Gebeurtenissen Maatschappij

Cholera
Nederland wordt in de 19e eeuw geteisterd door vier cholera-epidemieën, in 1832-1833, 1848-1849, 1853-1855 en 1866-1867. De ziekte maakt diepe indruk en stimuleert de behoefte aan medisch staatstoezicht.

Ontstaan gemeentelijke reinigingsdiensten

Doorbraak bacteriologie
Robert Koch ontdekt de verwekkers van tuberculose. Niet lang daarna worden ook de verwekkers van cholera, difterie, tyfus, tetanus, pest en syfilis ontdekt. Louis Pasteur ontwikkelt de ziektekiemtheorie, de sterilisatiemethode en ontwikkelt een vaccin tegen rabiës.

Instelling Keuringsdienst van Waren

Succes preventieve geneeskunde
Het bewustzijn over de relatie tussen leefmilieu en het voorkomen van ziekten, groeit. De preventieve geneeskunde, gericht op gezonde voeding, schoon water en hygiënische leefomstandigheden, draagt sterk bij aan de sterftedaling aan het einde van de 19e eeuw en de vroege 20e eeuw. De
bijdrage van de medisch-therapeutische vooruitgang is nog beperkt.

 13

Centraal Laboratorium
De overheid komt tegemoet aan het al tientallen jaren gevoerde pleidooi
voor een eigen laboratorium voor de inspecteurs voor de volksgezondheid.
Het Centraal Laboratorium ten behoeve van het Staatstoezicht op de Volksgezondheid wordt gevestigd in het complex Sterrenbosch aan de
Catharijnesingel in Utrecht. De arbeidsomstandigheden in het
laboratorium zijn moeilijk; veel te weinig mensen voor het werk in een te
kleine ruimte, terwijl het werkaanbod snel toeneemt. Naast onderzoek naar
ziekten als cholera, difterie, tuberculose, tyfus, syfilis en later de Spaanse
griep, richt het laboratorium zich ook op onderzoek van voeding, geneesmiddelen en water- en luchtverontreiniging.

Oprichting Rijksbureau voor Drinkwatervoorziening, later Rijksinstituut voor Drinkwatervoorziening (RID)

Eerste Wereldoorlog en Spaanse griep
In het laatste jaar van de Eerste Wereldoorlog breekt de Spaanse griep uit. De ziekte eist in korte tijd meer dodelijke (militaire) slachtoffers dan het oorlogsgeweld in de jaren daarvoor. De griep eist ca. 40 miljoen mensenlevens wereldwijd, 27.000 in Nederland.

Beurskrach

Tweede Wereldoorlog

Start Koude Oorlog

Oprichting World Health Organization (WHO)

Opkomst massaproductie
Om de wereldvoedselproductie te verhogen neemt de toepassing van chemicaliën in de landbouw en de voedingstechnologie toe. Ook de industriële emissies die het gevolg zijn van de massaproductie zorgen voor nieuwe milieu- en gezondheidsrisico’s.

 200

Marshallhulp
Het RIV ontvangt 3,5 miljoen gulden aan Marshallhulp. Het RIV wordt groot
opgezet zodat Nederland voor vaccins niet langer afhankelijk is van import en om eventueel, bij een oorlog met het Oostblok, voldoende sera en vaccins te kunnen fabriceren voor het militaire apparaat van de NAVO.

Oprichting Stichting Compost, later Instituut voor Afvalstoffen onderzoek (1981)

Verhuizing naar Bilthoven
Het RIV verhuist naar de nieuwbouw in Bilthoven. Het betekent een keerpunt in de vaccinproductie. In de jaren ’50 en ’60 worden grote successen geboekt in de ontwikkeling en productie van vaccins, tegen o.a. polio en pokken.

Het RIV krijgt een laboratorium voor onderzoek van Bodem, Water en Lucht

Start Centraal Pokstof Laboratorium

Polio-epidemie
Veel landen worden geteisterd door grote polio-epidemieën. In Nederland worden 2200 gevallen van polio gemeld.

 500

Rijksvaccinatieprogramma (RVP)
Het vaccinatieprogramma krijgt geleidelijk vorm. Een massale landelijke inentings-campagne tegen polio wordt gezien als het begin van het RVP. Het RVP bestaat dan uit vaccins tegen difterie, tetanus, polio en kinkhoest. In de jaren die volgen wordt het programma stapsgewijs uitgebreid met vaccinaties tegen bof, mazelen, rodehond, Haemophilus influenzae type b, meningo-kokken C, pneumokokken, hepatitis B en baarmoederhalskanker (HPV).

Euratom-verdrag

Kernproeven
Atmosferische kernwapenproeven veroorzaken radioactieve fallout en grote
publieke onrust.

Salmonella-epidemie
De grootschalige naoorlogse import van (besmet) veevoeder leidt tot sterke verspreiding van salmonella. In de jaren ’50 en ’60 stijgt tevens de vleesconsumptie, vooral gehakt is populair: ‘woensdag gehaktdag’. Gehaktballen worden vaak onvoldoende lang gebakken om alle salmonellabacteriën te doden.

Softenon
Het geneesmiddel thalidomide (softenon) blijkt bij gebruik door
zwangeren op uitgebreide schaal te leiden tot de geboorte van
kinderen met ernstige aangeboren afwijkingen. Twee jaar later voert Nederland de verplichte registratie van geneesmiddelen in en richt hiertoe het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen op (CBG).

Publicatie van het boek ‘Silent Spring’ van Rachel Carson, start van de milieubeweging

Oprichting Inspectie Milieuhygiëne
Het bewustzijn groeit dat de industriële massaproductie, de intensieve veehouderij en een overvloedig gebruik van bestrijdingsmiddelen niet meer uitsluitend economische groei en vooruitgang met zich meebrengen.

Verandering levensstijl
De welvaartsgroei, massaconsumptie en secularisering van de samenleving in de jaren ’60 en ’70 leiden tot een verandering van levensstijl.

Vergiftiging van de Rijn
Massale vissterfte door vergiftiging van de Rijn met endosulfan stimuleert,
net als de luchtverontreiniging in het Rijnmondgebied, de oprichting van de
landelijke en regionale meetnetten.
Ook vormt het de aanzet voor Europese
regelgeving op het gebied van milieu.

Club van Rome
De Club van Rome komt met het rapport ‘Grenzen aan de groei’.

Start preventief onderzoek baarmoederhalskanker

In Lekkerkerk blijkt de grond sterk verontreinigd

WHO verklaart de wereld pokkenvrij

Hart- en vaatziekten
In Nederland is de sterfte aan infectieziekten gedaald naar ca. 4 per 100.000 inwoners. De sterfte aan hart- en vaatziekten is ca. 365 per 100.000 inwoners. Aan kanker sterven ca. 220 mensen per 100.000 inwoners.

  Opkomst aids

Zure regen
Het ministerie van VROM zet de eerste grootschalige milieucampagne van Nederland op, onder het motto ‘Stop zure regen’.

Tsjernobyl
Het ongeluk met de kernreactor in Tsjernobyl heeft een enorme maatschappelijke impact. De regering besluit om een organisatie voor kernongevallenbestrijding op te bouwen.

Massale zeehondensterfte
Het RIVM speelt een grote rol bij de identificatie van het virus. Een veldstudie naar de effecten van milieuverontreiniging op het immuunsysteem  van zeehonden draagt verder bij aan de erkenning en ontwikkeling van het immuuntoxicologisch onderzoek van het RIVM.

Zorgen voor Morgen
Het RIVM neemt het initiatief tot het nationaal onderzoeksprogramma ‘Mondiale luchtverontreiniging en klimaatverandering’. In de publicatie ‘Zorgen voor Morgen’, de eerste nationale milieuverkenning, bespreekt het RIVM de milieuproblematiek op mondiaal, maar ook op nationaal en lokaal niveau. Het instituut geeft daarmee voor het eerst concreet invulling aan haar nieuwe taak op het gebied van strategische beleidsbepaling.

Val van de Muur

Instelling Nationaal Plan Kernongevallenbestrijding

Start preventief onderzoek borstkanker

Bijlmerramp

Polio-epidemie in 'bible belt'

Oprichting Europese Unie
(Verdrag van Maastricht) 
De bevoegdheden van de Europese (Economische) Gemeenschap worden vergroot voor een groot aantal beleidsterreinen. Steeds meer regelgeving en normen worden op Europees niveau ontwikkeld in plaats van in de afzonderlijke lidstaten.

Instelling European Environment Agency

Opkomst internet

Instelling European Medicines Agency

Verband tussen BSE en variant Creutzfeldt-Jakob

Vogelgriep Hongkong


Varkenspest

Kyotoprotocol
Protocol onder het Klimaatverdrag ter vermindering van de broeikasgassen.

Dioxinekippenschandaal

Uitbraak legionella op de Flora in het Westfriese Bovenkarspel

MKZ-uitbraak

Aanslag World Trade Center
In de jaren na 9/11 worden in Nederland poederbrieven bezorgd en groeit de angst voor een terreuraanslag. Een aanval met het pokkenvirus wordt gezien als een worst case scenario. Nederland legt een vaccinvoorraad aan om de hele bevolking in geval van nood tegen pokken in te kunnen enten.

Europese vergelijkingen 
In de derde Volksgezondheid Toekomstverkenning staan voor het eerst vergelijkingen met andere EU-landen centraal. Wat betreft de levensverwachting van vrouwen en de sterfte rond de geboorte raakt Nederland bij de buren achterop. Het gezondheidsbeleid haakt hier op in.

Centrum voor Externe Veiligheid enCGOR
Bij het RIVM wordt het nationaal Centrum voor Externe Veiligheid en Vuurwerk (CEV) opgericht. Een jaar later volgt het Centrum voor Gezondheidsonderzoek bij Rampen (CGOR), dat kennis over gezondheidsonderzoek bij rampen moet ontsluiten en beschikbaar maken.

De Keuringsdienst van Waren gaat op in de Voedsel- en Warenautoriteit

Instelling European Food Safety Authority

Afsplitsing vaccinactiviteiten  
Een groot deel van de vaccinactiviteiten van het RIVM gaat over naar het Nederlands Vaccins Instituut (NVI).

Vogelgriep onder pluimvee in Nederland

SARS-crisis
De WHO slaat op 12 maart wereldwijd alarm in verband met meerdere gevallen van Severe Acute Respiratory Syndrome (SARS). De landen die het meest werden getroffen, waren China, Canada, Singapore en Vietnam.

Ons eten gemeten
Ons voedsel is veiliger dan ooit, maar Nederlanders eten te veel en verkeerd. Hierdoor wordt aanzienlijk gezondheidsverlies geleden en leven we gemiddeld twee jaar korter. Dat zijn enkele belangrijke conclusies uit het RIVM-rapport ‘Ons eten gemeten’. Het rapport geeft voor de eerste keer in Nederland een totaaloverzicht van de beschikbare kennis op het gebied van de voedselconsumptie, de voedselveiligheid, en de gevolgen voor de gezondheid op lange termijn.

Overgewicht is welvaartsziekte nummer 1 geworden

Instelling European Centre for Disease Prevention and Control

Verbreding taken en publieksfunctie 
De herijking van de organisatie van het zorgveld en de aankomende stelselwijziging van de ziektekostenverzekering leiden tot een verbreding van taken van het RIVM. Naast onderzoek en advies voor overheden wordt het RIVM verantwoordelijk voor regiefuncties en de landelijke coördinatie van preventie- en interventieprogramma’s. Het RIVM krijgt bovendien een grotere rol bij de voorlichting aan het publiek. Zo maakt het RIVM ter ondersteuning van de stelselwijziging in de ziektekostenverzekering de site kiesBeter.nl. Ook brengt het RIVM in 2006 de eerste Zorgbalans uit. Dit is het eerste nationale rapport over de kwaliteit, toegankelijkheid en kosten van de Nederlandse gezondheidszorg. Voortaan komt de Zorgbalans elke twee jaar uit.

Centrum Infectieziektenbestrijding
Een reeks van epidemieën, uitbraken en incidenten die begon in de jaren
tachtig met aids en gevolgd werd door polio (1992/93), legionella (1999), BSE, vogelgriep en uiteindelijk SARS in 2003, vormen de aanloop tot de oprichting van het Centrum Infectieziektenbestrijding bij het RIVM.

Fijnstof nader bekeken
Het RIVM publiceert samen met het Milieu- en Natuurplanbureau een
reviewrapport waarin alle feiten en onzekerheden over het dossier fijnstof
in samenhang gepresenteerd worden.

Maatschappelijk debat over het
Besluit Luchtkwaliteit
Overschrijdingen van fijnstofconcentraties komen in Nederland op grote schaal voor, waardoor ruimtelijke ontwikkelingen in het gedrang komen.

2006

Onderzoek Q-koorts 
Het RIVM start een onderzoek naar de oorzaken van de uitbraak van Q-koorts. De omvang van de epidemie is uniek in de wereld. De oorzaak wordt gezocht bij geiten. Met een reeks van maatregelen(vaccinatie, hygiëne, etc.) wordt geprobeerd de epidemie te stoppen.

Stelselwijziging ziektekostenverzekering

Kabinetsvisie Nanotechnologieën – Van Klein Naar Groots

Vergiftiging ex-spion Litvinenko
De Russische ex-spion Alexander Litvinenko overlijdt in een Londens ziekenhuis na vergiftiging met het radioactieve polonium-210. Zelf wijst hij de Russische geheime dienst aan als dader.

Klimaatverandering
De film ‘An Inconvenient Truth’ komt uit; klimaatverandering staat wereldwijd hoog op de agenda. Veranderingen in het klimaat kunnen indirect effect hebben op aandoeningen gerelateerd aan luchtkwaliteit, allergieën, water- en voedselgerelateerde ziekten en vectorgebonden aandoeningen. Stijgende temperaturen vergroten het leefgebied van o.a. insecten, bacteriën, schimmels en algen en spelen zo een rol bij de verspreiding van ziekten.

50 jaar RVP

REACH-helpdesk van start
Met de REACH-helpdesk ondersteunt de overheid bedrijven en hun branchorganisaties bij de uitvoering vanREACH, de Europese verordening over chemische stoffen. Het RIVM en SenterNovem voeren deze helpdesk gezamenlijk uit.

Nepgeneesmiddelen
Het internet wordt steeds meer gebruikt als medium voor de verkoop van vervalste geneesmiddelen en gezondheidsproducten. Het RIVM onderzoekt in beslag genomen producten en draagt daarmee bij aan de bescherming van de consument.

Centrum Gezond Leven
Het RIVM richt zich met het nieuwe Centrum Gezond Leven op de bevordering van het gebruik van effectieve leefstijlinterventies.

Stijging chronische ziekten 
Naast de vergrijzing draagt een ongezonde leefstijl in belangrijke mate bij aan de ziektelast in Nederland. Het aantal mensen met een chronische ziekte zoals diabetes, osteoporose en COPD neemt toe.

Q-Koorts

2008

 1500

Entadministraties bij RIVM
De entadministraties die verantwoordelijk zijn voor de coördinatie en uitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma worden geïntegreerd in het RIVM. Het RVP bestaat sinds 2007 50 jaar en heeft een bereik van 95%. Het programma beschermt kinderen tegen elf ernstige infectieziekten.

Oprichting KIR-nano
Het nieuwe Kennis- en Informatiepunt Risico’s van Nanotechnologie (KIRnano) brengt de potentiële risico’s in kaart voor vier belangrijke toepassingsgebieden: geneesmiddelen en medische technologie, voeding, consumentenproducten en milieu. 

Rookverbod
Het RIVM heeft samen met de Voedsel- en Warenautoriteit voor en na de invoering van het rookverbod de luchtkwaliteit gemeten in  horecagelegenheden. De hoeveelheid fijnstof bleek na de invoering van het rookverbod negen keer lager te zijn dan ervoor.

Marburgvirus
Na besmetting van een Nederlandse toeriste worden onder coördinatie van het RIVM alle maatregelen getroffen om verdere verspreiding van het Marburgvirus te voorkomen.

Marburgvirus
In de laatste decennia zijn het wereldwijde handelsverkeer en toerisme explosief gegroeid. Dit brengt nieuwe risico's met zich mee. Op 11 juli 2008 overlijdt in het Leids Universitair Medisch Centrum een Nederlandse vrouw die tijdens vakantie in Oeganda besmet was geraakt met het Marburgvirus. Het virus veroorzaakt hemorragische koorts, een zeer ernstige en zeldzame infectieziekte.

Trends voor de toekomst
Meer coördinatie- en regietaken en een grotere rol in de publieksvoorlichting zorgen voor een duidelijke accentverschuiving van onderzoeksinstituut naar kenniscentrum. Daarnaast neemt door de globalisering de schaalgrootte van het werk- en onderzoeksterrein toe. De activiteiten van het RIVM zullen  daardoor steeds vaker in internationale context en in samenwerking met partners worden uitgevoerd.

Trends voor de toekomst
Kanker vervangt hart- en vaatziekten als grootste doodsoorzaak. Ook chronische niet-fatale aandoeningen worden steeds belangrijker. Waakzaamheid op nieuwe infectieziekten en nieuwe problemen in ons leefmilieu blijft intussen geboden. Tegelijkertijd wordt door samenwerkende wetenschappers en industrie met succes gewerkt aan innovaties waardoor nieuwe mogelijkheden ontstaan voor preventie, diagnose en behandeling van vele aandoeningen.