Verslaglegging in het zorgproces kent twee belangrijke doelen:
a) evaluatie van de zorg,
b) zorgverlening aan de individuele patient.
Met evaluatie wordt hier niet alleen gedoeld op de kwaliteit van zorg, maar ook op vermeerdering van kennis door bijv. epidemiologisch onderzoek. Voor doel (a) dient zoveel mogelijk onnodig detail weggelaten te worden, bijv. door aggregatie van gegevens. Voor doel (b) dienen zoveel mogelijk relevante gegevens te worden vastgelegd en bewaard. De vraag is welke gemeenschappelijke taal te gebruiken voor welk doel. Hieronder worden de rollen van ICD-10 en SNOMED CT ten opzichte van genoemde doelen kort vergeleken. Er zijn overigens meer stelsels die hierbij een rol spelen, zoals specifieke verrichtingenclassificaties en de classificatie op het gebied van het menselijk functioneren (ICF), die hier buiten beschouwing blijven.

De ICD-10 is de tiende revisie van de Internationale Statistische Classificatie van Ziekten en met Gezondheid verband houdende Problemen (1992). In de ICD-10 zijn geclassificeerd: ziekten, aandoeningen, symptomen, uitwendige oorzaken en andere factoren die de gezondheidstoestand beïnvloeden. De ICD-10 ( 2e editie 2004) bevat 22 hoofdstukken die op basis van etiologie (zoals infectie, parasitair), stelsel (zoals ademhalingsstelsel) of een bepaalde conditie (zoals nieuwvorming, letsel, zwanger-schap) zijn ingericht. Hierdoor zijn hoofdstukken veelal gericht op specifieke specia-lismen (huid, neurologie, oncologie). De eerste versie van ICD werd rond 1900 uitgebracht, en wordt sinds 1948 onderhouden door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), waarin bijna 200 landen vertegenwoordigd zijn. In principe wordt van de ICD elke 10 jaar een nieuwe versie uitgebracht. De volgende versie ICD-11 zal naar ver-wachting rond 2015 verschijnen. Deze versie zal met SNOMED CT geharmoniseerd worden. In de ICD-10 wordt gestreefd naar ordening van diagnostische kennis in de vorm van namen voor ziekteconcepten (nomenclatuur) op basis van taxonomische principes (nosologie). De ICD-10 is als het ware een systematisch geordend geheel van klassen (classificatie) voorzien van een code en vormt daarmee tevens een code-stelsel. De ICD-10 bevat meer dan 13.000 klassen en beschrijft daarmee een belangrijk deel van het medische domein. De ICD-10 wordt door andere classificaties, die voor specifieke doelgroepen zijn ontwikkeld, gebruikt als referentieclassificatie, zoals de ICPC-2 voor huisartsgeneeskunde, de DSM IV voor psychiatrie en ICD-afgeleiden voor specifieke specialismen. De ICD-10 is geschikt voor het vastleggen van diagnostische termen zoals gebruikt in diagnostiek, morbiditeit en mortaliteit. 'Cross-mapping' van termen uit classificaties van specifieke doelgroepen zoals boven, via de ICD-10, maakt vergelijkbaarheid van gegevens uit de gehele zorgketen mogelijk.

SNOMED-CT (Systematic NOmencalure of MEDicine - Clinical Terminology)
In SNOMED-CT wordt klinische terminologie gedefinieerd als: De verzameling van termen met hun synoniemen, die in de directe patiëntenzorg gebruikt kan worden voor de vastlegging van alle klachten, symptomen, omstandigheden, ziekteprocessen, interventies, diagnosen, resultaten en de besluitvorming. SNOMED standaardiseert deze. SNOMED-CT is gezamenlijk opgezet door organisaties in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk en wordt sinds kort verder ontwikkeld door een tiental landen waaronder Nederland. SNOMED vindt zijn oorsprong in de pathologie, en is in de afgelopen decennia ontwikkeld tot een breed op logische principes gestructureerd systeem, dat niet alleen diagnosen bevat. Daarmee is het (nog) breder dan de ICD. SNOMED CT is in principe een multi-axiale lijst met termen, d.w.z. dat een bepaald concept kan worden opgebouwd uit verschillende termelementen. Dit veronderstelt een goed gedefinieerde structuur van categorieën (kernbegrippen) en hun onderlinge toegestane relaties. Die structuur is op dit moment niet beschikbaar en het is de vraag of die ooit beschikbaar zal/kan komen. Zij bevat ongeveer 350.000 termen, waarvan verhoudingsgewijs een klein deel diagnosetermen. Aan de kernbegrippen zijn een groot aantal synoniemen gekoppeld. Twee maal per jaar verschijnen er updates.
SNOMED CT kan mogelijk referentietermen bieden voor de documentatie van het zorgproces. Of alle beschikbare SNOMED-termen relevant zijn voor de Nederlandse situatie is zeer de vraag. Waarschijnlijk zullen per specialisme onderdelen (subsets) gebruikt worden. Dat is alleen al nodig vanwege de omvang van het stelsel. Voor het samenvatten van diagnostische gegevens, bijv. voor incidentie en prevalentie van ziekten, is SNOMED CT niet ontwikkeld; daarvoor is de ICD-10 aangewezen. Het is dus van belang om over correcte en gevalideerde 'cross-mappings' te beschikken tussen ICD-10 en SNOMED CT. De huidige relaties van SNOMED naar ICD-10 ervaren deskundigen met goede kennis van beide systemen nog als onvoldoende betrouwbaar.

SNOMED CT of ICD-10?
Oppervlakkig gezien lijkt een keuze voor een systeem dat alles op het gebied van medische taal omvat voor de hand liggend. Maar de verschillende termenstelsels zijn voor verschillende doelen gemaakt. Voor statistische bewerkingen, (intercollegiale) toetsing, evaluatie van zorg, nationale statistiek en (inter)nationale rapportages is de ICD het enig aangewezen systeem. SNOMED kent een rijke verzameling aan termen om in detail de situatie van een patient te beschrijven. Die termen vinden we niet in de ICD. De ICD-10 is voor snel en gestandaardiseerd inzicht, SNOMED voor details.

Voor verdere informatie: huib.ten.napel@rivm.nl

update juli 2009