Op deze pagina vind je informatie over de invloed van stress op relaties binnen het gezin en suggesties om met de stress om te gaan. Voor kinderen is immers de aandacht en de ondersteuning van volwassenen heel hard nodig.

Door de coronacrisis zit je als gezin plotseling dicht op elkaar. Er is minder echt contact mogelijk met mensen die je normaal gesproken een beetje kunnen ondersteunen, zoals familie, leerkrachten van school, de opvang en ook de huisarts en andere hulpverleners.

De situatie is voor iedereen compleet veranderd. Kinderen gaan na twee maanden thuis geleidelijk weer naar school. Veel activiteiten voor kinderen gaan op dit moment nog niet door en zij hebben dus minder afleiding. Ouders moeten nu werk, zorgtaken en thuisonderwijs combineren. Er zijn minder momenten om even te ontspannen en pauze te nemen van elkaar.

Dit is voor elk gezin een uitdaging en het kan zijn dat de spanning in het gezin hierdoor toeneemt. Wanneer er stress is bij één van de gezinsleden, heeft dat direct invloed op alle andere gezinsleden. De sfeer in huis kan dan slechter worden. Hierdoor kunnen irritaties en boosheid ontstaan, en kan de situatie thuis zelfs onveilig worden.

Mogelijke reacties

Hoewel het vaak goed gaat met gezinnen, kan er ook sprake zijn van toename van stress. Dit kan onder andere worden veroorzaakt door angsten van gezinsleden, maar ook door andere stressvolle omstandigheden, zoals: 

  • (Deels) wegvallen van school, werk en structuur
  • Minder contact met anderen. Ook kinderen missen vertrouwde gezichten 
  • Wegvallen van activiteiten na school zoals sport en contact met vriendjes en vriendinnetjes
  • Kinderen vervelen zich meer
  • Beperkte middelen, financiële problemen en individuele stress
  • Combinatie van taken zoals werk, zorg voor de kinderen en thuisonderwijs
  • Het constant bij elkaar zitten in een (mogelijk) kleine ruimte

Door deze omstandigheden kunnen spanningen binnen het gezin snel toenemen. Mogelijk is er sneller sprake van frustratie en irritatie. En kan het lastiger worden om elkaar positieve aandacht te geven. Het wordt dan steeds lastiger om bij elkaar te zijn en oplossingen lijken dan soms ver weg. 

Als bij ouders de stress en spanning toeneemt, kunnen ook kinderen angstiger worden en meer spanning ervaren. Ouders reageren misschien op een andere manier dan kinderen van hen gewend zijn. Hierdoor kunnen kinderen onzekerheid ervaren.

Doordat spanningen zo kunnen toenemen, kunnen er zelfs onveilige situaties ontstaan. Zo kan er verbaal of fysiek geweld binnen het gezin voorkomen, of ander grensoverschrijdend gedrag. Bij sommige gezinnen waren er ook al andere bronnen van stress, die ook in coronatijd voortduren en zelfs kunnen worden versterkt. Als gevolg hiervan kunnen gezinsleden getraumatiseerd raken. 

Wanneer een gezin nog niet zo lang in Nederland is, kan het een extra lastige situatie zijn. Het kan dan lastig zijn om aan juiste informatie te komen, doordat ze de taal nog niet goed spreken of ze niet weten waar ze aan betrouwbare informatie kunnen komen. Ook kunnen ze zich meer geïsoleerd voelen. Veel familie en vrienden zijn misschien nog in het land van herkomst. Als ouders maken ze zich misschien zorgen over wie er voor de kinderen zullen zijn wanneer ze zelf ziek worden.

Wat kun je doen als ouder?

  • Luister naar je kinderen en probeer te begrijpen wat zij meemaken en voelen. 
  • Leg uit, geef informatie over corona maatregelen op een manier die past bij hun leeftijd. 
  • Wees je bewust van je eigen reactie. Niet alleen wat je vertelt maakt indruk op de kinderen, ook de manier waarop is minstens zo indrukwekkend. Probeer ervoor te zorgen dat je kalm blijft. 
  • Zorg voor een nieuwe routine. Routines bieden rust en overzicht en daardoor een gevoel van veiligheid. Maak een plan voor de dag en de week. Dwing de nieuwe routine niet af, maar wees er flexibel in. Wissel in het schema binnen-en buiten activiteiten af. 
  • Bedenk hoe je later, wanneer de maatregelen voorbij zijn, aan deze periode met je gezin wilt terugdenken. Hoe wil je dat de kinderen zich deze uitzonderlijke tijd zullen herinneren? Nu is de kans om er samen iets goeds van te maken. 

Wat kun je doen als kind?

  • Probeer met je ouder(s) te praten over hoe je je voelt, en wat je graag zou willen. 
  • Als je niet met je ouder(s) durft te praten, probeer dan contact te maken met een andere volwassene die je vertrouwt. Met iemand kunnen praten helpt vaak al! 
  • Je kunt ook met de Kindertelefoon bellen. Zij kunnen met je meedenken en je tips geven! Je kunt anoniem bellen en zijn elke dag van 11.00-21.00 bereikbaar op 0800-0432 (gratis nummer).

Wanneer een gezinslid al last had van psychotraumaklachten

Er is sprake van extra risico wanneer er al voor de coronacrisis één of meerdere gezinsleden last had van psychotraumaklachten. Door de coronacrisis is de kans dan groter dat er problemen ontstaan of verergeren, en daardoor ook andere gezinsleden worden getraumatiseerd. 

Psychotrauma verwijst naar bedreigende, angstige of gewelddadige gebeurtenissen die iedereen, zowel binnen als buiten het gezin, kunnen overkomen. Als er gezinsleden getraumatiseerd zijn, heeft dit vaak een negatieve invloed op het gehele gezin. Getraumatiseerde mensen zijn bijvoorbeeld vaak gespannen en worden sneller boos, of willen zich afzonderen (wat moeilijk is tijdens de coronacrisis). Hierdoor moet het hele gezin zich aanpassen. Bij gezinnen die in onveilige omstandigheden wonen, is er meer risico op ingrijpende gebeurtenissen. Tegelijkertijd zijn de mogelijkheden om met zulke moeilijke situaties om te gaan, nu juist beperkt. De mogelijkheden om rust en ontspanning te vinden zijn er soms niet meer. 

Wanneer hulp nodig is…

Bel de huisarts of een andere instantie die al bij je gezin betrokken is, zoals het Centrum voor Jeugd en Gezin. Zij kunnen met je meedenken over hoe je de situatie thuis weer veilig kunt maken en kunnen je doorverwijzen voor extra hulp. Wil je advies, maar durf je dat niet te vragen aan bijvoorbeeld de huisarts? Kijk dan hieronder voor een lijst met hulplijnen en websites die je kunnen helpen. 

Hulplijnen

  • De Kindertelefoon: 0800-0432 (ook chatten)
    Voor alles wat je bezighoudt.
    Elke dag, van 11.00 tot 21.00
  • Veilig Thuis: 0800-2000
    Voor iedereen die zich zorgen maakt over de thuissituatie (van zichzelf of een ander).
    7 dagen per week, 24 uur per dag
  • ARQNationaal Psychotrauma Centrum Contactpunt Gezin: 088-3 305 599
    Voor gezinsleden en professionals op zoek naar advies, informatie of verwijzing.
    Maandag t/m vrijdag, van 10.00 tot 12.00 uur en 14.00 tot 16.00 uur.

Meer informatie en tips

Deze informatie is opgesteld in samenwerking met ARQ Kenniscentrum Kind, Gezin en Psychotrauma.

Voor professionals

Vanwege de coronacrisis zijn gezinnen meer op elkaar aangewezen en kan de spanning binnenshuis sterk toenemen. Wanneer er stress is bij één van de gezinsleden, heeft dat direct invloed op alle gezinsleden en de gehele sfeer in huis. Het kan een uitdagende opgave zijn voor gezinnen om niet alleen de sfeer onderling goed te houden, maar ook elkaars veiligheid te garanderen. Er is sprake van extra risico wanneer één of meerdere gezinsleden al voor de coronacrisis last had van psychotraumaklachten.

Mogelijke reacties bij gezinnen als gevolg van de huidige stressbronnen, zoals:

  • Minder sociale steun door sociale onthouding
  • Wegvallen van school en structuur
  • Combineren van thuiswerk, zorgtaken en hulp bij schoolwerk kinderen
  • Wegvallen van bronnen van steun- en ontspanning door opvang en sport
  • Het constant dicht op elkaar zitten in soms ook kleine ruimtes
  • Gedrag van (kleine) kinderen, verveeldheid
  • Beperkte middelen, financiële problemen en individuele stress kunnen onderlinge spanningen snel toenemen

Positieve aandacht en frustratietolerantie nemen af en irritaties krijgen de overhand. Het wordt steeds lastiger bij elkaar te zijn; oplossingen lijken soms ver weg.

Wanneer onder stijgende druk geweld plaatsvindt, zoals verbaal en fysiek geweld - of grensoverschrijdend gedrag, kunnen kinderen, jongeren of volwassenen getraumatiseerd raken. Door de sociale isolatie zitten zij klem in een traumatiserende omgeving.

Gevolgen voor professionals

Het kan een gevoel van machteloosheid veroorzaken wanneer je als professional waarneemt dat een kind of jongere in de knel zit, niet goed wordt verzorgd of geweld meemaakt. Er is hulp nodig om de onveiligheid te stoppen en het kind ondersteuning te bieden. Vanwege de coronacrisis kunnen mogelijkheden om het kind te helpen echter beperkt lijken. Toch kun je als professional het verschil maken. 

Wat kunnen professionals doen?

•    Ga in gesprek met het kind, en zo mogelijk met de ouder over wat er aan de hand is. 
•    Ga na wie in de omgeving van het kind of de ouder hulp kan bieden. 
•    Betrek, als dat kan, een voor het kind of de ouder bekende en al vertrouwde professional bij het gezin, zoals docent, begeleider, of behandelaar. 
•    Overleg je zorgen met een collega/ binnen je team, maak het een aanpak van het hele team en zorg voor geregeld overleg. 
•    Gaan kwetsbare kinderen naar school? Lees hierover meer op de website van het Nederlands Jeugdinstituut 
•    Houd ritme en structuur aan. 
•    Onderhoud geregeld contact met de ouders: bel terug en houd vinger aan de pols bij het gezin. 
•    Verwijs wanneer nodig. 

Eén van de akelige kenmerken van psychotrauma is dat iemand zich eenzaam voelt. Het kunnen delen met een professional die vertrouwd wordt, is de eerste belangrijke stap om de situatie te kunnen hanteren, oplossingen te zoeken en toe te werken naar herstel.

Hulplijnen en meer informatie

Kijk hieronder voor een lijst met hulplijnen en websites die kunnen helpen. 

Hulplijnen

  • ARQNationaal Psychotrauma Centrum Contactpunt Gezin: 088-3 305 599
    Voor gezinsleden en professionals op zoek naar advies, informatie of verwijzing.
    Maandag t/m vrijdag, van 10.00 tot 12.00 uur en 14.00 tot 16.00 uur.

Meer informatie en tips

Deze informatie is opgesteld in samenwerking met ARQ Kenniscentrum Kind, Gezin en Psychotrauma.