Mutaties in het DNA en veroudering van cellen

Projectleider: Prof.dr. H. van Steeg
Uitvoering: 2011-2014

Aanleiding en doel

Het is bekend dat voeding een belangrijke rol speelt bij gezond ouder worden. De mechanismen die daarbij een rol spelen zijn nog altijd volledig onbekend. Als hierover meer bekend is, is het wellicht mogelijk om effectieve interventies te ontwerpen, die gezond ouder worden bevorderen. In dit project is onderzoek gedaan naar deze mechanismen op cellulair niveau. 

Resultaten en betekenis

Dit project heeft veel kennis opgeleverd over de mechanismen van veroudering en de rol van voeding daarbij. Deze kennis is in de eerste plaats belangrijk in wetenschappelijk opzicht, en kan na verder onderzoek en validatie worden toegepast in specifieke situaties.
Een baanbrekende ontdekking in dit onderzoek was dat dieetrestrictie (inname van slechts 70% van de aanbevolen hoeveelheid calorieën) een extreem gunstig effect heeft op de overleving van snel ouder wordende muizen (stam Ercc1). Waar deze muizen bij een normaal dieet ongeveer 20 weken leven, werd de levensduur met het dieet langer dan een jaar, terwijl ze tegelijkertijd minder last hadden van verouderingsziekten. Ze leefden dus langer én gezonder. Een dergelijk effect van dieetrestrictie was al eerder bij andere soorten gevonden, maar een zo’n groot effect werd nog niet eerder gemeten. Vervolgens zijn experimenten uitgevoerd om te bepalen wat deze spectaculaire levensverlenging veroorzaakt. De hoeveelheid eiwit in het voedsel blijkt een belangrijke factor te zijn. Verminderde eiwitinname heeft een gunstige invloed op de gezonde veroudering van deze muizen. Eten de muizen echter meer eiwit, dan blijkt dit toxisch te zijn en worden ze minder oud.

Daarnaast zijn nieuwe methoden ontwikkeld in muizenstudies. Het gaat hierbij om het vaststellen van de biologische leeftijd van muizen, dit in plaats van de chronologische leeftijd (leeftijd in jaren), zoals tot nu toe steeds gebruikelijk was. Door naar de biologische leeftijd van muizen te kijken zijn nieuwe mechanismen ontdekt, die voorspellend zijn voor het verouderingsproces. Het gaat vooral om veranderingen in het immuunsysteem. De kennis uit deze dierstudies kunnen nu vertaald worden naar studies in mensen. Het RIVM heeft hiervoor de beschikking over unieke langlopende cohorten (groepen mensen waarvan gegevens en of biologisch materiaal beschikbaar zijn, meestal mensen uit een bepaalde leeftijdsgroep. Zie als voorbeeld de Doetinchem cohort studie via http://www.rivm.nl/Onderwerpen/D/Doetinchem_Cohort_Studie

Samenwerking

Dit onderzoek was onderdeel van een groot internationaal project: DNA repair, mutations and cellular ageing (gecoördineerd door het National Institute on Ageing, Verenigde Staten). Dit project startte in 1998 en heeft verlenging gekregen tot in 2019.
Het RIVM heeft op basis van dit onderzoek een uitnodiging gekregen om deel te nemen aan de Netherlands Institute on Healthy Ageing Research (NIHAR). Dit is een wetenschappelijk netwerk waarin een aantal toonaangevende onderzoeksinstituten op het gebied van verouderingsonderzoek  zijn vertegenwoordigd, waaronder Leids Universitair Medisch Centrum, Universitair Medisch Centrum Groningen en Erasmus Medisch Centrum Rotterdam. Dit consortium heeft in 2014 een NWO zwaartekracht programma ingediend wat helaas nog niet is gehonoreerd. In 2016 zal opnieuw een aanvraag ingediend worden, waarbij het RIVM wederom deelnemer zal zijn.

Meer informatie

Jonker MJ, Melis JP, Kuiper RV, van der Hoeven TV, Wackers PF, Robinson J, van der Horst GT, Dollé ME, Vijg J, Breit TM, Hoeijmakers JH, van Steeg H. (2013) Life spanning murine gene expression profiles in relation to chronological and pathological aging in multiple organs. Aging Cell. 12, 901-909.

 
RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu