De PCRpolymerase chain reaction-test toont de aanwezigheid van een stukje genetisch materiaal van het nieuwe coronavirus SARSsevere acute respiratory syndrome-CoVcoronavirus-2 aan in neus- en keelslijm. Het is de meest gebruikte en meest betrouwbare test voor het virus.

Bij een PCRpolymerase chain reaction-test wordt met een wattenstaafje een uitstrijk genomen van slijm uit de neus en keel. Dit gaat naar een laboratorium voor de PCR-test. Als het nieuwe virus in het slijm aanwezig is, maakt  deze test kopietjes van een deel van het virus. Een stukje genetisch materiaal van het virus wordt sterk vermenigvuldigd, om het aan te kunnen tonen. Dit heet ook wel een vermenigvuldigingstest. De PCR-test heeft een hoge gevoeligheid. Dat betekent dat de PCR-test het virus ook oppikt bij iemand die weinig virus of weinig virus meer bij zich draagt. 

De PCR-test wordt gebruikt in de GGDGemeentelijke Gezondheidsdienst-teststraten of op andere testlocaties. Ook in ziekenhuizen wordt de test gedaan. Het duurt ongeveer 24 tot 48 uur na afname van het uitstrijkje voordat de geteste persoon de uitslag van de test krijgt. De procedure in het laboratorium kost 4-8 uur. Eén laborant kan per dag 600 PCR-testen analyseren. Er zijn ook PCR-testen die sneller werken, maar daarmee kunnen maar weinig monsters per keer getest worden. Die worden vooral in ziekenhuizen gebruikt voor medisch-spoedeisende situaties.

Snelle PCR: LAMP-test
De LAMP (loop-mediated isothermal amplification) test is een soort PCR test, maar de test is sneller dan de meeste PCR-testen. Ook deze test werkt door het vermenigvuldigen of kopietjes maken van een stukje genetisch materiaal. De LAMP-test doet dat alleen op een andere manier dan een ‘reguliere’ PCR-test. Voor de LAMP-test zijn andere apparaten en stoffen nodig dan voor PCR-testen, zodat ze elkaar in dit opzicht bij eventuele schaarste aanvullen en niet beconcurreren.

Hoe betrouwbaar is de PCR-test?

Er gaat veel tegenstrijdige informatie rond over de werking en betrouwbaarheid van de PCR-test. Sommige mensen twijfelen daardoor aan de betrouwbaarheid en het nut van de test. De kritiek gaat vaak over de foutmarge van de PCR-test. De PCR-test heeft echter een hele hoge gevoeligheid. En geldt internationaal als de ‘gouden standaard’, dat wil zeggen dat dit als de beste test beschouwd wordt en gebruikt wordt om de betrouwbaarheid van nieuwe testen te onderzoeken. 

Foutmarge
Elke test en dus ook de PCR-test heeft altijd een percentage fout-positieven (iemand is niet besmet, maar volgens de test is dat wel het geval) en fout-negatieven (de patiënt is besmet, maar de test geeft dat niet aan). Daarvoor is een aantal mogelijke oorzaken: 

  • Als je heel vroeg na een besmetting test, kan de test nog negatief zijn (de test geeft dus aan dat je het virus niet bij je draagt). Dit komt omdat het enkele dagen tot meer dan een week kan duren voordat er voor de test voldoende virus aanwezig is in de cellen van je neus en keel. Er is dan nog niet genoeg virus om met de test te vinden.
  • Als je te laat test, als iemand bijvoorbeeld al meer dan een week klachten heeft en al goed is opgeknapt, kan het zijn dat het virus niet meer voldoende aanwezig is in de neus en keel. In dat geval is er weinig virus meer aanwezig en is er ook weinig kans dat iemand nog anderen zal besmetten. 
  • Aan de andere kant  is het mogelijk dat er nog meerdere weken na de infectie stukjes virus in de keel aanwezig blijven, zonder dat er nog  besmettelijke virusdeeltjes zijn. Dan kan  iemand nog wel positief testen,  maar is de persoon niet meer besmettelijk voor anderen.
  • Een test kan ook ten onrechte de uitslag geven dat je het coronavirus niet hebt als met de wattenstok niet goed genoeg slijm van de neus en keel is afgenomen, of omdat niet de juiste soort wattenstok is gebruikt of omdat niet op de goede plek in de neus en keel slijm is afgenomen
  • Sowieso heeft elke test een fout marge, ook de PCR. De kans op een fout-positieve uitslag is bij een PCR heel zeldzaam. De kans op een positieve  testuitslag terwijl de persoon niet besmet of besmettelijk is, is vooral aanwezig bij een laag en dalend aantal infecties in een land of als je mensen gaat testen die geen klachten hebben. 

Er is uitvoerig onderzocht of de testen reageren op andere virussen of bacteriën, zoals verkoudheids- en griepvirussen. Dit blijkt niet het geval te zijn.

Veelgestelde vragen

Een Ct-waarde van de Polymerase Chain Reaction (PCRpolymerase chain reaction)-test, wat is dat?

Om dat uit te leggen moeten we kort uitleggen wat er bij een PCR-test gebeurt. Nadat er met een wattenstaafje materiaal (een monster) is afgenomen, gaat dit monster naar het lab. In het lab kijken laboranten met behulp van apparaten of er genetisch materiaal van het SARSsevere acute respiratory syndrome-CoVcoronavirus-2 in het monster te vinden is.

Om de test zo gevoelig mogelijk te maken wordt eerst een specifiek stukje van het genetisch materiaal vermeerderd (gekopieerd) met de zogenoemde polymerase-kettingreactie, voor de meeste mensen inmiddels bekend als PCR. Dit stukje genetisch materiaal is specifiek voor SARS-CoV-2. De test kan dus geen positief resultaat geven bij andere virussen, zoals bijvoorbeeld een griep- of verkoudheidsvirus. 

Het kopiëren van het genetisch materiaal gebeurt in ‘cycli’. Tijdens elke cyclus wordt het genetisch materiaal verdubbeld, totdat het wordt gedetecteerd door het PCR-apparaat. De Ct-waarde (Ct staat voor ‘Cycle-treshold’, dus cyclus-drempel) is het aantal cycli dat nodig is om het eerste signaal van het virus te kunnen aantonen.

Wat betekent een hoge of een lage Ct-waarde?

Een lage Ct-waarde betekent dat er weinig cycli nodig waren om het virus aan te tonen. Er zaten dan veel virusdeeltjes in het monster. Dit betekent overigens niet dat de patiënt hiervan heel ziek hoeft te zijn, of heel besmettelijk. Niet iedere patiënt wordt even ziek van het virus of verspreidt het even gemakkelijk. Bij een hoge Ct-waarde waren er minder virusdeeltjes in het monster aanwezig, waardoor er veel cycli nodig waren om het virus aan te tonen. 

Een PCR-test is heel gevoelig. Er is relatief weinig virusmateriaal nodig voor een positief testresultaat. 

Aan het begin van de COVID-19 epidemie heeft het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu)  geadviseerd om bij monsters met een Ct-waarde groter dan 30 nauwkeurig te kijken naar het PCR-resultaat. Inmiddels hebben we meer ervaring met de PCR-test voor SARS-CoV-2 en weten we dat de resultaten onder een Ct-waarde van 35 volledig betrouwbaar zijn. Het is dus pas nuttig om bij Ct-waarden van 35 of meer extra nauwkeurig te kijken of er ook een goede S-curve te zien is. Het verschuiven van de waarschuwingswaarde van Ct 30 naar Ct 35 levert niet meer positieve resultaten op, maar scheelt laboranten wel veel tijd.

Ga naar meer informatie over PCR-testen en Ct-waarden.