Effecten van invloeden tijdens de zwangerschap op latere ziekten

Projectleider: Dr. L.T.M. van der Ven
Uitvoering: 2011-2014

Aanleiding en doel 

In de Westerse wereld lijdt een groot deel van de bevolking aan chronische ziekten, zoals diabetes en hart- en vaatziekten. Meer dan 60% van de mensen ouder dan 60 jaar heeft twee of meer chronische ziekten. Preventie van deze ziekten is daarom van groot belang. In de eerste plaats wordt dan gedacht aan verandering van levenswijze en voeding. Recent is de gedachte ontstaan dat ontwikkelingen in veel eerdere levensfasen het optreden van chronische ziekten op latere leeftijd kunnen beïnvloeden. Gedacht wordt aan stressfactoren zoals verontreiniging in voeding en de levenswijze van de moeder tijdens de zwangerschap. Het is belangrijk om hier meer kennis over te vergaren, om het ongeboren kind beter te kunnen beschermen tegen ziekte op latere leeftijd.

Resultaten en betekenis

In dit project zijn de effecten onderzocht van stoffen waarvan bekend is dat ze invloed kunnen hebben op de ontwikkeling van de hormoonhuishouding, waaronder bisfenol A, dioxine, pcb’s, geperfluoreerde verbindingen. Deze stoffen zijn in lage concentraties getest op drachtige en zogende muizen. De concentraties waren zo laag dat ze bij muizen geen directe effecten veroorzaken. Na de geboorte werden bij de muizen vervolgd tot op volwassen leeftijd, waar effecten werden gemeten die duiden op een afwijking van een normaal metabolisme. Er werden verschillen gezien tussen mannelijke en vrouwelijke muizen, bijvoorbeeld op gewicht van vetweefsel. Er werden ook veranderingen gemeten van het immuunsysteem en van het gedrag. Sommige muizen hadden een lager gewicht dan normaal. De hypothese dat door deze stoffen obesitas kan ontstaan werd niet bevestigd.

In een tweede onderzoek werd gekeken of stoffen het erfelijk materiaal van zich ontwikkelende muizen beïnvloeden. Het vermoeden bestaat dat bepaalde veranderingen in het erfelijk materiaal, de zogenaamde DNA-methylering, invloed hebben op het interne evenwicht van organismen. Organismen hebben een zelfregulerend systeem, dat het interne evenwicht handhaaft en invloeden van buitenaf opvangt. Dit evenwicht kan door veranderde DNA-methylering verstoord raken. Voor dit verkennende onderzoek werd leverweefsel gebruikt, en hierin werden geen specifieke veranderingen gevonden. Hetzelfde onderzoek werd herhaald in zebravis embryo’s, waarbij effecten in het hele organisme worden gemeten. In dit onderzoeksmodel werden na blootstelling aan stoffen wel veranderingen in DNA-methylering gevonden, en de betekenis daarvan moet nu verder onderzocht worden..

De resultaten van dit project zijn belangrijk als basis voor verder onderzoek naar de ontwikkeling van ziekten, als gevolg van een verstoorde ontwikkeling tijdens de zwangerschap. Hoewel het vooraf veronderstelde effect op overgewicht niet werd gevonden, werd wel duidelijk dát er effecten zijn, zoals op gewicht van vetweefsel en samenstelling van vetten in het bloed. De resultaten van het project waren ook aanleiding voor de Voedsel- en Warenautoriteit om een vervolgopdracht te geven voor de ontwikkeling van een screeningsmodel voor DNA-methyleringseffecten van verontreinigingen in voedsel. Een dergelijk model kan worden gebruikt bij de risicobeoordeling van stoffen in voedsel.

Samenwerking

In dit project is samengewerkt met de Vrije Universiteit Amsterdam en Vlaams Instituut voor Technologische Ontwikkeling (Mol, België).

 

Meer informatie

  • Assessment of the role of early life exposure to endocrine disrupting compounds in programming of obesity in a mouse model. Proefschrift Joantine van Esterik. Amsterdam Vrije Universiteit, 19 november 2015. http://dare.ubvu.vu.nl/handle/1871/53556.
  • Zebrafish embryos as a screen for DNA methylation modifications after compound exposure. Manon C. Bouwmeester, Sander Ruiter, Tobias Lommelaars, Josefine Sippel, Hennie M. Hodemaekers, Juliette Legler, Leo T.M. van der Ven Toxicol Appl Pharmacol. 2015;291:84-96. doi: 10.1016/j.taap.2015.12.012. 

Home / Over RIVM / Kennis en kunde / Strategisch Programma RIVM / Resultaten Strategisch Programma RIVM 2011-2014 / Effecten van invloeden tijdens de zwangerschap op latere ziekten

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu