|
|
|
|
| Zoönosen op een rij |
|
 |
|
|
Tuberculose |
Ziektverwekker
Tuberculose wordt veroorzaakt door een infectie met Mycobacterium bacteriën. Er zijn vele soorten mycobacteriën, die verschillende soorten dieren en/of de mens kunnen besmetten. Bijvoorbeeld de bacteriën van het M. tuberculosis-complex. Hiertoe behoren onder andere M. tuberculosis, die tuberculose bij de mens veroorzaakt, maar ook M. bovis, die tuberculose bij het rund veroorzaakt, en tevens mensen kan infecteren.
Mycobacteriën die andere ziektes dan tuberculose bij de mens veroorzaken zijn M. leprae, die lepra veroorzaakt, en M. avium, die met name voor mensen met een verminderde weerstand, bijvoorbeeld hiv-geïnfecteerden, tot problemen kan leiden.
Deze beschrijving gaat met name over M. bovis, die als zoönotische aandoening het meest van belang is.
| | Naar boven | |
Besmettingsbron en wijze van overdracht
Runderen die besmet worden met M. bovis hebben meestal verschijnselen van longontsteking. Ze raken besmet doordat zieke dieren bij het hoesten bacteriën naar buiten brengen, die zich verspreiden via onzichtbaar kleine druppeltjes. Ingeademde bacteriën komen in de long terecht vermenigvuldigen zich daar. Ze vormen verspreid door de longen heen kleine ontstekingshaardjes.
Afhankelijk van de afweer van het dier kunnen de bacteriën zich echter ook naar andere organen in het lichaam verspreiden en naar de uier Door geïnfecteerde melk te drinken kunnen zogende kalveren besmet raken.
De belangrijkste besmettingsroute voor mensen en andere dieren dan het rund om besmet te raken met M. bovis, is via de melk. Echter, mensen die in nauw contact met runderen leven kunnen ook door het inademen van uitgehoeste bacteriën besmet raken. De verplichte pasteurisatie van melk samen met de bestrijding van tuberculose bij het rund heeft voor een drastische afname van tuberculose bij de mens gezorgd.
Overdracht van M. bovis tussen mensen wordt nauwelijks gezien, mogelijk omdat er bij het hoesten minder bacteriën buiten het lichaam worden verspreid, dan bij tuberculose veroorzaakt door M. tuberculosis. Sporadisch kan door longziekte bij de mens een rund besmet raken.
| | Naar boven | |
Ziekteverschijnselen bij de mens
De tijd die verloopt tussen infectie en het vertonen van de eerste ziekteverschijnselen varieert van 8 weken tot levenslang. Ongeveer 10 procent van het totaal aantal besmette mensen wordt ziek, en dan voornamelijk in de eerste twee jaar na besmetting (80procent). Vaak leidt de tuberculose tot vage verschijnselen zoals moeheid, lusteloosheid, vermagering, lichte temperatuursverhoging en nachtzweten. Echter, wanneer de tuberculosehaarden zich op een specifieke locatie bevinden, is ook het ziektebeeld vrij specifiek:
Longtuberculose veroorzaakteen aanhoudende, slijmerige hoest en eventueel zelfs ophoesten van bloed.
Tuberculose in de wervelswordt gekenmerkt door rugpijn en/of een abces.
Tuberculose in de lymfeklieren geeft pijnloze klierzwelling in de hals.
Niertuberculose veroorzaakt bloed bij de urine.
Intestinale tuberculose veroorzaakt chronische diarree en darmkrampen. Deze vorm treedt voornamelijk op bij het weer actief worden van oude infecties met Mycobacterium bovis.
| | Naar boven | |
Ziekteverschijnselen bij het dier
Lichte infecties kunnen zeer lang zonder symptomen blijven. Bij een zware infectie is reeds na enkele maanden een duidelijke lymfeklier tuberculose zichtbaar in de vorm van vergrote keellymfeklieren en tonsillen (amandelen). Mogelijk gaat een besmet dier zelfs snurken.
Longtuberculose kan ontstaan door een infectie via de luchtwegen of door verspreiding vanuit een ander orgaan. De dieren kunnen hoesten, maar dit hoort men niet zo vaak en bovendien is het geen heftige hoest. Soms ‘lopen’ aangetaste koeien ‘op’ (dat komt door gasophoping in de pens). Dit wordt dan veroorzaakt door sterk vergrote lymfeklieren in de borstholte die op de slokdarm drukken, waardoor afvoer van gas uit de pens niet meer mogelijk is.
Naast tuberculose in de long, komen ook darm-, lever- baarmoeder-, uier-, uier lymfeklier- en algemene tuberculose voor.
| | Naar boven | |
Preventie
De mogelijke blootstelling aan rundertuberculose in Nederland is minimaal, aangezien melk gepasteuriseerd wordt en de Nederlandse rundveestapel al tientallen jaren vrij verklaard is van tuberculose. Ook dieren die geïmporteerd worden naar Nederland worden gecontroleerd op tuberculose. Toch treden af en toe kleine uitbraken op van rundertuberculose, de laatste in 1999. Ook in dierentuindieren wordt nog wel eens tuberculose vastgesteld, bijvoorbeeld in 2005 bij een onager (wilde ezel).
Elders komt tuberculose nog wel veel voor, bijvoorbeeld in de Afrikaanse landen. Daarom wordt het ten zeerste afgeraden om rauwe melk(producten) en onvoldoende verhit vlees te consumeren uit deze landen. Reizigers die drie maanden -of langer- een bezoek gaan brengen aan een gebied waar veel gevallen van tuberculose voorkomen, dienen te overwegen zich te laten vaccineren.
Er wordt gevaccineerd met het BCG-vaccin (Bacille Calmette Guérin), dit is een levende verzwakte runderstam. De vaccinatie biedt vooral bescherming tegen de vroege verspreiding van de bacteriën door het lichaam na eerste infectie. Hiermee worden complicaties in bijvoorbeeld de hersenen voorkomen. Daarnaast biedt de vaccinatie deels bescherming tegen de verschijnselen die ontstaat wanneer een ’slapende’ infectie weer actief wordt.
| | Naar boven | |
Meer informatie
Meer informatie (voor professionals):www.rivm.nl/cib/infectieziekten, Tuberculose
| | Naar boven | |
|
|
|
