Nieuwe methoden voor risicobeoordeling met behulp van omics

Projectleider: Dr. W.C. Mennes
Uitvoering: 2011-2012

Aanleiding en doel

Om risico’s van bijvoorbeeld nieuwe chemische stoffen te beoordelen, zijn geschikte methoden nodig. De risico’s voor mens en natuur moeten verwaarloosbaar zijn voor toelating op de markt. De regelgeving op dit gebied gebeurt meestal op internationaal niveau (EU), die wordt vertaald naar nationale regelgeving. Voordat een stof op de markt wordt toegelaten, doorloopt hij een lang traject van testen. Het RIVM heeft een adviesfunctie voor het beleid wat betreft de keuze van de testen en in sommige gevallen het uitvoeren van een second opinion. Het RIVM zorgt er dus voor de meest recente kennis in huis te hebben en ook bij te dragen aan het ontwikkelen ervan. Toxicologische risicobeoordeling is een verzamelnaam voor methoden om de invloed van een stof op cel- en moleculair niveau te bepalen. Dit is een belangrijke maat voor de giftigheid van de stof. Het (mondiale) onderzoek naar het menselijk genoom, het erfelijk materiaal, heeft vele nieuwe technieken en inzichten opgeleverd. Deze vinden ook hun toepassing in de toxicologische risicobeoordeling, de zgn. ‘toxico-genomics’. Deze ‘omics’, de verzamelnaam van ondermeer ‘genomics’, ‘transcriptomics’, ‘metabolomics’ en ‘proteomics’ worden gebruikt om de invloed van de stof te onderzoeken op bijvoorbeeld expressie van het genetisch materiaal (genomics) of eiwitstructuren (proteomics). Hiermee kan beter inzicht ontstaan in de specifieke werkingmechanismen van giftige stoffen. Betere en goedkopere methoden voor risicobeoordeling zijn altijd welkom en deze ‘omics’ lijken veelbelovend.

Resultaten en betekenis

‘Omics’ technieken lijken veelbelovend, omdat er veel informatie mee kan worden verzameld. Als toepassing van ‘omics’ technieken succesvol is, kan het gebruik van proefdieren worden verminderd en kunnen testen worden ontwikkeld die minder belastend zijn voor de proefdieren. ‘Omics’ kunnen nauwkeuriger zijn dan de bestaande methoden, omdat informatie wordt verzameld over de effecten van een stof op een breed scala aan biologische processen. Met de bestaande testen worden die effecten meestal niet gemeten. Daarom kunnen ‘omics’ technieken de giftigheid van stoffen wellicht beter voorspellen. Het gebruik van ‘omics’ is nog niet als standaard geaccepteerd bij het testen van nieuwe chemische stoffen. In dit project is getracht om te bepalen wat nodig is om deze testen in de standaard van geaccepteerde testen op te nemen. De beschikbare literatuur op dit gebied is bekeken. Dit leverde helaas nog té weinig op, om gefundeerde aanbevelingen te kunnen doen over het gebruik van deze testen. Er was slechts beperkt literatuur beschikbaar.

De literatuur die er wel was riep vragen op over hoe een gemeten veranderingen in ‘omics’ parameters moeten worden begrepen in termen van toxicologische risico’s en hoe studies technisch moeten worden uitgevoerd, meer dan dat ze deze vragen beantwoordde. Wel kunnen ‘omics’ technieken een zinvolle bijdrage leveren aan het herkennen van een werkingsmechanisme dat ten grondslag ligt aan de giftigheid van een chemische stof. Op basis hiervan wordt toxico-genomics in de Notes of Guidance van het Scientific Committee on Consumer Safety (SCCS) uit 2015 gezien als een methode die van belang kan zijn bij beoordeling van een zgn. ‘weight of evidence’ of een stof genotoxisch of kankerverwekkend kan zijn of zelfs of het om een niet-genotoxische kankerverwekkende stof zou kunnen gaat. Ook heeft ‘omics’ een prominente rol in een voorstel voor een nieuwe teststrategie voor herkenning van genotoxische (DNA schade inducerende) en kankerverwekkende (carcinogene) stoffen.

Samenwerking

Gezien de beperkte omvang van deze literatuurstudie is geen intensieve samenwerking gezocht met externe partners. Het RIVM neemt in algemene zin deel aan (inter)nationale projecten op het gebied van ‘omics’ technieken in de risicobeoordeling van chemische stoffen, zoals bijvoorbeeld het Netherlands Toxicogenomics Centre.

Meer informatie

Het literatuuroverzicht over omics:

  • www.toxicogenomics.nl
  • Goetz A.K. et al (2011) Current and future use of genomics data in toxicology: Opportunities and challenges for regulatory applications. Regulatory Toxicology and Pharmacology 61, 141–153

Home / RIVM / Kennis en kunde / Strategisch Programma RIVM / Resultaten Strategisch Programma RIVM 2011-2014 / Nieuwe methoden voor risicobeoordeling met behulp van omics

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu