Resultaten speerpunt Strategisch vaccinonderzoek: kennisontwikkeling voor effectieve vaccins nu en in de toekomst

Projectleider: Dr.Ir. P. Hoogerhout
Uitvoering: 2006-2011

Innovatieve vaccins

Aanleiding en doel

Alzheimer is een ongeneeslijke hersenziekte waarbij de cellen in sommige delen van de hersenen ophouden te functioneren en afsterven. Hoewel er op grote schaal wetenschappelijk onderzoek wordt verricht zijn de oorzaken van de ziekte nog onbekend. Ook zijn er nog geen behandelmethoden voorhanden, de ziekte van Alzheimer is onomkeerbaar. Ongeveer 140.000 mensen in Nederland lijden aan Alzheimer (bron: website Internationale Stichting Alzheimer Onderzoek). Wereldwijd lijden naar schatting 36 miljoen mensen aan Alzheimer. Meer kennis over de oorzaken van Alzheimer is essentieel voor uitzicht op behandelmethoden.  

Resultaten en betekenis

Er is een parallel tussen het ontstaan van de ziekte van Alzheimer en het ontstaan van immuunreacties: beide hebben te maken met een reactie van eiwitten in cellen. Dit zou kunnen betekenen dat het wellicht mogelijk is om een vaccin tegen Alzheimer te ontwikkelen. Een kenmerk van Alzheimer is dat er clusters van eiwitten in de hersenen worden gevormd. Deze clusters ontstaan op het moment dat de concentratie van de stof Aβ (een zogenaamd peptide amyloïd) in de cellen hoog is. In dit project is onderzocht of een experimenteel vaccin tegen Alzheimer een reactie van het maken van antilichamen kan opwekken, op het moment dat de eiwitclustering optreedt. Die antilichamen zouden dan kunnen reageren met de clusters van eiwitten. In een aantal laboratorium-opstellingen bleek deze reactie inderdaad op te treden. 

Het uiteindelijke doel van onderzoek zoals dit is om een behandelmethode voor Alzheimer te ontwikkelen. Vanwege de parallel met immuunreacties is het denkbaar dat vaccinatie tegen Alzheimer mogelijk kan zijn. Met een geschikt vaccin kan de neurologische achteruitgang worden voorkomen of vertraagd. Deze toepassing is echter nog verre toekomstmuziek, omdat op basis van dit onderzoek alleen nog relevante reacties in laboratoriumopstellingen zijn aangetoond. Andere ziekten die mogelijk voor vaccinatie in aanmerking zouden kunnen komen, vanwege vergelijkbare ziekte mechanismen zijn de ziekte van Parkinson en diabetes type 2. 

Op het onderzoek is een patent verleend in Europa, de Verenigde Staten en Australië. Aanvragen in bijvoorbeeld China en Israël zijn nog in behandeling. 

Samenwerking

Dit project is oorspronkelijk gestart bij het Nederlands Vaccin Instituut, en na samenvoeging bij het RIVM voortgezet. De betreffende onderzoekslijn is na een nieuwe reorganisatie niet meer bij het RIVM voortgezet, maar bij het Instituut voor Translationele Vaccinologie (Intravacc). Het centrum Gezondheidsbescherming (GZB) van het RIVM heeft nog altijd belangstelling voor het onderzoek. GZB heeft ook een belangrijke rol gespeeld bij de totstandkoming van samenwerking tussen Intravacc en de Rijksuniversiteit Groningen op dit onderwerp. 

Meer informatie

  • Hoogerhout et al. PLoS ONE 2011 Apr 19;6(4):e19110.
  • http://www.intravacc.nl/research-development/innovative-vaccines  

 

 

Home / RIVM / Kennis en kunde / Strategisch Programma RIVM / Resultaten Strategisch Programma RIVM 2011-2014 / Resultaten speerpunt Strategisch vaccinonderzoek: kennisontwikkeling voor effectieve vaccins nu en in de toekomst

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu