RIVM onderzoek

Overzicht

In de periode 2000-2012 heeft het RIVM dertien onderzoeken op het gebied van elektromagnetische velden uitgevoerd:

• Verkabelen van hoogspanningslijnen: Methodiek voor prioritering naar aanleiding van het uitruilbeginsel
  
• Hoogspanningslijnen en fijn stof  Update van het literatuuronderzoek uit 2007
  
• Berekeningsmethoden magneetveldzone
• Het uitruibeginsel bij hoogspanningslijnen 
• ELF-velden bij verschillende bronnen 
• Hoogspanningslijnenbeleid in de praktijk 
• Achtergronden beleid hoogspanningslijnen 
• Hoogspanningslijnen en fijn stof 
• Buitenlands beleid hoogspanningslijnen 
• Herberekening risico kinderleukemie 
• Nieuwbouwplannen bij hoogspanningslijnen 
• Woningen bij hoogspanningslijnen 
• Magnetische velden van hoogspanningslijnen en kinderleukemie 

 

Verkabelen van hoogspanningslijnen: Methodiek voor prioritering naar aanleiding van het uitruilbeginsel (2012)

In dit rapport ontwikkelt het RIVM een methode die gebruikt kan worden om delen van bovengrondse 150 kV- en 110 kV-hoogspannings-verbindingen te selecteren die voor verkabeling in aanmerking komen (de zogeheten longlist). Aanvullend is een methode ontwikkeld om - binnen deze longlist - aan te geven welke delen van deze verbindingen prioriteit hebben (shortlist). De ontwikkelde methode weegt verschillende aspecten zoals wonen, natuur, landschap en verstedelijking tegen elkaar af. Het gewicht dat elk aspect daarbij krijgt, vergt beleidsmatige keuzen die in het meerjaren verkabelingsprogramma gemaakt moeten worden.
Voor meer informatie zie het RIVM rapport: 'Verkabelen van hoogspanningslijnen: Methodiek voor prioritering naar aanleiding van het uitruilbeginsel'

Hoogspanningslijnen en fijn stof: Update van het literatuuronderzoek uit 2007 (2011)

Dit rapport bevat een update van de literatuurstudie uit 2007. De aanleiding voor deze update was vooral de kritiek die de literatuurstudie uit 2007 in het maatschappelijk debat heeft gekregen. Het RIVM heeft in de update de recente publicaties onderzocht en op die kritiek gereageerd. Ook zijn de standpunten van enkele nationale en internationale organisaties die zich met dit onderwerp bezighouden verzameld. Al deze informatie tezamen geeft geen aanleiding de conclusies uit 2007, dat het niet aannemelijk is dat bovengrondse hoogspanningslijnen de schadelijke gezondheidseffecten van fijn stof beïnvloeden, te herzien.
Voor meer informatie zie het RIVM rapport: ‘Hoogspanningslijnen en fijn stof: Update literatuuronderzoek 2007’

Berekeningsmethoden magneetveldzone (2011)

Uitgangspunt van het voorzorgsbeleid van het ministerie van I&M (voorheen VROM)  is dat rondom een hoogspanningslijn een magneetveldzone wordt vastgelegd. In deze magneetveldzone wordt zoveel als redelijkerwijs mogelijk is, voorkomen dat er nieuwe woningen, scholen of kinderdagverblijven worden gerealiseerd. Het RIVM heeft een handreiking ontwikkeld waarmee adviesbureaus de breedte van deze magneetveldzone kunnen bepalen. Voor de uitvoering van het beleid is het van belang dat de resultaten van de verschillende adviesbureaus voor zo’n zoneberekening niet teveel van elkaar verschillen. Het gebruik van versie 1 en 2 van de handreiking bleek tot te grote verschillen te leiden. Het RIVM heeft daarop de handreiking vereenvoudigd (versie 3.0). Met deze vereenvoudigde versie vallen de door de adviesbureaus berekende zonebreedtes binnen de gestelde marge van 5 meter.
Voor meer informatie zie het RIVM rapport: 'Berekeningsmethoden magneetveldzone'

Het uitruilbeginsel bij hoogspanningslijnen (2010)

Nieuwe hoogspanningslijnen met een spanning van 380 kV of 220 kV worden in principe bovengronds aangelegd. De minister van EL&I wil het aantal kilometer bovengrondse hoogspanningslijn echter niet laten toenemen. Aanleggen van een nieuwe 380 kV of 220 kV hoogspanningslijn betekent dus dat gedeeltes van het regionale net (150 kV of 110 kV) ondergronds gebracht (verkabeld) moeten worden. Deze aanpak wordt aangeduid als het ‘uitruilbeginsel’. De overheid wil een lijst aanleggen met prioritair te verkabelen lijngedeeltes. In dit rapport onderzoekt het RIVM hoe zo'n lijst gemaakt kan worden. De conclusie van de verkenning van het RIVM is dat een Geografisch Informatiesysteem het opstellen van zo’n lijst kan ondersteunen. De weging van de verschillende beleidscategorieën (wonen, natuur, open ruimte, verstedelijking) die nodig is om zo'n lijst vast te stellen blijft echter een verantwoordelijkheid van de betrokken ministers. Voor meer informatie zie het RIVM rapport: 'Het uitruilbeginsel bij hoogspanningslijnen'

Verkenning van extreem-laagfrequente magnetische velden bij verschillende bronnen (2009)

Dit rapport beschrijft de resultaten van verkennende metingen van de magnetische velden in de buurt van transformatorhuisjes, ondergrondse kabels en huishoudelijke apparaten. De metingen zijn op verzoek van de GGD'en verricht en dienen als achtergrondinformatie om vragen van burgers te beantwoorden. Bovendien zijn protocollen ontwikkeld om de GGD'en te ondersteunen bij de uitvoering van metingen.
Voor meer informatie zie het RIVM rapport: 'Verkenning van extreem-laagfrequente magnetische velden'

Hoogspanningslijnenbeleid in de praktijk (2008)

In opdracht van de I&M Inspectie Regio Noord-West heeft het RIVM een 'quick scan' uitgevoerd naar de implementatie van het hoogspanningslijnenbeleid. Dit rapport legt de resultaten van deze 'quick scan' vast. Uit een enquête onder twaalf gemeenten in de provincie Utrecht bleek dat de helft van deze gemeenten niet op de hoogte is van het I&M advies voor hoogspanningslijnen. Gemeenten waar de hoogspanningslijnenproblematiek speelt, zijn over het algemeen wel van het beleid op de hoogte. Onder druk van verontruste burgers nemen zij vaak strengere maatregelen dan wordt geadviseerd, bijvoorbeeld door maatregelen voor bestaande situaties te treffen of door een vastgesteld woningbouwplan uit te stellen. 
Voor meer informatie zie het RIVM rapport: 'Hoogspanningslijnenbeleid in de praktijk'

Achtergronden beleid bovengrondse hoogspanningslijnen (2007)

Dit rapport beschrjft de rol die het RIVM bij de ontwikkeling van het Nederlandse hoogspanningslijnenbeleid in de periode 2000-2005 heeft gespeeld. Het RIVM heeft de overheid van actuele wetenschappelijke kennis voorzien. Daarnaast heeft het RIVM hulpmiddelen ontwikkeld om het beleid naar de praktijk te kunnen vertalen. Allereerst werd een handreiking ontwikkeld om de magneetveldzone te berekenen. Tot slot werd er een digitale internetkaart ontwikkeld (de Netkaart) met daarin de Nederlandse bovengrondse hoogspanningslijnen met hun indicatieve zones.
Voor meer informatie zie het RIVM rapport: 'Achtergronden beleid bovengrondse hoogspanningslijnen'

Hoogspanningslijnen en fijn stof (2007)

Sommige wetenschappers hanteren de hypothese dat bovengrondse hoogspanningslijnen de gezondheidseffecten van fijn stof kunnen verergeren. Het RIVM heeft een analyse van de wetenschappelijke literatuur op het gebied van geladen fijn stof in de buurt van bovengrondse hoogspanningslijnen opgesteld. Uit de analyse volgt dat fijn stof in de buurt van hoogspanningslijnen door corona ontladingen extra lading kan krijgen en dat dat fijn stof door de wind verspreid kan worden. Het is echter niet aangetoond dat dit leidt tot extra neerslag van fijn stof in longen, luchtwegen of op de huid. Daarom concludeert het RIVM dat bovengrondse hoogspanningslijnen, voor zover nu bekend, de schadelijke effecten van fijn stof niet beïnvloeden.
Voor meer informatie zie het RIVM rapport: 'Hoogspanningslijnen en fijn stof'

Buitenlands beleid hoogspanningslijnen (2004)

Dit RIVM briefrapport inventariseert het beleid van andere Europese landen op het gebied van elektromagnetische velden afkomstig van hoogspanningslijnen en mobiele telefonie. Voor de hoogspanningslijnen blijkt dat van de dertien geïnventariseerde landen er twee geen maatregelen ter bescherming van de bevolking hebben getroffen. Negen landen hebben hun beleid gebaseerd op de EU-aanbeveling uit 1999. Twee landen (Italië en Zwitserland) hebben hun beleid vormgegeven op basis van het voorzorgsbeginsel. Italië hanteert afhankelijk van de situatie grenswaarden tussen 3 en 10 microtesla en Zwitserland gaat uit van een grenswaarde van 1 microtesla.
Voor meer informatie zie het RIVM briefrapport: 'Buitenlands beleid hoogspanningslijnen' (pdf, 174 kB)

Herberekening risico kinderleukemie (2003)

In een onderzoek van KEMA/RIVM is in 2002 een verbeterd digitaal bestand van de bovengrondse hoogspanningslijnen in Nederland samengesteld. KEMA heeft per hoogspanningslijn het magnetische veld berekend en het RIVM heeft het aantal woningen geteld dat er in de buurt ligt. Dit RIVM briefrapport evalueert hoe de schatting van het aantal extra gevallen van kinderleukemie onder invloed van deze actualisatie verandert. In 2001 werd dit extra aantal geschat op 0,1- 1 extra geval per jaar. Met de verbeterde gegevens komt de schatting uit op 0,4 - 0,5 extra gevallen van kinderleukemie per jaar; weer onder de (niet bewezen) veronderstelling dat er een oorzakelijk verband is tussen de magnetische velden en het optreden van kinderleukemie.
Voor meer informatie zie het RIVM briefrapport: 'Herberekening risico kinderleukemie' (pdf, 53 kB)

Plannen voor nieuwbouwwoningen bij bovengrondse hoogspanningslijnen (2003)

In dit rapport heeft het RIVM voor de plannen in 'De Nieuwe Kaart van Nederland' bepaald hoeveel nieuwe woningen er dicht bij een hoogspanningslijn komen te liggen. Een mogelijk verhoogd risico op kinderleukemie zou optreden bij blootstelling aan magnetische velden met een veldsterkte boven ongeveer 0,4 microtesla. Van de 800.000 nieuwe woningen die binnen de plannen van de Nieuwe Kaart gerealiseerd worden, zijn er 10.000 binnen de 0,4 microtesla contour geprojecteerd. Dit betekent een stijging met ruim 40% ten opzichte van de 23.000 woningen die er rond 2000 binnen deze contour stonden.
Voor meer informatie zie het RIVM rapport: 'Plannen voor nieuwbouwwoningen bij bovengrondse hoogspanningslijnen'

Woningen bij bovengrondse hoogspanningslijnen in Nederland (2002)

In dit onderzoek heeft het RIVM de woningaantallen in de buurt van bovengrondse hoogspanningslijnen bepaald, in zones variërend van 10 tot 200 m aan weerszijden van de hoogspanningslijn. Het rapport beschrijft de methode en de resultaten van de woningtelling. In Nederland blijken er ruim 120.000 woningen binnen 200 m van een hoogspanningslijn te liggen. Van deze woningen ligt ongeveer 75% in de buurt van 150 kV hoogspanningslijnen. Smallere zones bevatten minder woningen. Binnen 100 m liggen circa 45.000 woningen en binnen 30 m nog ruim 5.000.
Voor meer informatie zie het RIVM rapport: 'Woningen bij bovengrondse hoogspanningslijnen in Nederland'

Magnetische velden van hoogspanningslijnen en leukemie bij kinderen (2001)

De onderzoeken van Ahlbom et al. en Greenland et al. zijn in dit rapport gebruikt om een verband tussen het relatieve risico en het magnetische veld af te leiden. Daarbij is aangenomen dat de magnetische velden de oorzaak zijn van het extra optreden van kinderleukemie, hoewel zo'n oorzakelijk verband niet is bewezen. Daarnaast is geïnventariseerd hoeveel kinderen er binnen een bepaalde afstand van een hoogspanningslijn wonen. In Nederland blijkt het extra individuele risico maximaal ongeveer 3 op de 100.000 per jaar te bedragen. Dit leidt tot een aantal extra gevallen van kinderleukemie van 0,2 tot 1 per jaar op een totaal van circa 110 nieuwe gevallen per jaar.
Voor meer informatie zie het RIVM rapport: 'Magnetische velden van hoogspanningslijnen en leukemie bij kinderen'