HPVhumaan papillomavirus is een virus dat wordt overgedragen door seksueel contact. Het kan kanker en genitale wratten veroorzaken. Meisjes krijgen een vaccinatie aangeboden tegen baarmoederhalskanker. Vanaf 2021 krijgen ook jongens de HPV-vaccinatie aangeboden. Het vaccin beschermt hen tegen penis-, anus-, mond-, en keelkanker.

HPVhumaan papillomavirus

HPV staat voor humaan papillomavirus. Er zijn meer dan honderd verschillende HPV-virussen waar mensen mee besmet kunnen worden. De meeste infecties met HPV gaan vanzelf weer over en je merkt er meestal niets van. Maar soms wordt het virus niet opgeruimd door het lichaam. Dan kun je bij sommige types genitale wratten krijgen, en bij andere types kan er kanker ontstaan. De meest voorkomende vorm van kanker door HPV is baarmoederhalskanker. Maar ook andere vormen komen voor, zoals kanker in vagina, schaamlippen, anus, penis en mond of keelholte. Ieder jaar krijgen ongeveer 1000 vrouwen en 500 mannen kanker door het virus. Het vaccin beschermt hiertegen.

Vaccinatie

Meisjes krijgen op de leeftijd van 12/13 jaar een vaccinatie aangeboden tegen HPV. Het vaccin komt in 2021 in het vaccinatiepakket voor jongens. Ook worden kinderen vanaf 2021 eerder gevaccineerd, namelijk als ze 9 jaar oud zijn. Mensen die het vaccin hebben gemist, krijgen nog een keer de kans om de prik in te halen wanneer ze 14 of tussen de 16 en 17 jaar oud zijn.

Op deze pagina vindt u vragen en antwoorden over de vaccinatie tegen HPV. Wilt u meer weten over het HPV-virus, ga dan naar de algemene pagina. Er is ook een speciale pagina voor professionals.

  1. Is het vaccineren tegen HPV effectief?
  2. Als ik ingeënt ben tegen HPV, kan ik dan geen baarmoederhalskanker of andere vormen van kanker meer krijgen?
  3. Hoe lang werkt de HPV-prik?
  4. In welk lichaamsdeel wordt de prik gegeven?
  5. Is het inenten tegen HPV veilig?
  6. Welke bijwerkingen kunnen er mogelijk optreden?
  7. Is er al ervaring met HPV-vaccinatie in andere landen?
  8. Wie kan worden gevaccineerd tegen HPV?
  9. Zijn er mensen voor wie het vaccin niet geschikt is?
  10. Zijn er andere effectieve manieren om tegen HPV te beschermen?
  11. Waarom zit HPV in het Rijksvaccinatieprogramma en worden alleen meisjes gevaccineerd?
  12. Waarom zou een jongen of man zich laten vaccineren?
  13. Hoe kan ik mij laten inenten tegen HPV?

Het vaccin

  1. Welke HPV vaccins zijn geregistreerd in Nederland?
  2. Het HPV-vaccin is een ‘geïnactiveerd’ vaccin, wat betekent dat?
  3. Waaruit bestaat het HPV-vaccin?

Is het vaccineren tegen HPV effectief?

Om de effectiviteit van de vaccinatie te bepalen, worden mensen die wel zijn gevaccineerd vergeleken met mensen die niet zijn gevaccineerd. Wanneer de effectiviteit van een vaccinatie bijvoorbeeld 92% is, dan betekent dit dat in de groep mensen die wel is gevaccineerd er 92% minder mensen ziek worden dan in de groep mensen die niet is gevaccineerd. De effectiviteit van een vaccinatie is nooit 100%, want er zijn altijd mensen die niet of onvoldoende op een vaccinatie reageren (zij maken dan geen of onvoldoende afweerstoffen aan).
Er zijn diverse vaccinaties tegen infectie met HPV. Deze zijn alle effectief en werken 90-100% tegen infectie met de virustypes waarvoor het vaccin is bedoeld [1]. Tenminste, als er nog geen infectie heeft plaatsgevonden met deze types op het moment van vaccinatie. De bescherming tegen baarmoederhalskanker is rond de 70%. [2] Dat komt omdat baarmoederhalskanker ook veroorzaakt kan worden door HPV-types die niet in het vaccin zijn opgenomen. Vaginakanker, peniskanker, anuskanker en mond- en keelkanker kunnen ook andere oorzaken hebben dan een HPV-infectie. HPV-vaccinatie beschermt niet tegen deze andere oorzaken van kanker.

naar boven

Als ik ingeënt ben tegen HPV, kan ik dan geen baarmoederhalskanker of andere vormen van kanker meer krijgen?

Je hebt mét een vaccinatie 70% minder kans om baarmoederhalskanker te krijgen dan zónder vaccinatie. Dat is fors minder, maar niet helemaal nul. Je kan dus nog steeds baarmoederhalskanker krijgen. Vrouwen moeten daarom ook na HPV-vaccinatie op latere leeftijd om de 5 jaar een uitstrijkje laten maken om te checken op baarmoederhalskanker. Ook voor andere vormen van kanker, zoals kanker in vagina, anus, penis, mond of keel, geldt dat er nog steeds een kans is om het te krijgen, omdat er ook andere oorzaken zijn voor deze vormen van kanker dan HPV.

naar boven

Hoe lang werkt de HPV-prik?

Het HPV-vaccin werkt lange tijd, maar hoe lang precies weten we nog niet. Dat komt, omdat het vaccin pas sinds 2006 gebruikt wordt. Bij mensen die toen zijn gevaccineerd tegen HPV werkt het vaccin nog steeds en hoeft er nog geen extra vaccinatie gegeven te worden.[3, 4]

naar boven

In welk lichaamsdeel wordt de prik gegeven?

De HPV-prik wordt in de arm gegeven, om precies te zijn: in een armspier (meestal de deltaspier).

naar boven

Is het inenten tegen HPV veilig?

Vaccinatie tegen HPV is veilig bevonden. Dat betekent dat HPV-vaccinatie geen ernstige aandoeningen veroorzaakt. Bij onderzoek naar ernstige bijwerkingen van vaccinaties wordt gekeken of de gemelde bijwerkingen vaker optreden bij mensen die gevaccineerd zijn in vergelijking met mensen die niet gevaccineerd zijn.
Er zijn verschillende grote onderzoeken naar bijwerkingen van HPV vaccinatie gedaan. Uit die onderzoeken blijkt dat bij mensen die gevaccineerd zijn dezelfde aandoeningen voorkomen als bij mensen die niet gevaccineerd zijn. Er zijn geen aandoeningen die vaker voorkomen bij gevaccineerden dan bij niet-gevaccineerden. [5, 6, 7, 8]
Op het ogenblik wordt er in Nederland onderzoek gedaan naar vermoeidheid door HPV-vaccinatie bij meisjes, omdat daar meerdere meldingen over binnenkwamen bij het Bijwerkingencentrum Lareb. In het buitenland is daar al uitgebreid onderzoek naar gedaan. Daar werden de klachten niet vaker gezien bij meisjes die gevaccineerd waren in vergelijking met meisjes die niet gevaccineerd waren. [6]
Bij jongens/mannen komen geen andere bijwerkingen voor dan bij meisjes/vrouwen.

naar boven

Welke bijwerkingen kunnen er mogelijk optreden?

Zoals bij alle vaccinaties kunnen er lichte bijwerkingen worden verwacht zoals slaperigheid, hoofdpijn en plaatselijke reacties zoals roodheid, zwelling en pijn op de injectieplaats. Deze bijwerkingen gaan na enkele dagen vanzelf over.
Voor meer informatie en een overzicht van de meldingen van vermoede bijwerkingen na een vaccinatie kunt u terecht op de website van het Bijwerkingencentrum Lareb. Het gaat bij deze meldingen om het vermoeden van de melder dat het een bijwerking zou kunnen zijn. De relatie met het vaccin staat dus niet vast. Het kan ook gaan om een lichamelijke reactie die om een andere reden plaatsvindt en die toevallig op hetzelfde moment gebeurt als de vaccinatie. Een uitgebreide beschrijving van mogelijke bijwerkingen is te vinden in de bijsluiters van de vaccins.

naar boven

Is er al ervaring met HPV-vaccinatie in andere landen?

Ja. Hoewel het vaccin nog maar relatief kort  bestaat (sinds 2006), is er al veel ervaring mee opgedaan. Er zijn tot nu toe meer dan 200 miljoen mensen mee gevaccineerd. In 2013 was de HPV-vaccinatie in 45 landen opgenomen in het nationale vaccinatieprogramma. In steeds meer landen worden ook jongens gevaccineerd vanuit het vaccinatieprogramma, zoals nu al het geval is in de Verenigde Staten, Oostenrijk, Australië en Canada.

naar boven

Wie kan worden gevaccineerd tegen HPV?

Het HPV-vaccin kan aan jongens en meisjes worden gegeven vanaf de leeftijd van 9 jaar. Het vaccin kan het beste worden gegeven wanneer je nog geen HPV-infectie hebt gehad, en vóórdat je de eerste keer seks hebt met een ander. Dan is de werking het best. Sinds 2009 krijgen meisjes van 12/13 jaar vanuit het Rijksvaccinatieprogramma een HPV-vaccinatie aangeboden tegen baarmoederhalskanker.  De Gezondheidsraad heeft op 19 juni 2019 geadviseerd om ook jongens te vaccineren.

naar boven

Zijn er mensen voor wie het vaccin niet geschikt is?

Het vaccin mag niet worden gegeven aan zwangere vrouwen en kinderen jonger dan 9 jaar. Daar is het vaccin nooit goed voor onderzocht. Het vaccin is wel een aantal keer per ongeluk aan vrouwen gegeven die later zwanger bleken te zijn. Deze zwangere vrouwen en hun kinderen hebben geen problemen of afwijkingen gekregen door de vaccinatie.[8]
Ook mag het vaccin niet gegeven worden aan mensen die allergisch zijn voor stoffen die in het vaccin zitten. Daarnaast mogen mensen met een afwijking van de bloedstolling of mensen die medicijnen gebruiken voor de bloedstolling  soms het vaccin niet in de spier toegediend krijgen. Het vaccin kan bij die mensen worden gegeven in het onderhuidse vet van de bovenarm.

naar boven

Zijn er andere effectieve manieren om tegen HPV te beschermen?

HPV is heel besmettelijk en komt veel voor. Door condooms te gebruiken wordt de kans op infectie maar voor een deel kleiner. Minder seksuele contacten verkleint de kans op infectie.

naar boven

Waarom zit HPV in het Rijksvaccinatieprogramma en worden alleen meisjes gevaccineerd?

Het HPV-vaccin is in eerste instantie gemaakt voor het verminderen van het aantal gevallen van baarmoederhalskanker. Het werkt goed en het is veilig en betaalbaar. Daarom wordt het sinds 2009  aangeboden door de overheid via het Rijksvaccinatieprogramma. Alleen meisjes worden gevaccineerd omdat alleen meisjes een baarmoeder hebben. De vaccinatie werkt het best wanneer deze gegeven wordt vóór de eerste seksuele contacten. Daarom worden meisjes gevaccineerd wanneer ze nog jong zijn (12 of 13 jaar). Meer informatie over de HPV-vaccinatie voor meisjes is te vinden op de website van het Rijksvaccinatieprogramma.
Inmiddels weten we dat de HPV-vaccinatie ook werkt tegen andere vormen van kanker, zoals kanker in de vagina, schaamlippen, anus, penis, mondholte, keel en slokdarm.

naar boven

Waarom zou een jongen of man zich laten vaccineren?

Naast baarmoederhalskanker, vaginakanker en schaamlipkanker kan HPV ook anuskanker, peniskanker en kanker in de mond en keel veroorzaken. Deze laatstgenoemde vormen van kanker komen de laatste jaren steeds meer voor en kunnen niet in een vroeg stadium worden ontdekt door onderzoek met uitstrijkjes. Deze kankers kunnen voor een groot gedeelte worden voorkomen door vaccinatie tegen HPV. Ook jongens en mannen hebben dus voordeel bij HPV-vaccinatie.

naar boven

Hoe kan ik mij laten inenten tegen HPV?

Alle meisjes in Nederland kunnen worden gevaccineerd via het Rijksvaccinatieprogramma. Ze worden hier automatisch voor uitgenodigd in het jaar dat ze 13 worden. Ze hebben tot de leeftijd van 18 jaar recht op deze vaccinatie. Vrouwen van 18 jaar en ouder, jongens en mannen kunnen op eigen kosten gevaccineerd worden bij de huisarts.

naar boven

Welke HPV vaccins zijn geregistreerd in Nederland?

Er zijn drie vaccins tegen HPV geregistreerd in Nederland. De vaccins beschermen alle drie tegen de meest voorkomende hoog-risico HPV virussen. Gardasil® en Gardasil 9® beschermen ook tegen de meest voorkomende laag-risico HPV virussen. De vaccinaties moeten meerdere keren gegeven worden voor goed effect.  Hieronder het overzicht (klik op de merknaam voor een link naar de bijsluiter).

 
Merknaam Beschermt tegen Geschikt voor personen Aantal prikken

Gardasil®

Virus types 6, 11, 16, 18

Leeftijd 9 t/m 13 jaar

Leeftijd 14 jaar en ouder  

Twee prikken
Drie prikken

Gardasil 9®

Virus types 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58

Leeftijd 9 t/m 14 jaar

Leeftijd 15 jaar en ouder

Twee prikken

Drie prikken

Cervarix®

Virus types 16 en 18

Leeftijd 9 t/m 14 jaar

Leeftijd 15 jaar en ouder

Twee prikken

Drie prikken

HPV-types 6 en 11 kunnen genitale wratten veroorzaken. De andere genoemde HPV- types  kunnen verschillende soorten kanker veroorzaken. Welke soort kanker veroorzaakt wordt hangt af van welk slijmvlies geïnfecteerd wordt (baarmoederslijmvlies, mondslijmvlies etc.).
Alle vaccins worden toegediend in de armspier, meestal in de monnikskapspier.

Houdt er rekening mee dat wanneer een vaccin geregistreerd is, dit niet automatisch betekent dat het ook verkrijgbaar is in Nederland.

naar boven

Het HPV-vaccin is een ‘geïnactiveerd’ vaccin, wat betekent dat?

In het vaccin zitten eiwitverbindingen die lijken op delen van het HPV-virus, maar je kan er geen HPV-infectie van krijgen. Het menselijk afweersysteem maakt afweerstoffen tegen deze eiwitverbindingen. Deze afweerstoffen zorgen er voor dat je na vaccinatie geen HPV-besmetting meer kan oplopen. Bescherming kan alleen worden verwacht tegen de types die in het vaccin zitten.

naar boven

Waaruit bestaat het HPV-vaccin?

Het HPV-vaccin bestaat uit:

  1. Antigenen: dit zijn onschadelijk gemaakte delen van het virus waartegen bescherming (immuniteit) wordt opgewekt.
  2. Hulpstoffen (bijv. adjuvantia): dit zijn stoffen die aan het vaccin worden toegevoegd om de werkzaamheid te verbeteren, de houdbaarheid te verlengen, het vaccin stabiel te houden, de toediening te vergemakkelijken, etc. Het zijn stoffen die goed zijn onderzocht en waar al jarenlang ervaring mee is.
  3. Reststoffen: dit zijn de resten van stoffen uit het productieproces van het vaccin. Bijvoorbeeld om te voorkomen dat er ongewenste bacteriën tijdens het productieproces groeien. Deze reststoffen worden, voordat het vaccin in gebruik wordt genomen, zoveel mogelijk verwijderd. Echter, zeer kleine hoeveelheden kunnen nog achter blijven. Het gaat dan om hoeveelheden die geen schade kunnen veroorzaken.

Wat er precies in de verschillende vaccins zit staat in de bijsluiters van de vaccins. Link naar bijsluiters
Meer informatie over de verschillende bestanddelen en hun werking is te vinden op de website van het Rijksvaccinatieprogramma: bestanddelen van vaccins.

naar boven

REFERENTIELIJST

  1. Bosch FX, Broker TR, Forman D, Moscicki AB, Gillison ML, Doorbar J, et al. Comprehensive control of human papillomavirus infections and related diseases. Vaccine. 2013;31 Suppl 7:H1-31.
  2. Joura EA, Giuliano ARattack rate, Iversen OE, Bouchard C, Mao C, Mehlsen J, et al. A 9-valent HPV vaccine against infection and intraepithelial neoplasia in women. N Engl J MedMedical Exposure Directive. 2015;372(8):711-23.
  3. Ferris D, Samakoses R, Block SL, Lazcano-Ponce E, Restrepo JA, Reisinger KS, et al. Long-term study of a quadrivalent human papillomavirus vaccine. Pediatrics. 2014;134(3):e657-65.
  4. De Vincenzo R, Conte C, Ricci C, Scambia G, Capelli G. Long-term efficacy and safety of human papillomavirus vaccination. Int J Womens Health. 2014;6:999-1010.
  5. LarebNetherlands Pharmacovigilance Centre. Long-lasting adverse events following immunization with Cervarix®. 2015.
  6. Donegan K, Beau-Lejdstrom R, King B, Seabroke S, Thomson A, Bryan P. Bivalent human papillomavirus vaccine and the risk of fatigue syndromes in girls in the UKUnited Kingdom. Vaccine. 2013;31(43):4961-7.
  7. EMAEuropean Medicines Agency. HPV vaccines: EMA confirms evidence does not support that they cause CRPS or POTS. 20 novNederlandse Orthopaedische Vereniging 2015
  8. http://www.who.int/vaccine_safety/committee/topics/hpv/en/)