Het augustusnummer (2008) van het Nederlandse tijdschrift Psychologie&Gezondheid is gewijd aan rampen en calamiteiten. Het centrum Gezondheid en Milieu leverde aan deze uitgave een bijdrage met het artikel ‘Vragenlijsten voor algemene en psychosociale gezondheid voor gezondheidsonderzoek na rampen’. 
De artikelen in dit speciale themanummer bieden een bondig state-of-the-art overzicht van de huidige kennis en inzichten rondom verschillende aspecten van rampen en calamiteiten. De brede informatie in dit themanummer is van belang voor organisaties, instellingen en personen die een belangrijke taak hebben in de psychosociale zorg aan de getroffenen, zoals Huisartsen, Slachtofferhulp, GGD-en, GHOR bureaus, PSHOR’s, Maatschappelijk werk en GGz-instellingen. De inhoud van dit themanummer is vrij toegankelijk. Via de site van het Instituut voor Psychotrauma kunt u alle bijdragen kosteloos downloaden.
Naar het artikel (72Kb)

Voor meer informatie: Irene van Bokhoven

Onderzoekers van het Nivel hebben onderzocht in hoeverre het nodig is om te streven naar deelname van zo veel mogelijk huisartsen bij monitoring van gezondheidsproblemen na rampen. In zijn algemeenheid kan worden geconcludeerd dat zo veel mogelijk praktijken deel moeten nemen aan de monitoring. Dit is te lezen in het rapport ‘Is de volledige populatie noodzakelijk of volstaat een steekproef? Een secundaire analyse naar aanleiding van de monitoring in de huisartspraktijk na de vuurwerkramp in Enschede’, dat eind 2007 uitkwam. 
Voor het onderzoek werd gebruik gemaakt van data van de monitoring in de huisartspraktijk na de vuurwerkramp in Enschede. Voor verschillende selecties werd het verloop in de tijd per praktijk bestudeerd, het zorggebruik en de gepresenteerde morbiditeit.
Het onderzoek is uitgevoerd door het Nivel in opdracht van het centrum Gezondheid en Milieu. 

Naar het rapport

(862Kb)

De blootstellingkarakterisering tijdens en na chemische rampen en incidenten is essentieel voor gezondheidsonderzoek. Diverse hindernissen kunnen echter blootstellingskarakterisering in de weg staan. Suzan Bongers van het IRAS deed er, in opdracht van het centrum Gezondheid en Milieu, onderzoek naar.
Zij maakte voor haar onderzoek gebruik van in het verleden met verschillende mate van succes uitgevoerde gezondheidsonderzoeken na chemische rampen en incidenten. Het blijkt dat tijdens incidenten de nadruk vooral ligt op risicobeoordeling. Vaak verschuift pas naderhand de aandacht naar mogelijke lange termijn effecten van blootstelling aan schadelijke stoffen. Dit kan leiden tot onvoldoende gegevens over blootstelling om een relatie te kunnen leggen tussen blootstelling en gezondheidseffecten.
Belangrijke conclusie van het onderzoek is dat een deel van de hindernissen zijn te voorkomen met adequate voorbereiding, die blootstellingkarakterisering tijdens en na rampen in de juiste banen leidt.

Het artikel ‘Challenges of exposure assessment for health studies in the aftermath of chemical incidents and disasters’ is verschenen in het 'Journal of Exposure Science and Environmental Epidemiology'.
Contactpersoon is: Nicole Janssen

Dit onderzoek is uitgevoerd door CGOR in samenwerking met Impact, het Nivel, het Instituut voor Psychotrauma en Pallas, in opdracht van VWS. Het rapport is uitgegeven door het RIVM. Contactpersoon is Linda Grievink.

De GGD Rotterdam en omstreken (Woudenberg en Peeters) heeft in opdracht van het centrum Gezondheid en Milieu een voorstudie (2003) uitgevoerd naar de communicatie rondom gezondheidsonderzoek na rampen. De voorstudie is gebaseerd op inzichten uit de communicatiewetenschap, de literatuur over risicocommunicatie en op gesprekken met ervaringsdeskundigen. Het resultaat (publicatie 2007 (371Kb)) is een nog altijd heden ten daagse toepasselijke checklist met belangrijke aandachtspunten voor de communicatie en aanwijzingen voor het opstellen van een communicatieplan bij gezondheidsonderzoek na rampen.

De ‘Handreiking Gezondheidsonderzoek na Rampen’ bundelt de kennis en ervaring uit onderzoek naar de gezondheid van getroffenen van recente rampen en crises in Nederland, zoals de vliegramp Bijlmermeer, de vuurwerkramp in Enschede, de nieuwjaarsbrand Volendam en de vogelpestepidemie.  Met deze handreiking wil het centrum Gezondheid en Milieu een bijdrage leveren aan een weloverwogen, doelmatige en tijdige inzet van gezondheidsonderzoek na rampen en aan de voorbereiding en de uitvoering ervan. Daarmee is het een hulpmiddel voor medewerkers bij onder andere Gemeentelijke Gezondheidsdiensten (GGD) en de Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen (GHOR) om zich goed voor te kunnen bereiden op hun taken bij gezondheidsonderzoek na rampen. Het document bevat een samenvatting voor bestuurders, een checklist voor de voorbereiding en uitvoering van gezondheidsonderzoek en een achtergronddocument. 
Nu de handreiking is opgeleverd ligt het initiatief om gezondheidsonderzoek na rampen te agenderen en voor te bereiden bij het lokaal bestuur, de GGD en de GHOR in de veiligheidsregio’s. Dit zal waarschijnlijk veel informatie en ideeën opleveren voor de wijze waarop de voorbereiding en uitvoering verbeterd kunnen worden, en hoe daarbij de taken en verantwoordelijkheden zijn verdeeld. Het centrum Gezondheid en Milieu ziet deze handreiking daarom ook als een dynamisch document, dat zich in de loop van de jaren verder zal ontwikkelen en waarbij nieuwe kennis en afspraken worden geïntegreerd.

Na een grootschalige ramp is het van belang om zo snel mogelijk de eventuele blootstelling aan schadelijke stoffen of straling van getroffenen vast te stellen. Dit geeft getroffenen inzicht in eventuele risico’s en voorkomt onnodige ongerustheid over mogelijke gezondheidsgevolgen. Ook is het belangrijk om altijd inzicht te verkrijgen in de gezondheidstoestand en zorgvraag van getroffenen. Daarnaast zijn wensen voor een gezondheidsonderzoek na een ramp: inzicht in factoren die algemeen voorkomende gezondheidsproblemen voorspellen en inzicht in de effectiviteit van interventies na een ramp (zoals het gezondheidsonderzoek zelf).
Dit zijn de belangrijkste conclusies uit een inventarisatie van wensen, verwachtingen en ervaringen van gezondheidsonderzoek na rampen onder zorgverleners, zorgverzekeraars, beleidsmakers en getroffenen. De wensen en verwachtingen zijn vertaald naar mogelijkheden voor gezondheidsonderzoek. 
Deze inventarisatie helpt het centrum Gezondheid en Milieu om snel een doelgerichte start van gezondheidsonderzoek na een ramp te ondersteunen en voor te bereiden. Naast het centrum Gezondheid en Milieu werkten Impact, het Instituut voor Psychotrauma, het NIVEL en Pallas health research and consultancy mee aan dit onderzoek.

Dit onderzoek is uitgevoerd door onderdelen van het RIVM en het Instituut voor Psychotrauma (IvP) in opdracht van het Ministerie van VWS. Het onderzoek bestaat uit een infectieziektekundig en een psychosociaal deel. Het centrum Gezondheid en Milieu heeft een coördinerende rol gespeeld in de totstandkoming van het onderzoek.

Over het onderzoek 'Vogelpestepidemie 2003: Gevolgen voor de volksgezondheid' zijn een aantal rapportages verschenen: 

• Volledig onderzoeksrapport (RIVM rapport 630940001) 
• Bijlagen bij het onderzoeksrapport (RIVM rapport 630940002) 
• Beleidssamenvatting (RIVM rapport 630940003)
• Executive summary (RIVM rapport 630940004)                 

Meer informatie over de Vogelpest (of Vogelgriep) en de laatste ontwikkelingen kunt u vinden op de website van het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb).

Diverse medewerkers van het centrum Gezondheid en Milieu zijn (mede)auteur van publicaties en rapportages die in het kader van het Gezondheidsmonitoring Getroffenen Vuurwerkramp Enschede (GGVE) zijn verschenen: 

• Eerste rapportage over stoffen in bloed en urine (RIVM rapport 630830001)
• Stoffen in bloed en urine; rapportage van het gezondheidsonderzoek (RIVM rapport 630930002)
• Lichamelijke en geestelijke gezondheid en ervaringen met de ramp; rapportage van het gezondheidsonderzoek (RIVM rapport 630930003)
• Rapportage gezondheidsonderzoek 18 maanden na de ramp (RIVM Rapport 630930004)
• Gezondheid Getroffenen vier jaar na de Vuurwerkramp Enschede (RIVM Rapport 630930005)

• Overzichtsartikel: Medically Unexplained Physical Symptoms in the Aftermath of Disasters (Epidemiological Reviews)