Ens, een klein dorp vlakbij Emmeloord in de Noordoostpolder. Een gebied met veel klei.
Voor het bemonsteren van grondwater in kleigebieden wordt meestal niet geboord.
Dit in tegenstelling tot monsternames bij andere grondsoorten.
We boren hier niet, omdat bij kleigronden de meeste percelen gedraineerd zijn.
Regenwater vloeit veel moeilijker weg in de klei en daarom draineren de boeren hun veld met drainagebuizen zoals deze.
Hierdoor kunnen we die buizen heel gemakkelijk aftappen.
Het water stroomt via deze kleine gaatjes de buizen in.
En die buizen staan haaks op de sloten, die lopen van het midden van het perceel naar de sloot toe met een kleine helling...
door drains af te tappen kunnen we al grondwater bemonsteren.
Aan het einde van de drainagebuizen zitten pvc-pijpen,
die aan de slootkant de grond uitsteken.
Hier kan het RIVM op eenvoudige wijze de drains aftappen voor de bemonstering.
Maar voordat het zover is, moeten de drains wel worden gevonden.
Er zijn kaartjes, vaak van de boer, waarop staat waar de drains liggen.
En die drains hebben vaak een vaste onderlinge afstand;
dus als je er eenmaal eentje gevonden hebt, en je weet de afstand tussen de drains,
dan is het vrij eenvoudig om die andere ook te vinden.
Per bedrijf neemt het RIVM vier keer per jaar 16 drainwatermonsters.
Belangrijk daarbij is dat de monsternemers elke keer dezelfde drains aftappen.
Daarom krijgt elke drain bij de eerste monsterafname, een markeringsbordje.
Een ander hulpmiddel voor het terugvinden van de drains, is het zogenoemde stappenplan:
Daar staat per punt in hoe je de drain kan vinden,
vaak op basis van het aantal stappen vanaf een bepaald referentiepunt.
Zoals het begin van een sloot, of een hekje, of een eerdere drain.
En dan is het gewoon het aantal stappen. Eén stap is een meter, ongeveer.
Het bemonsteren zelf is verder relatief eenvoudig:
onder de buis wordt een maatbeker gehouden die vervolgens volloopt met drainwater.
Ik moet de maatbeker zelf een keer voorspoelen...
en voordat ik de monsterflesjes afvul, moet ik die ook voorspoelen.
Per monsterpunt worden twee flesjes gevuld;
Tot aan de rand toe vol, om te voorkomen dat er zuurstof bij het monster komt.
Naast het aftappen wordt ook de stroomsnelheid gemeten:
Ik meet nu de stroomsnelheid van de drain...
door te kijken hoe lang het duurt voordat ik één liter water heb.
En dat doen we omdat als het veel geregend heeft, dan stromen de drains harder.
En dat kan weer van invloed zijn op de kwaliteit van het water.
Soms komt het voor dat de drains onder water liggen. En dan moet de bemonstering anders worden aangepakt.
Een slang wordt circa 1 meter diep in de drainagebuis geduwd om het drainwater handmatig uit de drainagebuis te pompen.
Meestal gaan we op zoek naar een drain die wel boven water ligt.
Maar als het echt niet anders kan, dan doen we het zo.
Maar dat gebeurt één op de tien, twee op de tien keer.
Behalve van het drainwater, neemt het RIVM ook monsters van maximaal 8 omliggende sloten.
Dat gebeurt om de relatie tussen drain- en slootwater te onderzoeken.
Het RIVM maakt onderscheid tussen drie soorten sloten:
De bedrijfseigen sloot wordt alleen maar gevoed door percelen van het bedrijf zelf.
En dan hebben we de doorgaande sloten.
Doorgaande sloten worden niet alleen gevoed door het bedrijf zelf, maar komen bijvoorbeeld van een ander bedrijf...
waardoor er dus ook water doorstroomt van een ander bedrijf.
En dan hebben we nog langsgaande sloten...
waarbij aan de ene kant het perceel van het bedrijf en aan de andere kant een perceel van de buurman, een ander bedrijf zit...
die dus gevoed wordt door water van twee verschillende bedrijven.
Bij de sloten worden ook nog een aantal andere metingen verricht:
We letten op de stroomrichting van het water; we kijken naar de bedekking van het kroos;
En verder meten we de breedte van de sloot, de diepte van de sloot...
de hoogte van het talud; Dus de hoogte van de sloot, het verschil tussen het water en het maaiveld.
En we kijken ook nog naar de doorzicht, de helderheid van het water.
Bij een diepe sloot verdwijnt de schrijf dan uiteindelijk uit het zicht.
Die diepte is een maat voor de doorzicht.
Per bedrijf worden zestien monsters genomen.
Die monsters gaan vervolgens zo snel mogelijk naar het lab, waar ze binnen 24 uur worden geanalyseerd.