Blootstelling

Dosis

De dosis afkomstig van radon en thoron wordt voornamelijk bepaald door de ingeademde dochterproducten. Die hechten zich aan stofdeeltjes, komen in de luchtwegen en geven daar straling af. Buitenshuis verdunt het uit de bodem vrijkomende radon en thoron snel, maar in gebouwen kan het zich ophopen. Hoe hoog de radonconcentratie in een gebouw is, hangt samen met de samenstelling van de bodem waarop het gebouw staat, de gebruikte bouwmaterialen en bouwwijze, en de mate van ventilatie en isolatie. In bijzondere situaties komen hoge radonconcentraties voor, zoals in mijnen en in kuuroorden waar radonbaden worden aangeboden.

Als de mens voortdurend buiten zou verblijven, is de ingeademde hoeveelheid radongas relatief laag. De moderne mens brengt echter ongeveer 90% van de tijd door in gebouwen, waar de concentraties radon en thoron aanzienlijk hoger kunnen zijn dan buiten. 

Radon en thoron in Nederland

In de derde radonsurvey is een gemiddelde radonconcentratie in Nederlandse nieuwbouwwoningen gemeten van 13,5 Bq/m3, zoals blijkt uit het RIVM-rapport: ‘Stralingsbelasting in Nederlandse nieuwbouwwoningen’. In de vorige surveys werden hogere concentraties gerapporteerd. Recent is echter gebleken dat in die surveys niet alleen radon is gemeten, maar ook thoron. Een deel van wat werd aangezien voor radon was feitelijk thoron. De werkelijke radonconcentratie zal lager zijn dan in die surveys is gerapporteerd.

Dit betekent niet automatisch dat de stralingsdosis daarmee ook lager is. Ook thoron draagt bij aan de stralingsbelasting en er is meer thoron aanwezig dan men aanvankelijk dacht. Van thoron weten we echter nog niet wat precies de gezondheidseffecten zijn. Hier wordt op dit moment onderzoek naar gedaan. Een Nederlander die 90% van de tijd verblijft in een nieuwbouwwoning gebouwd tussen 1994 en 2003 loopt door blootstelling aan radon en thoron een dosis op van naar schatting 0,55 mSv (RIVM-rapport: ‘Stralingsbelasting in Nederlandse nieuwbouwwoningen’ ). De onzekerheid in deze schatting is aanzienlijk, vooral omdat de bijdrage van thoron moeilijk te schatten is. Omdat radon een relatief lange halfwaardetijd heeft, kunnen we er bij het opstellen van dosisschattingen vanuit gaan dat het zich homogeen over de ruimte verdeelt. Dat geldt ook voor de dochterproducten. Het kortlevende thoron zal zich meestal niet homogeen over een ruimte verdelen. Het is hierdoor niet mogelijk te spreken over de thoronconcentratie in een ruimte. Dit bemoeilijkt het schatten van de dosis verzoorzaakt door thoron.

Radon in het buitenland

De gemiddelde radonconcentratie in woningen in de ons omringende landen is hoger dan in Nederland. De onderstaande tabel uit de meest recente inventarisatie van UNSCEAR (PDF, 992 kB), laat dit duidelijk zien.

De hogere radonconcentraties in andere landen worden veroorzaakt door een andere bodemsamenstelling en bodemstructuur. Hierdoor ontsnapt meer radon uit de bodem, wat tot een hogere radonconcentratie in de woning leidt. In België bijvoorbeeld, bestaat de bodem in het noorden uit klei en zandlagen, net als in Nederland. In de Ardennen is de bodem opgebouwd uit hard gesteente, zoals leisteen en kalksteen. Niet alleen bevatten de bodemsoorten veel meer uranium, er bevinden zich ook meer barsten in, waaruit het radongas kan ontsnappen. De radonconcentratie in sommige gebieden in de Ardennen is ongeveer tien keer zo hoog als in het noorden van België.

De verschillen in de radonconcentraties tussen Nederland en sommige andere landen kunnen veranderen als ook in andere landen wordt onderkend dat in het verleden sommige detectoren thoron voor radon hebben aangezien. De verwachting is dan ook dat voor andere landen de komende jaren bijgestelde landelijke radonconcentraties verschijnen.