Ziekteverwekker Vlekziekte wordt veroorzaakt door de bacterie Erysipelothrix rhusiopathiae, die bij vrijwel alle diersoorten voorkomt, inclusief vogels en vissen, schaal- en schelpdieren.
Besmettingsbron en wijze van overdracht Erysipelothrix is een bacterie die doorgaans in de omgeving voorkomt. Ook gezonde dieren kunnen de bacterie bij zich dragen. Deze gezonde dragers scheiden Erysipelothrix uit via de mest. Besmetting kan bij mens en dier plaatsvinden via huidbeschadigingen of door opname van de bacterie via de mond. Bij mensen is infectie via de huid verreweg het belangrijkste. Mensen raken het meest besmet door contact met dierlijke producten, met name van het varken en van vissen. Omdat de bacterie algemeen voorkomt is besmetting geen uitzondering, maar de infectie slaat niet altijd aan.
De infectie is een beroepsziekte die vooral wordt gezien bij slagers en slachthuispersoneel, vissers en personeel van de visverwerkende industrie.
Ziekteverschijnselen bij de mens Vlekziekte is bij de mens ook bekend onder de naam visroos. Wanneer infectie optreedt via de huid begint 1-2 dagen later de wond te jeuken of ontstaat er rondom de wond een branderig gevoel. De huid rondom de wond zwelt op en krijgt een blauwrode kleur. De zwelling is gevoelig als er op gedrukt wordt. De infectie kan zich uitbreiden tot de lokale lymfeknopen, meestal zijn het de de lymfeknopen in de oksels die dan opzwellen. Hierbij kan de patiënt een lichte verhoging krijgen en zich rillerig voelen. Over het algemeen verloopt de ziekte goedaardig, maar de duur van de infectie kan variëren van enkele weken tot wel enkele maanden en in uitzonderlijke gevallen kan een gewrichtsontsteking optreden.
Ziekteverschijnselen bij dieren Met name varkens kunnen ziek worden na een infectie met Erysipelothrix, maar ook andere dieren. Varkens zijn veelal acuut ziek, waarbij eerst hoge koorts, eetlustdaling en braken op kunnen treden, later ontstaan de typische baksteenvormige vlekken op de huid. Daarna kan sepsis (bloedvergiftiging) optreden en tevens ademhalingsmoeilijkheden en diarree. Afhankelijk van de bacteriestam zullen de symptomen meer of minder heftig zijn. De symptomen kunnen variëren van nauwelijks verschijnselen tot snelle dood van het dier. Een chronische vorm van de ziekte veroorzaakt gewrichtsontstekingen en soms ontsteking van de hartkleppen.
Bij jonge lammeren van schaap of geit moet bij uitbraken van gewrichtsontsteking ook gedacht worden aan Erysipelothrix als verwekker. Bij kalkoenen veroorzaakt Erysipelothrix een acute sterfte. Bij andere dieren veroorzaakt de bacterie bij uitzondering ziekte, meestal bestaande uit gewrichtsontsteking.
Verspreiding en frequentie Vlekziekte komt over de hele wereld voor. Varkens in Nederland worden meestal gevaccineerd tegen vlekziekte, maar dat is niet verplicht. Varkenshouders die stoppen met vaccineren zien de ziekte vrij snel weer terugkomen.
Preventie Voorkom een infectie door handschoenen te dragen bij omgang met slachtmateriaal van vissen en varkens. Werk hygiënisch als u omgaat met dieren, bedek huidwonden en maak een opgelopen wond schoon.
Preventie van de ziekte bij dieren speelt voornamelijk bij varkens. Deze kunnen gevaccineerd worden. Daarnaast dient in de stal voor een goede hygiëne gezorgd te worden.
