtergrond. Actuele resultaten worden direct gerapporteerd via de website van het RIVM.