Gezondheidseffecten

Dochterproducten

Het zijn niet de edelgassen radon en thoron zelf die het voornaamste risico vormen, maar de vaste dochterproducten die door radioactief verval uit radon en thoron ontstaan. Deze dochterproducten kunnen, al dan niet gehecht aan kleine stofdeeltjes, na inademing in de longen achterblijven en daar hun straling afgeven.

Aantal extra longkankergevallen

In 2000 schatte de Gezondheidsraad in het BEIR VI rapport dat er jaarlijks 800 extra gevallen van longkanker ontstaan door blootstelling aan radon. Deze schatting is gebaseerd op de in oudere surveys gevonden hogere waarden van de radonconcentratie. Op basis van de nieuwe radonconcentraties wordt geschat dat er jaarlijks enkele honderden gevallen van longkanker als gevolg van radon alleen ontstaan. Hierbij is de bijdrage van thoron niet meegenomen. Ook thoron kan in Nederland verantwoordelijk zijn voor tientallen tot honderden extra gevallen van longkanker per jaar.

Overigens lopen vooral rokers extra risico omdat de nadelige effecten van roken en blootstelling aan radon elkaar lijken te versterken. Stoppen met roken draagt daarom bij aan het verminderen van de risico’s van radongas.

Herkomst risicoschattingen

Hoe komen we tot deze getallen? Al zeer lang wordt wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de effecten van blootsteling aan radon en blootstelling aan lage doses straling. Dit onderzoek wordt op verschillende manieren aangepakt:

• Epidemiologisch onderzoek probeert verbanden te leggen tussen de blootstelling aan radon van grote groepen mensen en de ziektes die ze hebben gekregen. Het onderzoek naar de relatie tussen radon en longkanker valt uiteen in onderzoek naar blootgestelde mijnwerkers en onderzoek naar radon in woningen. Beide typen onderzoek wijzen op een duidelijk verband tussen radon en longkanker. De huidige risicoschattingen voor radon zijn gebaseerd op de resultaten van het mijnwerkersonderzoek. In 2004 zijn de resultaten verschenen van een overkoepelende analyse van Darby van 13 studies naar het verband tussen radon in woningen en longkanker. Deze analyse laat onomstotelijk zien dat in woningen met een hogere radonconcentratie bewoners een grotere kans op longkanker hebben.
• Naast epidemiologisch onderzoek wordt ook modelonderzoek uitgevoerd naar de relatie tussen radon en longkanker. Hierin wordt modelmatig het proces beschreven van het inademen van radon en dochterproducten, schade aan het DNA van longcellen en de verschillende stappen in het ontstaan van een longtumor. Door de voorspellingen van het model te vergelijken met gegevens over het vóórkomen van longkanker kan het model getest en geijkt worden. Een model voor het ontstaan van longkanker door radon is het twee-staps mutatiemodel. Het RIVM doet wetenschappelijk onderzoek met dit model. Het model gaat ervan uit dat voor de vorming van een kwaadaardige tumor twee (reeksen van) mutaties in het DNA van longstamcellen nodig zijn en een tussenliggende fase waarin versnelde celdeling plaatsvindt. Dit model geeft een goede beschrijving van de schadelijke effecten van radon.