Gezondheidseffecten

Hoogspanningslijnen en kinderleukemie

Dat kinderen bij bovengrondse hoogspanningslijnen mogelijk een hoger risico op leukemie lopen volgt uit twee ‘pooled analyses’ van Ahlbom et al. en van Greenland et al. Die twee onderzoeken beslaan de periode 1979 - 2000 en er zijn meer dan 15.000 kinderen bij betrokken, waarvan ruim 3.600 met leukemie. Dit type onderzoek kan alleen een statistisch verband aantonen. Het is niet bewezen dat de extra kinderleukemie werkelijk door de magnetische velden van de hoogspanningslijn wordt veroorzaakt. Er kunnen andere, nog onbekende oorzaken zijn.

Situatie in Nederland

In Nederland woonden er in 2008 ongeveer 18.000 kinderen dichtbij een bovengrondse hoogspanningslijn.

Het histogram laat zien dat het aantal kinderen dat wordt blootgesteld aan magnetische velden boven een bepaalde drempel afneemt, naarmate de drempel hoger wordt. Boven een veldsterkte van 0,2 microtesla wonen er 18.000 kinderen, boven 0,4 microtesla 10.000 en boven 0,5 microtesla nog ongeveer 8.200 kinderen. Als de magnetische velden werkelijk de oorzaak zijn van leukemie, dan wordt 1 van de ongeveer 270 nieuwe gevallen van kinderleukemie die elke twee jaar in Nederland optreden, veroorzaakt door de aanwezigheid van de hoogspanningslijnen. Het kennisbericht 'Hoogspanningslijnen en kinderleukemie' van het Kennisplatform Elektromagnetische Velden en Gezondheid geeft meer achtergrondinformatie over kinderleukemie in de buurt van hoogspanningslijnen.

Hoogspanningslijnen en de ziekte van Alzheimer

Het onderzoek van Huss et al. uit 2009 gaf aan dat mensen die langer dan 10 jaar, minder dan 50 meter van een bovengrondse hoogspanningslijn woonden een hoger risico hebben om te overlijden aan de ziekte van Alzheimer. Het gevonden verband is statistisch en er zijn geen aanwijzingen voor een biologisch mechanisme. Een oorzakelijk verband is daarom niet aangetoond. Omdat het een degelijk onderzoek betreft en onderzoek in arbeidssituaties ook aanwijzingen geeft voor een mogelijke relatie tussen sterke magnetische velden en de ziekte van Alzheimer beveelt de Gezondheidsraad nader onderzoek aan. De reactie Hoogspanningslijnen en Alzheimer van het Kennisplatform Elektromagnetische velden en Gezondheid bevat meer informatie.

Hoogspanningslijnen en fijn stof

Sommige wetenschappelijke publicaties geven aanwijzingen dat bovengrondse hoogspanningslijnen de gezondheidseffecten van fijn stof kunnen verergeren. Ontladingen bij oneffenheden en vervuilingen van de draden van hoogspanningslijnen kunnen extra lading op het fijn stof brengen. Dit extra geladen fijn stof wordt door de wind verspreid en zou meer in de luchtwegen, longen of op de huid kunnen blijven plakken. Het RIVM heeft in 2007 de literatuur op dit gebied geanalyseerd. De conclusie van het literatuuronderzoek: ‘Hoogspanningslijnen en fijn stof’ is dat de eerste drie stappen van het mechanisme - het ontstaan van elektrische ontladingen bij hoogspanningslijnen, opladen van fijn stof en verspreiden van het extra geladen fijn stof door de wind - met metingen zijn aangetoond. De vierde, beslissende stap - extra neerslag van fijn stof in longen, luchtwegen of op de huid - is echter niet aannemelijk gemaakt. De conclusie van het RIVM is dat bovengrondse hoogspanningslijnen, voor zover nu bekend, de schadelijke effecten van fijn stof niet beïnvloeden. In 2011 heeft het RIVM het literatuuronderzoek geactualiseerd in het rapport: 'Hoogspanningslijnen en fijn stof: Update van het literatuuronderzoek uit 2007'.
De wetenschappelijke literatuur die tussen 2007-2011 is verschenen en het maatschappelijk debat in die periode vormen geen aanleiding de conclusie uit 2007 te herzien.

Extra risico op andere aandoeningen?

Er is onderzoek gedaan naar een mogelijk verband tussen magnetische velden en andere aandoeningen zoals kanker, hart en vaatziekten en ziekten van het zenuwstelsel. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO Environmental Health Criteria Monograph , 238) en het International Agency for Research on Cancer (IARC Monograph, volume 80) vinden voor geen van deze aandoeningen een verhoogd risico in de buurt van hoogspanningslijnen.