Nachtelijke Verlichting

Wanneer leidt nachtelijke verlichting tot lichtvervuiling? We spreken van lichtvervuiling als kunstmatige nachtelijke verlichting negatieve gevolgen heeft voor mens, plant of dier. Verlichting in de avond en nacht maakt het mogelijk dat wij langer actief kunnen zijn (sporten, uitgaan) en draagt bij aan de verkeers- en sociale veiligheid. Veel planten en dieren, en ook de mens, hebben echter ook donkerte nodig. Veel fysiologische processen zijn hierop ingesteld. Lange tijd was er alleen aandacht voor de positieve effecten van nachtelijke verlichting. De negatieve effecten voor mens, plant en dier, evenals het energieverbruik van al deze verlichting, beginnen echter steeds meer aandacht te krijgen.

Kunnen we nachtelijke verlichting al monitoren?

Foto van Europa genomen vanuit de ruimte waarop alle lichtbronnen te zien zijn In opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Milieu werkt het RIVM aan de monitoring van de lichtemissie van Nederland. De huidige kaarten van de wereld bij nacht geven een mooi beeld, maar voldoen niet voor dit doel. Je kunt kaarten uit verschillende jaren niet vergelijken omdat ze ongecalibreerd zijn. Verder bestaat Nederland maar uit een paar ‘vierkanten’ op een dergelijke kaart omdat de resolutie grof is. Ten slotte is de gehele Randstad overbelicht op deze kaarten. In 2011 zal er een satellietinstrument gelanceerd worden waarmee de gewenste kaarten wel gemaakt kunnen worden.

Nader onderzoek

Naast monitoring voert het RIVM ook verdiepend onderzoek uit. Niet elke nacht is namelijk even licht. Wolken kunnen bijvoorbeeld veel kunstlicht weerkaatsen: bij een bewolkte nacht is de verlichting van kassen tot ver in de omtrek zichtbaar, terwijl dit bij een heldere nacht niet het geval is. Dit soort verbanden tussen hemelhelderheid en meteorologische en atmosferische parameters worden onderzocht. Dit gebeurt op meetlokatie Cabauw, waar veel atmosferisch metingen uitgevoerd worden door verschillende instituten. Daarnaast zal op zes locaties in Nederland de hemelhelderheid gedurende drie jaar gemeten worden. Ook bestuderen we wat de typische lichtuitstoot is van een stad, een snelweg en een industriegebied. Verder onderzoeken we de invloed van nachtelijke verlichting op zowel ecosystemen als de mens.

Provinciaal beleid

In opdracht van de provincies wordt een beleidsondersteunend rekenmodel voor hemelhelderheid en horizonvervuiling ontwikkeld. Het RIVM heeft zitting in de begeleidingscommissie hiervan. De provincies zijn al langere tijd met dit onderwerp bezig. Zo hebben zij het “Handboek Licht/Donker” uitgegeven met hierin beleids- en uitvoeringsinstrumenten voor provincies.