Testen is een belangrijk instrument in de bestrijding van het coronavirus. Zo kunnen we de verspreiding van het virus goed in de gaten houden. 

Praktische informatie over testen

Op de website van de rijksoverheid vind je praktische informatie over testen. Je kunt een afspraak maken voor een test als je klachten hebt. Ook kun je getest worden als je nauw contact had met iemand met corona en geen klachten hebt. Er zijn ook andere uitzonderingen waarbij testen zonder klachten mogelijk is. Ook vind je op die website informatie over de uitslag van de test.

Waarom is testen en bron- en contactonderzoek belangrijk?

Het is belangrijk dat mensen zich laten testen bij klachten. Het zorgt ervoor dat we eerder nieuwe besmettingen vinden. Mensen die het coronavirus inderdaad blijken te hebben, gaan in isolatie en blijven thuis, zodat het virus zich niet verder kan verspreiden. De GGD Gemeentelijke Gezondheidsdienst start met bron- en contactonderzoek (BCO)  en adviseert huisgenoten en nauwe contacten wat ze moeten doen. Zij zijn misschien besmet geraakt, en krijgen adviezen hoe ook zij ervoor kunnen zorgen dat het virus zich niet verder verspreidt.

Met ingang van 5 november 2021 werkt de GGD met BCO bron- en contactonderzoek op maat. Deze werkwijze is mogelijk, omdat op veel plaatsen de vaccinatiegraad hoog is en het BCO efficiënter ingericht kan worden. Het betekent dat in veel gevallen de besmette persoon zelf de nauwe contacten informeert. Hierdoor krijgt de GGD meer ruimte om in situaties waar dat voor de bestrijding van het virus nodig is, extra capaciteit in te zetten en uitgebreider (uitbraak)onderzoek te doen.

Door mee te werken aan het bron- en contactonderzoek en de adviezen die je krijgt op te volgen, help je mee om een verdere verspreiding van het coronavirus te voorkomen.

Video: Vier vragen over bron- en contactonderzoek

Bekijk de video: Vier vragen over het bron- en contactonderzoek

Vaccineren, testen en maatregelen

Het vaccin beschermt mensen die zijn ingeënt tegen ziek worden door het virus. Maar iemand die gevaccineerd is moet zich net als iedereen aan de maatregelen blijven houden. Daar is een aantal redenen voor. De vaccins werken goed en zijn veilig. Toch is er kans dat je besmet raakt, ook al word je er niet heel ziek van. We weten inmiddels dat de vaccinatie ook invloed heeft op de besmettelijkheid: mensen die gevaccineerd zijn, zijn vaak minder besmettelijk.  Maar ze kúnnen wel besmettelijk zijn. Het is daarom belangrijk dat iedereen zich voorlopig aan de maatregelen houdt en een zelftest doet of zich laat testen bij de GGD bij klachten.

Soorten testen

Er zijn verschillende soorten testen. Welke zijn dat en wat tonen ze aan?

 

 

De PCR polymerase chain reaction-test

De PCR-test toont specifiek stukjes genetisch materiaal van het coronavirus SARS severe acute respiratory syndrome-CoV coronavirus-2 aan. Het is de meest gebruikte en meest betrouwbare test. Met een wattenstaafje wordt een uitstrijk genomen uit de neus en keel. Dit gaat naar een laboratorium voor de PCR-test. Bij de PCR-test worden kopietjes van een deel van het virus gemaakt. Een stukje genetisch materiaal van het virus wordt sterk vermenigvuldigd, om het aan te kunnen tonen. De PCR-test heeft een hoge testgevoeligheid. Dat betekent dat de PCR-test het virus ook oppikt bij iemand die nog weinig virus heeft of weinig virus meer bij zich draagt. 

Wat is de Ct-waarde van de PCR-test?

Om de test zo gevoelig mogelijk te maken wordt eerst een specifiek stukje van het genetisch materiaal vermeerderd (gekopieerd) met de zogenoemde polymerase-kettingreactie, voor de meeste mensen inmiddels bekend als PCR. Dit stukje genetisch materiaal is specifiek voor SARS-CoV-2. De test kan dus geen positief resultaat geven bij andere virussen, zoals bijvoorbeeld een griep- of verkoudheidsvirus. 
Het kopiëren van het genetisch materiaal gebeurt in ‘cycli’. Tijdens elke cyclus wordt het genetisch materiaal verdubbeld, totdat het wordt gedetecteerd door het PCR-apparaat. De Ct-waarde (Ct staat voor ‘Cycle-treshold’, dus cyclus-drempel) is het aantal cycli dat nodig is om het eerste signaal van het virus te kunnen aantonen.

Testen van kinderen

Het is belangrijk voor de virusbestrijding dat zoveel mogelijk kinderen met klachten zich laten testen. Daar kan een testafnamemethode die op kinderen is toegespitst aan bijdragen. Daarom is het RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu  nagegaan of er een meer op kinderen aangepaste testmethode mogelijk is zonder dat dit te veel afdoet aan de betrouwbaarheid van de test. Literatuur- en validatieonderzoek bij onder andere GGD West-Brabant en GGD Amsterdam bij volwassenen laten zien dat dit kan met de mid-turbinate bemonstering (mid-turbinaat = midden neusschelp). Met deze methode gaat de neusswab minder diep in de neus:  1-2 centimeter afhankelijk van de leeftijd in plaats van 5-7 centimeter. De afname midden in de neus is iets minder betrouwbaar dan de huidige, diepere monsterafname in de neus. Daarom wordt de afname van het minder diepe neusslijm samen met de huidige keelswab afgenomen. 

Sinds 4 april 2021 worden kinderen t/m 12 jaar die een GGD-teststraat bezoeken getest met deze nieuwe methode. GGD’en hebben extra aandacht voor jongere kinderen die getest worden. Meer informatie lees je in het bericht over de aangepaste afnamemethode van GGD GHOR NL.

Video: testen bij kinderen

Druk op deze knop voor de film testen bij kinderen

Bekijk de video:  Testen bij kinderen

LAMP-test

De LAMP (loop-mediated isothermal amplification)-test is  net als de PCR-test een vorm van testen waarbij  stukjes genetisch materiaal worden gekopieerd of vermenigvuldigd. De manier waarop dat bij de LAMP-test wordt gedaan is volledig anders dan bij de PCR. Het grote voordeel van de LAMP-test is dat het vermenigvuldigen of kopiëren van stukjes genetisch materiaal gebeurt bij één en dezelfde temperatuur.  Daarom is deze test sneller dan de PCR-test, die juist schommelingen in de temperatuur nodig heeft. Voor de LAMP-test zijn andere apparaten en stoffen nodig dan voor PCR-testen, zodat ze elkaar in dit opzicht bij eventuele schaarste aanvullen en niet beconcurreren.   

Meer over de PCR-test

De antigeentest

De antigeentest toont antigenen van SARS-CoV-2 aan in neus- en/of keelslijm. Antigenen zijn stukjes van het virus (eiwitten) die een afweerreactie kunnen opwekken in het lichaam. Als je het virus bij je draagt, laat de antigeentest dat snel zien; meestal een kwartier na het opbrengen van het monster op de testcasette. De test is ook buiten het laboratorium te gebruiken. De antigeentest is minder gevoelig dan de PCR-test. Vooral als er weinig virusdeeltjes aanwezig zijn is de antigeentest vaak negatief. Helemaal in het begin van de infectie zijn er nog weinig virusdeeltjes. Later in de infectie neemt het aantal virusdeeltjes weer af, dan is iemand ook niet besmettelijk meer. Wanneer er weinig virusdeeltjes aanwezig zijn krijgt iemand mogelijk ten onrechte een negatieve testuitslag, terwijl de persoon wel COVID-19 kan hebben (gehad). 

Meer over de antigeentest

Zelftest (antigeen)

Een antigeen zelftest is een coronatest die je in een winkel of apotheek kunt kopen en zelf kunt afnemen.

Zelftesten zijn niet bedoeld voor:

  • het opheffen van een quarantaine
  • mensen die terugkeren uit een hoog risicogebied

Zelftesten zijn minder betrouwbaar dan een PCR of antigeen test die door een professional wordt afgenomen. Onderzoek naar zelftesten laat zien dat, mits de zelftest juist wordt afgenomen, de betrouwbaarheid tussen de 58% en 78% ligt. Er is dus een gerede kans dat iemand een negatieve testuitslag krijgt terwijl die persoon wél besmet is met SARS-CoV 2 en het virus mogelijk op anderen kan overdragen.

Een positieve zelftestuitslag moet altijd bevestigd worden met een professioneel afgenomen PCR of Antigeen test bij de GGD.

Er zijn verschillende aanbieders van zelftesten die een ontheffing hebben gekregen om een antigeen test in Nederland voor dit doel te mogen verkopen.  Op de website van de rijksoverheid is meer informatie te vinden over de zelftesten.

Meer over zelftesten

Zelftesten

Sinds 3 december 2021 kun je een zelftest gebruiken als je milde klachten hebt die passen bij COVID-19. Denk hierbij aan verkoudheidsklachten, een kuchje of keelpijn. Test je positief, maak dan een afspraak bij de GGD om de uitslag te laten controleren. Bij klachten kun je ook meteen naar de GGD gaan. De zelftesten kunnen niet gebruikt worden voor het opheffen van quarantainemaatregelen. Daarnaast adviseren we kwetsbaren en mensen die werken of contact hebben met kwetsbaren altijd een testafspraak te maken bij de GGD.>

Extra opsporing

Sinds april 2021 was het in Nederland al mogelijk om met een zelftest te kijken of je misschien besmet bent met het coronavirus SARS-CoV-2, terwijl je geen klachten hebt. Op die manier kun je mogelijk voorkomen dat je ongemerkt wellicht anderen besmet.

Geen absolute zekerheid

Een zelftest is minder nauwkeurig  dan een test die door een professional is afgenomen. Daarom is de uitslag van een zelftest minder betrouwbaar. Je kunt onterecht een negatief testuitslag krijgen. Ook is een test een momentopname. Je kunt na de test namelijk alsnog besmettelijk worden en ongemerkt andere mensen besmetten. Een negatieve testuitslag is dus maar kort houdbaar. Het blijft belangrijk om je aan de basismaatregelen te houden:  handen wassen, elkaar de ruimte geven en thuisblijven en testen bij klachten. Twijfel je tussen een zelftest of een test bij de GGD, laat je dan altijd testen bij de GGD.
Heb je een positieve uitslag van de zelftest? Maak dan altijd een afspraak voor een bevestiging van de testuitslag bij de GGD.

Serologische test

Deze test wordt vooral gebruikt voor onderzoek op bevolkingsniveau, door geselecteerde laboratoria. De serologische test toont aan of er specifieke antistoffen tegen het coronavirus SARS-CoV-2 in je bloed zitten. Antistoffen zijn onderdeel van je afweer, het immuunsysteem. Het lichaam maakt ze in reactie op de besmetting  met het virus. Het kan 2 tot 3 weken duren voordat je lichaam de juiste antistoffen maakt en deze voldoende aanwezig zijn in je bloed, zodat ze gemeten kunnen worden. De test toont dus aan of je het virus hebt gehad. 

Meer over de serologische test

Ademtest (blaastest)

De PCR-test en de antigeentest zijn testen die men al heel lang in de medische laboratoria gebruikt voor het vaststellen van andere ziekten. Er worden ook testen voor het coronavirus SARS-CoV-2 ontwikkeld die zijn gebaseerd op minder vaak gebruikte principes. Een van die testen is de zogenaamde ademtest of blaastest, ook wel elektronische neus genoemd. Hierbij wordt uitgeademde lucht onderzocht op moleculen die erop wijzen dat je besmet bent met het virus. Een ademtest kan een besmetting uitsluiten, maar niet aantonen. Een 'positieve' ademtest moet daarom altijd met een andere test bevestigd worden, zoals de PCR, LAMP of een antigeentest. Op 6 september adviseerde het OMT de ademtest in de huidige vorm niet langer in te zetten n het kader van grootschalig testen, zoals bij de GGD of bij het testen voor toegang. Uit praktijkonderzoek bij een aantal GGD testlocaties bleek de robuustheid van de ademtest onvoldoende. 

Wanneer welke test?

Met de komst van andere soorten testen is het belangrijk om goed te kijken hoe en wanneer bepaalde testen in de praktijk ingezet kunnen worden. Elke test kent voor- en nadelen. De snelheid van de uitslag, de plek waar de test gedaan kan worden (in of buiten een laboratorium) en de gevoeligheid van de test. In bepaalde situaties kan een fout-negatieve uitslag ernstige gevolgen kan hebben. Denk hierbij aan ernstig zieke mensen en aan kwetsbare mensen in instellingen. Het is belangrijk om dan een test te gebruiken die zo nauwkeurig mogelijk is. Daarvoor is de PCR-test het meest geschikt. De PCR is de zogenaamde gouden standaard, en de LAMP-PCR wordt als gelijkwaardig gezien.

In situaties waarin het nadeel van een fout-negatieve testuitslag opweegt tegen bijvoorbeeld de snelheid en flexibiliteit kunnen ook minder nauwkeurige testen gebruikt worden. Bijvoorbeeld de antigeentest.  Het Outbreak Management Team adviseert het kabinet over welke (groepen) personen met welke test(en) kunnen worden getest.

Welke test je in welke situatie zou kunnen krijgen is weergegeven in een overzichtelijke tabel.

Testen met en zonder klachten

Over het algemeen geldt dat de uitslag van iedere test betrouwbaarder is op het moment dat je net klachten hebt gekregen. Sinds 1 december 2020 kunnen ook mensen die geen klachten hebben zich tijdens hun quarantaine vanaf dag 5 laten testen. 

De rol van het RIVM bij testen

Het RIVM stelt de richtlijnen op voor het testen en het bron- en contactonderzoek, in samenwerking met artsen, microbiologen en GGD GHOR Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio. De testen worden uitgevoerd door GGD'en, laboratoria en ziekenhuizen. De kwaliteit van de geboden testen is daarbij erg belangrijk. Laboratoria die testen uitvoeren die genetisch materiaal van het coronavirus SARS-CoV-2 kunnen aantonen, moeten vooraf aantonen dat zij aan de kwaliteitseisen voldoen.  Het RIVM ondersteunt ze daarbij.
Lees meer over De rol van het RIVM bij testen

WHO Referentielab

Het RIVM is WHO referentielaboratorium en ontwikkelt verschillende testen voor diagnostiek van het nieuwe coronavirus. Die diagnostiek wordt samen met internationale partners gecontroleerd. Vervolgens worden de technieken uitgerold naar laboratoria in binnen- en buitenland. De labs rapporteren de resultaten van kwaliteitscontroles aan het RIVM. Het RIVM bekijkt hoe een lab functioneert ten opzichte van andere laboratoria.

Testcapaciteit in Nederland 

De Rijksoverheid zorgt er samen met de GGD en het Landelijk Coördinatieteam Diagnostische Keten (LCDK) voor dat er genoeg testlocaties, testmateriaal en laboratoria zijn die kunnen testen op het nieuwe coronavirus.

Video: vier vragen over kwaliteit van labs die testen verwerken

Afbeelding Video vier vragen over kwaliteit van labs die testen verwerken

Bekijk de video: Vier vragen over kwaliteit van labs die testen verwerken