RIVM logo, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Vragen en antwoorden PFOA algemeen en onderzoek 2016

Over PFOA

Wat is PFOA?

PFOA (perfluoroctaanzuur) is een door mensen gemaakte chemische stof, die van nature niet in het milieu voorkomt. De stof is gebruikt voor producten om oppervlakten te beschermen, zoals de behandeling van tapijten en kleding, coatings voor kartonnen verpakkingen en anti-aanbak lagen. PFOA wordt ook wel C8 genoemd. Sinds 2013 staat PFOA voor autorisatie op de Europese Kandidaatslijst van zeer zorgwekkende stoffen. Dit schept wettelijke verplichtingen voor bedrijven over het informeren van hun afnemers over de aanwezigheid van de stof in artikelen.

Wat zijn de risico’s van PFOA?

PFOA hoopt op in het lichaam (bioaccumulerend) en in het milieu (persistent), heeft een effect op de voortplanting (reprotoxisch) en is mogelijk kankerverwekkend (carcinogeen). Bij te hoge blootstelling aan PFOA (te vaak, te veel) heeft de stof bij proefdieren (rat, muis en aap) een effect op de lever. Hierdoor kunnen veranderingen in leverenzymen optreden. Deze veranderingen leiden echter lang niet altijd tot blijvende schade. Bij hogere blootstelling aan PFOA zijn bij muizen ook nadelige effecten op de ontwikkeling van de ongeboren vrucht gevonden (uiteindelijk een lager geboortegewicht) .

Hoe komt PFOA vrij in het milieu?

PFOA kan in het milieu terechtkomen bij de fabricage, het gebruik en door afval van producten waar PFOA in is verwerkt. Ook kan het in het milieu gevormd worden als afbraakproduct van bepaalde andere fluorhoudende chemicaliën.

Wat gebeurt er als PFOA in het milieu terechtkomt?

PFOA wordt in het milieu heel langzaam afgebroken. Als PFOA in de lucht wordt uitgestoten, kan het op de bodem of in het oppervlaktewater terechtkomen en daar na jaren nog worden aangetroffen. Ook kan het zich via rivieren verspreiden in de omgeving.

Hoe kan ik worden blootgesteld aan PFOA?

Er zitten kleine hoeveelheden PFOA in voedingsproducten, drinkwater, vloerbedekking en waterafstotende sprays, waaraan iedereen wordt blootgesteld. In het geval van Dupont zijn direct omwonenden tot 2012 extra blootgesteld geweest aan PFOA via de lucht.

Waar kan ik meer informatie krijgen over PFOA?

Voor vragen over PFOA kunt u contact opnemen met de GGD in uw regio en op de RIVM-website Risico's van Stoffen

Situatie rondom DuPont/Chemours en risicoschatting 2016

Wat heeft het RIVM onderzocht?

Op verzoek van het ministerie van Infrastructuur en Milieu heeft het RIVM onderzocht hoeveel PFOA de Dupont/Chemours fabriek in de periode 1970-2012 jaarlijks heeft uitgestoten. De resultaten zijn in maart 2016 bekend gemaakt. Met behulp deze gegevens heeft het RIVM vervolgens de luchtkwaliteit in de directe omgeving van het bedrijf in kaart gebracht. Ten slotte heeft het RIVM berekend hoeveel PFOA er op die manier in het bloed van de omwonenden terecht is gekomen. Er zijn dus geen bloedgehaltes gemeten.

Het onderzoek van het RIVM is volledig gebaseerd op gegevens die door de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid en het bedrijf DuPont/Chemours ter beschikking zijn gesteld.

Het RIVM heeft deze gegevens weergegeven in een kaartje met twee gebieden: een donkerblauw en lichtblauw gebied. Binnen het donkerblauwe gebied zijn mensen ten tijde van de uitstoot door DuPont/Chemours mogelijk blootgesteld aan hogere concentraties PFOA in de lucht dan in het lichtblauwe gebied.

Waarom heeft het RIVM drie verschillende scenario’s uitgewerkt?

De omvang van de PFOA-emissie (uitstoot) in de periode vóór 1998 is onzeker. Daarom zijn, op basis van de beperkte informatie die wel voorhanden is, drie emissiescenario’s (1970-heden) ontwikkeld.

Het scenario met de laagste totale emissie neemt alleen de emissies van de periode 1992-2012 mee, dat wil zeggen de jaren waarvan gegevens beschikbaar zijn. Het scenario met de hoogste totale emissie neemt aan dat de hoogst genoemde jaaremissie ook is uitgestoten in de periode 1970-1998.

Kan de gezondheid van omwonenden van de Dupont/Chemours fabriek zijn geschaad door de uitstoot van PFOA?

Voor omwonenden in het donkerblauwe gebied op onderstaand kaartje wonen geldt dat de RIVM-grenswaarde in twee van de drie scenario’s langdurig is overschreden. De grenswaarde is de waarde waaronder het RIVM geen gezondheidseffecten verwacht, ook niet bij levenslange blootstelling.

Bij zo’n chronische blootstelling aan PFOA zijn gezondheidseffecten zoals  leverfunctiestoornissen niet uit te sluiten. Er zijn vooralsnog geen aanwijzingen voor een verhoogd risico op schade voor het ongeboren kind of een extra kankerrisico. RIVM verricht aanvullend literatuuronderzoek om de vraag te beantwoorden welke effecten op de gezondheid van omwonenden kunnen optreden, als gevolg van de berekende blootstelling.

Plattegrond PFOA

Waarin verschilt de situatie in Nederland van de Verenigde Staten?

De Nederlandse aandacht voor dit onderwerp is ontstaan door publicaties over PFOA-emissies door een fabriek van DuPont in Parkersburg in West Virginia (Verenigde Staten). Rond deze fabriek is uitgebreid wetenschappelijk onderzoek uitgevoerd, inclusief blootstellingsonderzoek en epidemiologisch onderzoek.

Een belangrijk verschil met de Amerikaanse situatie is dat inwoners in de Amerikaanse situatie aan drinkwater met zeer hoge concentraties PFOA zijn blootgesteld. RIVM constateert dat de PFOA-blootstelling via drinkwater voor de Nederlandse situatie heel laag is.

Ik werkte in het verleden bij DuPont/Chemours en maak mij zorgen over mijn gezondheid. Waar kan ik terecht?

Indien u zich zorgen maakt over uw gezondheid als gevolg van uw werkzaamheden bij DuPont/Chemours kunt u zich richten tot uw huisarts en/of bedrijfsarts. Ook bestaat de mogelijkheid om een klacht in te dienen bij de Inspectie SZW ('Arbeidsinspectie').

Er gold in de jaren ’90 een tijdelijke uitstootnorm van 14.000 kilo per jaar. Waarom heeft het RIVM hier niet mee gerekend en wat zou het resultaat van een dergelijke berekening zijn geweest?

Op basis van informatie van de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid acht het RIVM het niet waarschijnlijk dat de uitstoot 14.000 kilo per jaar is geweest. De beschikbare informatie over uitstoot in deze periode liet lagere hoeveelheden zien. Daarom heeft het RIVM ervoor gekozen om met 5.000 kg per jaar te rekenen.

Kan PFOA vanuit de fabriek elders in Nederland in drinkwater terecht zijn gekomen?

De Dupont/Chemours fabriek in Dordrecht heeft in het verleden afvalwater op de Merwede geloosd waarin PFOA aanwezig was. Omdat er langs de Merwede grondwater is gewonnen voor de productie van drinkwater, hebben het drinkwaterbedrijf en RIVM onderzoek verricht. Uit deze risicoschatting blijkt dat het drinken van kraanwater niet heeft geleid tot overschrijding van de veilige waarde in bloedserum.

Ik ben (ex-)werknemer van DuPont/Chemours en ik maak me zorgen over mijn gezondheid. Kan ik toch mijn bloed laten onderzoeken?

Als u zich zorgen maakt over uw gezondheid vanwege uw werkzaamheden bij DuPont/Chemours, dan kunt u zich richten tot uw huisarts en/of bedrijfsarts. Ook bestaat de mogelijkheid een klacht in te dienen bij de Inspectie SZW (voorheen Arbeidsinspectie).

PFOA drinkwateronderzoek 


Wie is er (bestuurlijk) verantwoordelijk voor de drinkwaterkwaliteit in het gebied?

Het drinkwaterbedrijf is verantwoordelijk voor de kwaliteit van het drinkwater zoals geregeld in de Drinkwaterwet. De Raad van commissarissen van een drinkwaterbedrijf bestaat uit bestuurders van provincies en gemeenten.

Vanaf wanneer en tot wanneer werd er PFOA geloosd, welke hoeveelheden?

De lozing heeft plaats gevonden van begin tot eind van de gebruikte productiemethode van 1970-2012 (Oasen rapport 2016, hoofdstuk 3). Er is in 1994 een vergunning afgegeven met een maximum toegestane lozing van 45.000 kg/j (Dit komt overeen met een maximale concentratie van 2250 ng/L). Op basis van de meetwaarden in grondwater voor de reconstructie van het tijdsverloop van PFOA zijn de historische concentraties in rivierwater geschat. In de rivier de Lek was dat maximaal 145 ng/l en in de Nieuwe Maas/Noord maximaal 230 ng/l.

Wanneer en waarom is de inname van ruw water voor drinkwater uit de betreffende bronnen gestopt?

De inname van grondwater in Zwijndrecht is in 2009 gesloten. Sinds 2012 wordt het grondwater van Hendrik-Ido-Ambacht samengevoegd met dat van Ridderkerk en gezuiverd op het zuiveringsstation van Ridderkerk vanuit efficiency overwegingen. Het winveld Hendrik-Ido-Ambacht is de afgelopen ca. 2 jaar gerenoveerd en is daardoor uit bedrijf geweest.

Tot hoe lang erna blijft PFOA in het drinkwater zitten?

PFOA blijft in lage en steeds afnemende concentraties tot 2030 in het drinkwater aanwezig. De reden is dat de stof in geringe mate in het opgepompte grondwater aanwezig is. Het zuiveringsproces is geoptimaliseerd zodat de verwijdering met actiefkoolfiltratie zo effectief als mogelijk is.

Tot hoelang blijft PFOA in het bloed zitten?

In de RIVM rapportage zijn figuren opgenomen waarin de PFOA concentraties in bloedserum zijn berekend op basis van de blootstelling via drinkwater-lucht en voeding. Hieruit blijkt dat deze concentraties afnemen en rond 2030 op het niveau van de achtergrond zijn. Deze achtergrond komt overeen met het huidige niveau van PFOA in voeding.

Wie is er bestuurlijk verantwoordelijk voor de lozingen?

Rijkswaterstaat is vergunningverlener voor de grote wateren.

Bevat het drinkwater elders in Nederland ook PFOA en hoe erg is dat?

Er is beperkt onderzoek gedaan naar PFOA in drinkwater in Nederland. Hieruit is gebleken dat de concentraties laag waren (<10 ng/l).

Zijn er nog andere gemeenten bij betrokken? Zo ja waarom is hier niet gekeken naar de invloed van PFOA in drinkwater op inname?

Er zijn 3 andere zuiveringsstations met verhoogde concentraties PFOA in het grondwater. De concentraties in het grondwater zijn daar echter niet hoger dan de richtwaarde voor drinkwater. De blootstelling via drinkwater is daarom in deze gemeenten nog lager dan zoals berekend voor Zwijndrecht en Hendrik-Ido-Ambacht. Omdat de berekeningen voor Zwijndrecht en Hendrik-Ido-Ambacht geen gezondheidsrisico laten zien, zal dat ook gelden voor de andere stations met lagere concentraties PFOA in grondwater voor de drinkwaterbereiding.
Voor deze berekeningen is (verhoogde) blootstelling via de lucht meegenomen.

Papendrecht ligt rondom de Dupont/Chemours fabriek én in het inname gebied waar PFOA is geconstateerd. Wat betekent dit voor de PFOA inname van de  burgers aldaar?

In Papendrecht wordt drinkwater van één van de andere zuiveringsstations (Nieuw Lekkerland) geleverd. De concentraties in het grondwater was hier niet hoger dan de richtwaarde voor drinkwater. De blootstelling via drinkwater is daarom in deze gemeente nog lager dan zoals berekend voor Zwijndrecht en Hendrik-Ido-Ambacht. Omdat de berekeningen voor Zwijndrecht en Hendrik-Ido-Ambacht geen gezondheidsrisico laten zien, zal dat ook gelden voor het zuiveringsstation dat drinkwater in Papendrecht levert. De concentraties PFOA in grondwater voor de drinkwaterbereiding zijn lager dan de twee onderzochte gebieden. Voor deze berekeningen is (verhoogde) blootstelling via de lucht meegenomen.

Moeten de mensen in de twee gemeenten niet ook bloedonderzoek krijgen?

Het bloedonderzoek wordt uitgevoerd in het gebied waar de blootstelling aan PFOA het hoogst is geweest, namelijk rond de fabriek. Het bloedonderzoek is uitgevoerd om na te gaan of de berekeningen van de hoeveelheid PFOA in bloed overeenkomen met de gemeten waarden. Op basis van de resultaten van dat onderzoek  kan een uitspraak gedaan kunnen worden in hoeverre bloedonderzoek in deze gebieden zinvol is.

Over onderzoek 2017

Deze vragen en antwoorden staan op een andere pagina.

plattegrond

Gerelateerde onderwerpen

Home / Documenten en publicaties / Vragen en antwoorden PFOA algemeen en onderzoek 2016

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu