Nanotechnologie

Wat is nanotechnologie?

Nanotechnologie is een technologie die zich bezig houdt met materialen in de orde van grootte van nanometers (1 nanometer is 1 miljoenste millimeter). Nanotechnologie maakt het mogelijk om stoffen op moleculair niveau te hanteren en zo materialen nieuwe eigenschappen te geven. De deeltjes die door deze techniek tot stand komen, hebben andere eigenschappen en gedragen zich anders dan grotere deeltjes. Hierdoor ontstaat een nieuwe generatie van technologische toepassingen. Dit opent nieuwe mogelijkheden op diverse gebieden, van gezondheidszorg en voeding tot milieu en landbouw.     

Waar worden nanotechnologieën toegepast?

Nanotechnologieën worden toegepast op allerlei gebieden zoals gezondheidszorg (geneesmiddelen en medische hulpmiddelen), ICT (computerchips), consumentenproducten (cosmetica en textiel), voeding (additieven, verpakkingen), milieu (waterzuivering, bodemsanering)) en landbouw (kunstmest, gewasbeschermingsmiddelen). Enkele voorbeelden van producten voortkomend uit nanotechnologie zijn het gebruik van titaniumoxide in zonnebrandcrème, ceriumoxide nanodeeltjes in diesel voor het verbeteren van de verbranding (minder uitstoot van fijnstof) en antibacteriële toepassingen van zilver nanodeeltjes in kleding, medische apparatuur of verf.

Waarom wordt gebruik gemaakt van nanotechnologie?

Nanotechnologie maakt het mogelijk om materialen met nieuwe eigenschappen te geven, zoals (nog kleinere) computer chips, sterkere kunststoffen, coatings met antibacteriële werking en waterafstotend textiel. Er wordt onderscheid gemaakt tussen het gebruik van nanodeeltjes in allerlei toepassingen (nanotechnologie als product) en het gebruik van nanotechnologie in het productieproces (nanotechnologie als proces). Nanodeeltjes kunnen andere eigenschappen hebben en gedragen zich dan anders dan grotere deeltjes met dezelfde chemische samenstelling. In het kader van mogelijke toxicologische risico’s hebben de vrije (niet gebonden in een product), niet afbreekbare en niet oplosbare nanodeeltjes vooral de aandacht.

Wat zijn nanodeeltjes?

Nanodeeltjes zijn deeltjes die in één of meerdere dimensies kleiner zijn dan 100 nanometer. Bij nanotechnologie gaat het uitsluitend om deeltjes die bewust geproduceerd zijn vanwege hun bijzondere eigenschappen. De meest gebruikte chemische stoffen in nano-vorm zijn:

• Fullerenen
• Enkelwandige of dubbelwandige koolstofnanobuisjes
• Zilver (Ag)
• Goud (Au)
• IJzer (Fe)
• Koolstof (C)
• Titanium dioxide (TiO2)
• Aluminium oxide (Al3O2)
• Cerium oxide (CeO2)
• Zink oxide (ZnO)
• Silicium dioxide (SiO2)

Naast bewust geproduceerde nanodeeltjes zijn er ook deeltjes van deze afmeting die in de omgeving voorkomen. Voorbeelden zijn vulkanisch stof of een bijproduct van menselijke activiteit zoals uitstoot van (diesel)motoren en lasrook. Deze categorie valt niet binnen het domein van nanotechnologie, maar onder fijn stof in de buitenlucht en het binnenmilieu.

Wat is het mogelijke probleem?

Naast de economische, milieu- en gezondheidsvoordelen die nanotechnologie biedt, bestaat tegelijkertijd ook zorg over de veiligheid voor mens en milieu. Die zorg richt zich vooral op de mogelijke risico’s van vrije, slecht afbreekbare synthetische nanomaterialen. Het is onduidelijk of, en in welke mate, mens en milieu worden blootgesteld aan die deeltjes. Als blootstelling plaatsvindt, dan is niet goed bekend hoe die deeltjes zich gedragen. Ook is nog weinig bekend hoe de afmeting op nanoschaal de toxiciteit beïnvloedt. Dit bemoeilijkt het maken van een betrouwbare schatting van het risico. Hoe gevaarlijk een nanomateriaal in theorie ook kan zijn, er is pas een risico na daadwerkelijke blootstelling.