De wereldwijde uitbraak van COVID-19 is een unieke en ingrijpende situatie. Door de landelijke maatregelen hebben veel mensen te maken met een gewijzigde werksituatie. Het kan zijn dat er extra inspanning van je wordt gevraagd of misschien zijn er juist werkzaamheden weggevallen en moet je opnieuw uitvinden hoe je je tijd het beste kunt indelen. Mogelijk ben je genoodzaakt thuis te werken, heb je daarnaast een gezin te onderhouden en moet je alle ballen in de lucht zien te houden. Hoe jouw situatie er ook uitziet: er wordt een groot beroep gedaan op je aanpassingsvermogen, wat voor spanning en stress kan zorgen.

Sociale steun is bij dit soort gebeurtenissen ontzettend belangrijk voor onze psychische gezondheid en die van de mensen om je heen. Op deze pagina lees je meer over wat je kunt doen om ervoor te zorgen dat je veerkrachtig en gezond blijft, en hoe je je collega’s (op afstand) kan ondersteunen.

Een ingrijpende gebeurtenis en veerkracht

Een ingrijpende gebeurtenis kan spanning- of stressklachten veroorzaken, zoals je zorgen maken, onrustig of angstig voelen en makkelijk geïrriteerd zijn (lees meer voorbeelden onder het thema stress). Mogelijk herken je deze klachten helemaal niet van jezelf. Misschien heb je er enorm veel last van of wisselen ze van moment tot moment. Het is belangrijk je te realiseren dat al deze klachten een normale reactie zijn op een abnormale gebeurtenis. Wat je ook ervaart: dit is meestal geen reden tot bezorgdheid. 

Mensen zijn namelijk van nature heel veerkrachtig. Met veerkracht wordt bedoeld dat men zelf de kracht heeft terug te veren van een ingrijpende gebeurtenis en dus zelf te herstellen. Uit onderzoek weten we dat het overgrote merendeel uit zichzelf – zonder professionele hulp – herstelt van een ingrijpende gebeurtenis. Ook al kunnen klachten enige tijd aanhouden, in de meeste gevallen nemen ze in de loop van de tijd vanzelf af. Vertrouw hierop. Als de klachten na een week of 4 niet zijn afgenomen – of zelfs zijn toegenomen – schakel dan de huisarts in.
 

Thuiswerken

Factoren die het werken nu anders maken

Jouw normale manier van werken en je dagelijkse structuur, is waarschijnlijk veranderd door de maatregelen. Een aantal zaken kunnen nu opspelen die kunnen leiden tot stressklachten. Hieronder staan voorbeelden van deze stressfactoren:

  • Je bent meer geïsoleerd van managers, collega's en ondersteunende netwerken
  • Je ervaart minder ondersteuning. Je kan bijvoorbeeld het gevoel hebben dat je niet voldoende ondersteuning of erkenning krijgt van je leidinggevende of manager omdat dingen nu anders lopen.
  • Er zijn veranderingen in de vraag naar werk. De gevolgen van de COVID-19-pandemie en de overstap naar thuiswerken, kan voor jou juist een hogere of een lagere werkdruk opleveren. 
  • Thuis heb je misschien slechtere omgevingsomstandigheden. Misschien heb je geen werkkamer met een bureau waardoor je werkt in de woonkamer met veel omgevingsgeluid. 
  • Je voelt je minder op de hoogte gesteld van organisatieveranderingen omdat nu veel meer online gaat en het bijpraatmomentje bij de koffie nu niet plaatsvindt. 

Wat voor klachten kun je bij jezelf ervaren?

Gedurende deze periode kun je bepaalde gevoelens, gedachtes of reacties opmerken, die anders zijn dan wanneer je in normale doen bent (zie ook stress). Bijvoorbeeld: 

Gevoelens van onzekerheid, machteloosheid, somberheid, angst, verdriet, frustratie of schuld;

Gedachtes waarin je je afvraagt: 

  • of je wel genoeg bijdraagt om anderen te helpen
  • of je wel capabel genoeg bent; of je wel de juiste keuzes maakt
  • of je wel voldoende resultaat levert

Reacties waarbij je:

  • prikkelbaarder, gespannen of nerveus bent
  •  in jezelf gekeerd bent of piekert
  • star wordt (het moet zoals jij wilt)
  • chaotisch wordt (gemakkelijk het overzicht kwijtraakt) 

Tips: zorg voor jezelf

Er zijn een aantal dingen die je kunt doen om goed voor jezelf te zorgen en bij te dragen aan de veerkracht die je van nature al hebt: 

  • Sta stil bij wat er in je omgaat door heel concreet na te gaan: wat merk je bij jezelf? Oordeel niet: alles mag er zijn. 
  • Vraag anderen om veranderingen in jouw gedrag te monitoren en terug te geven. 
  • Ga na wat je nodig hebt om veerkrachtig te blijven. Vraag jezelf: neem je voldoende pauze? Wat is goede afleiding, ontspanning, van welke activiteiten word je blij? 
  • Houd structuur en ritme aan: slaap voldoende op vaste tijden, maak een (werk)planning. 
  • Besteed aandacht aan persoonlijke verzorging, eet gezond, drink voldoende, beperk alcohol- en middelengebruik, blijf fysiek in beweging (voor zover mogelijk). 
  • Neem de tijd om op te laden, verdeel je energie. Bedenk dat deze nieuwe manier van (thuis)werken een marathon is, geen sprint. 

Meer informatie en tips:

  • Op Arboportaal.nl vind je tips, praktische tools en inspiratie om het thuiswerken in goede gezondheid vol te houden.  
  • Hoe zorg je dat je mentaal en fysiek fit blijft? TNO geeft advies op hun website. 
  • Therapieland biedt een gratis zelfhulpmodule aan over thuiswerken om efficiënt en effectief thuis te werken. 
  • Lees meer over de meest gestelde vragen over werken in Nederland op Rijksoverheid.nl

Collegiale ondersteuning

Signalen van stress: waar kun je letten bij collega’s?

Naarmate we meer spanning en stress ervaren, wordt het lastiger om signalen van ons eigen lichaam waar te nemen en te beoordelen. Daarom is het belangrijk om goed op elkaar te letten. Een ander merkt veranderingen in jouw eigen gedrag vaak eerder op dan jijzelf. En datzelfde geldt natuurlijk ook andersom: mogelijk merk jij iets aan je collega waar hij/zij zichzelf nog niet bewust van was. 

Nu veel overleggen digitaal of telefonisch plaatsvinden kan het lastiger zijn om van elkaar door te hebben wanneer het niet goed gaat met een collega. Toch kan je ook via beeldbellen problematiek bespreekbaar maken. Door elkaar te attenderen op veranderingen bij de ander, maak je spanning en stress bespreekbaar en dat kan bijdragen aan een gezonde verwerking. Waar je op kunt letten bij collega’s is:

  • Hyperalert, nerveus gedrag
  • Prikkelbaar, kortaf, geïrriteerd reageren 
  • Laconiek of lacherig doen 
  • Snel overstuur raken: hevig geëmotioneerd reageren 
  • Slaap-, en concentratieproblemen 
  • Vermijdingsgedrag (verzuim, sociaal isolement) 
  • Veranderde stemming (somberheid, terugtrekken, stiller dan anders) 
  • Gevoelens van schaamte of schuld, veel zorgen maken 
  • Slechte persoonlijke verzorging, teveel/te weinig eten, toegenomen alcohol-/middelengebruik  

Tips: zorg voor je collega’s

Er zijn een aantal dingen die je kunt doen om je collega’s te ondersteunen: 

  • Toon betrokkenheid en sociale steun (bel elkaar als fysiek contact niet lukt): geef de ander ruimte om stoom af te blazen en zijn/haar hart te luchten. 
  • Normaliseer mogelijke spanning- of stressklachten: stel gerust door uit te leggen dat dit normale reacties op een abnormale gebeurtenis zijn. Leg uit dat mensen veerkrachtig zijn en dat klachten gewoonlijk vanzelf overgaan. 
  • Doe een beroep op de eigen veerkracht. Vraag: wat helpt je hiermee om te gaan? Ga na hoe iemand normaalgesproken ontspant, welke afleiding helpt, met wie iemand kan praten. 
  • Monitor klachten over tijd en trek aan de bel als nodig: bespreek je bezorgdheid altijd met de collega zelf. Indien nodig: besluit altijd gezamenlijk om door te verwijzen (via leidinggevende of bedrijfsarts).

Deze informatie is opgesteld in samenwerking met ARQ IVP.