Gezondheidseffecten

Ozon

Ozon is een gas dat ontstaat uit een reactie tussen allerlei luchtverontreinigende stoffen onder invloed van zonlicht. Hierdoor komen verhoogde ozonniveaus eigenlijk alleen in het voorjaar en in de zomer voor, omdat in de andere seizoenen de zonne-invloed te gering is om ozon te laten ontstaan.
Ozon dringt bij inademing door tot in de kleinste luchtwegen en de longblaasjes en zorgt zo voor prikkeling van de slijmvliezen. De meest typische klachten van acute blootstelling aan ozon zijn een prikkelende ademhaling (hoesten) en irritatie van de ogen. Ook kan men last krijgen van verergering van luchtwegklachten, irritatie van neus en keel, benauwdheid, duizeligheid, misselijkheid en hoofdpijn.
Naarmate de concentraties ozon en de duur van de blootstelling toenemen zullen steeds meer mensen last kunnen krijgen van hun gezondheid ten gevolge van het inademen van deze stof . Net als voor fijn stof geldt dat mensen die of relatief veel lucht inademen zoals kinderen en sporters en mensen die zwaar lichamelijk werk in de buitenlucht doen een verhoogde kans hebben om last te ondervinden van ozon. Daarnaast is bekend dat ook ouderen eerder last kunnen krijgen van de irriterende werking van ozon.
Bij geringe smog door ozon kunnen alleen mensen die extra gevoelig zijn voor ozon, ouderen en kinderen al klachten krijgen. Bij hogere ozonniveaus (matige smog ) kunnen gezondheidseffecten ook optreden bij mensen die zich inspannen in de buitenlucht en bij mensen met ziekten aan de luchtwegen. Nog hogere smogniveaus veroorzaken een toename van de ernst van de effecten bij een groter deel van de bevolking en een toename van de klachten bij de risicogroepen.
Men kan klachten voorkomen of verminderen door zich in de middag en vroege avond niet langdurig in de buitenlucht in te spannen. In deze uren is de concentratie van ozon het hoogst.
Op dit moment is nog onduidelijk of ozon de longen en de slijmvliezen blijvend kan beschadigen.

Fijn stof

Naarmate de concentratie van fijn stofniveaus toe neemt, zullen er steeds meer mensen klachten kunnen krijgen over hun gezondheid. Vooral mensen met chronische longziekten of hart- en vaatziekten kunnen, wanneer zich hoge niveaus van fijn stof voordoen, te maken krijgen met een toename van hun klachten. Andere groepen met een grotere kans op klachten zijn kinderen, ouderen, diabetici, sporters en mensen die zwaar lichamelijk werk in de buitenlucht doen.
Als oorzaak voor de gezondheidseffecten kan geen enkel onderdeel van een mengsel van fijn stof volledig worden uitgesloten, maar sommige onderdelen van het fijn stof (fijn stof van verbrandingsprocessen) lijken van groter belang te zijn voor gezondheidseffecten dan andere (zeezout en bodemstof).
Bij fijn stof is op basis van de huidige inzichten geen concentratie in de lucht aan te geven waaronder geen gezondheidseffecten bij de mens optreden. Ook een waarde bij het bereiken waarvan direct maatregelen moeten worden genomen om de nadelige gezondheidseffecten tegen te gaan, is voor fijn stof niet te geven. Hoe hoger de concentraties zijn hoe schadelijker voor de gezondheid. De totale omvang van de risico’s wordt niet zo zeer bepaald door enkele dagen met hoge fijnstof niveaus, maar vooral door langdurige blootstelling aan verhoogde fijnstof niveaus. In Nederland zijn de fijnstof niveaus relatief hoog t.o.v. andere Europese landen; de hoge bevolkingsdichtheid en het autoverkeer zijn hiervan de belangrijkste redenen.
Een verhoogde concentratie van fijn stof kan onder meer verergering van luchtwegklachten veroorzaken, zoals astma-aanvallen, benauwdheid en hoesten. Patiënten met astma of COPD en (oudere) mensen met hart- en vaatziekten hebben hier in het algemeen eerder last van. Recent onderzoek laat zien dat het niet alleen gaat om effecten op de luchtwegen en longen maar dat ook effecten op het hart-vaatsysteem aantoonbaar zijn. De klachten kunnen per persoon verschillen. Men kan klachten voorkomen of verminderen door zich niet langdurig in de buitenlucht in te spannen als fijnstof concentraties verhoogd zijn.

Zwaveldioxide

In Nederland is het onwaarschijnlijk dat er concentraties SO₂ voorkomen die tot enige last voor de bevolking zal leiden. Concentraties waarbij groepen in de bevolking last kunnen krijgen treden alleen op bij rampen en grootschalige incidenten en daarvoor gelden speciale interventiewaarden. Indien er toch smog van SO₂ ontstaat, die niet het gevolg is van een ramp of incident, zal dat zijn in de buurt van bronnen van SO₂ zoals industrie en verkeer. Gezondheidsklachten nemen toe als de hoeveelheid zwaveldioxide en de duur van de blootstelling toenemen. Mensen met ademhalingsmoeilijkheden, astma of chronische longziekten kunnen gedurende de periodes dat gewaarschuwd wordt voor smog hun buitenhuisactiviteiten zoveel mogelijk beperken. Ook kinderen met astma kunnen beter niet buiten spelen gedurende periodes dat de SO₂ concentratie hoog is.

Stikstofdioxide

Hoewel NO₂ een belangrijke component van luchtverontreiniging is wordt er vooralsnog niet vanuit gegaan dat deze stof zelf bij concentraties op of net boven de huidige norm leidt tot gezondheidseffecten. De stof kan worden gezien als een goede indicator van een mengsel van stoffen die vooral worden geassocieerd met verkeersemissies. In het algemeen zullen mensen van NO₂ dus weinig tot geen last hebben tenzij de concentratie een aantal malen hoger is dan de huidige norm. Gezondheidseffecten die in verband worden gebracht met stikstofdioxide, worden waarschijnlijk veroorzaakt door het gehele mengsel van luchtverontreinigende stoffen. Net als voor fijn stof geldt dat alle groepen die of relatief veel lucht inademen zoals kinderen en sporters en mensen die zwaar lichamelijk werk in de buitenlucht doen een verhoogde kans hebben last te hebben NO₂ en van de daarmee geassocieerde (en veelal onbekende) stoffen.
Stikstofdioxide kan bij zeer hoge concentraties (aantal maal hoger dan de huidige norm), irritatie veroorzaken aan ogen, neus en keel. Bij blootstelling aan lagere concentraties stikstofdioxide wordt een lagere longfunctie waargenomen. Ook een toename van astma-aanvallen en ziekenhuisopnamen en een verhoogde gevoeligheid voor infecties komen voor. Omdat NO₂ zo sterk gerelateerd is aan het mengsel van verkeersgerelateerde verontreiniging en er ten gevolge van verkeersemissies wel degelijk negatieve gezondheidseffecten kunnen optreden, zijn ook aan NO₂ niveaus normen gekoppeld. Men kan klachten voorkomen of verminderen door zich tijdens smogperiodes niet langdurig in de buitenlucht in te spannen.