Mogelijke effecten van elektromagnetische straling op planten en dieren

Projectleider: Dr.ir. W.J.G.M Peijnenburg
Uitvoering: 2011-2013

Aanleiding en doel

Door nieuwe communicatiemedia, zoals internet en mobiele telefoons en de vlucht in het gebruik ervan, neemt de elektromagnetische straling in Nederland toe. Er is veel discussie over de vraag of deze straling negatieve effecten kan hebben op mensen. Áls er effecten zijn dan kan dit evengoed het geval zijn bij dieren en planten. Te denken valt aan invloed op het voortplantingssucces, ontwikkeling en groei en gedrag. Een dergelijk negatief effect kan de kansen op overleving van dieren en planten beïnvloeden en in een extreem geval kan het een bedreiging van een soort betekenen. Om eventueel maatregelen te kunnen nemen is meer kennis nodig over de vraag óf die effecten op de natuur er zijn. Als dat zo is dan is de vervolgvraag welke effecten er zijn en hoe groot ze zijn.

Resultaten en betekenis

Dit literatuuronderzoek naar de mogelijke effecten op natuur door elektromagnetische straling (van 10 MHz tot 3,6 GHz, dit zijn de frequenties van radio, TV, en mobiele telefoons, maar ook van inductie koken) richtte zich op vijf verschillende soortgroepen: vogels, andere gewervelde dieren, insecten, overige dieren en planten. De resultaten van in totaal 113 studies zijn bekeken. Het ging om veldstudies en laboratoriumproeven. Veldstudies bleken maar in beperkte mate beschikbaar te zijn. De meeste studies waren laboratoriumstudies en gingen over vogels, kleine knaagdieren en planten. In meer dan de helft van de studies werden effecten gemeten van elektromagnetische straling, zoals effecten op groei en op uitkomen van eieren, maar ook op de keuze van broedplaatsen door vogels in het veld en de dikte van jaarringen van bomen. Uit deze studies werd echter niet duidelijk of er een direct verband is tussen de stralingsdosis en de ernst van het effect. Ook werden de effecten zowel bij lage als bij hoge doses gevonden en leken weinig consistent met effecten zowel in negatieve als in positieve richting.

In de praktijk is de hoeveelheid straling lager dan de doses die bij de laboratoriumproeven zijn gebruikt. Maar het feit dat er in zoveel studies effecten werden aangetoond, is wel een aanwijzing dat de natuur in potentie kan worden beïnvloed door deze straling. Het is nog niet mogelijk om hier eenduidige conclusies over te trekken. De proeven waren nogal verschillend van aard en er was sprake van een beperkt aantal proeven. De belangrijkste conclusie van dit onderzoek is daarom dat het nog niet mogelijk is om te bepalen of er in het veld daadwerkelijk effecten zijn van elektromagnetische straling op de natuur.

Samenwerking

Centrum voor Milieuwetenschappen van de Universiteit van Leiden.

Meer informatie

  • Artikel in het tijdschrift Milieu: W. Peijnenburg, J. Bolte, W. Tamis, M. Vijver. Ecologische effecten van elektromagnetische velden. Milieu, 2: 40-43, 2013.
  • Het literatuuroverzicht over effecten van elektromagnetische straling op natuur: S. Cucurachi, W.L.M. Tamis, M.G. Vijver, W.J.G.M. Peijnenburg, J.F.B. Bolte and G.R. de Snoo. A review of the ecological effects of radiofrequency electromagnetic fields (RF-EMF). Environ. Int., 51, 116-140, 2013.
  • M. Vijver, J. Bolte, T. Evans, W. Tamis, W. Peijnenburg, C. Musters and G. De Snoo. Investigating short-term exposure to electromagnetic fields on reproductive capacity of invertebrates in the field situation. Electromagn. Biol. Med., 33, 21-28, 2014.

Home / Over RIVM / Kennis en kunde / Strategisch Programma RIVM / Resultaten Strategisch Programma RIVM 2011-2014 / Mogelijke effecten van elektromagnetische straling op planten en dieren

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu