Overschrijdingen van de norm voor koper zijn voornamelijk aanwezig in het ondiepe grondwater (ca. 10 meter diepte). Lokaal, voornamelijk in de Peelhorst en oude rivierterrassen, komt koper sterk verhoogd voor. De gemeten concentraties koper in het middeldiepe grondwater (ca. 25 meter diepte) zijn over het algemeen laag.

Inleiding

Koper is een belangrijk onderdeel in veevoer. Het draagt bij aan een verbeterde voedselopname. Medio 2000 zijn de normen voor koper (en ook zink) in mengvoeders aangescherpt. De hoeveelheid van deze metalen in dierlijke mest is hierdoor sterk afgenomen. Hiermee is ook de aanvoer van koper naar landbouwgronden gedaald. Op landbouwgronden werd in 2000 97 % (379 g per hectare per jaar) van de totale koperbelasting aangevoerd via dierlijke en kunstmest. De atmosferische depositie in 2000 bedroeg 10 g per hectare per jaar. Koper bindt goed aan de bodem. De effecten van koperbelasting aan het maaiveld op de concentraties in het grondwater zijn hierdoor gering [1].

In 2000 was de totale emissie van koper naar de bodem 235.000 kgkilogram. Dit is afgenomen tot 210.000 kg in 2010. Tot 2015 is de bodememissie stabiel rond de 210.000 kg gebleven. In 2017 en 2018 was de landelijke bodememissie weer hoger: respectievelijk 240.000 en 236.500 kg. In 2019 was de totale emissie naar de bodem een stuk lager (180.000 kg) [2].

Toestand

Bij de ecodistrictsgroepen wordt de hoogste mediane concentratie koper in het ondiepe grondwater (ca. 10 meter diepte) aangetroffen in de Peelhorst en oude rivierterrassen. De mediane concentratie koper bij de overige ecodistrictsgroepen ligt onder de rapportagegrens (0,5 µg/l).

Bij de homogene gebieden is de hoogste mediane concentratie koper in het ondiepe grondwater aanwezig in akkerbouw op zand. Daarnaast is de mediane concentratie in stedelijk gebied op zand relatief hoog.

In het middeldiepe grondwater (ca. 25 meter diepte) ligt de mediane concentratie van iedere ecodistrictsgroep onder de rapportagegrens van 0,5 µg/l. Alleen bij de zeekleigebieden en de duinen en strandwallen is het 75-percentiel hoger dan de rapportagegrens.

In het middeldiepe grondwater ligt ook bij alle homogene gebieden de mediane concentratie onder de rapportagegrens van 0,5 µg/l. Het hoogste 75-percentiel is aanwezig in akkerbouw op zeeklei.

De gebruikte norm voor koper is de kwaliteitswaarde (zie Tabel 2 in Metingen: waar, wat en hoe?). Bij de ecodistrictsgroepen zijn in het ondiepe grondwater met name waarnemingen boven de norm in de Peelhorst en oude rivierterrassen. In de Peelhorst en oude rivierterrassen zit 27 % van de waarnemingen boven de norm (8,8 µg/l). Daarnaast zijn er normoverschrijdingen in het zuidwestelijk zandgebied (12 %) en de beekdalcomplexen (11 %). Ook hier geldt een norm van 8,8 µg/l. In het middeldiepe grondwater zijn er normoverschrijdingen in de duinen en strandwallen (7 %), het zuidwestelijk zandgebied (6 %) en de zeekleigebieden (5 %). Voor de duinen en strandwallen en de zeekleigebieden geldt een norm van 3,9 µg/l, voor het zuidwestelijk zandgebied een norm van 8,8 µg/l.

Bij de homogene gebieden in het ondiepe grondwater is het hoogste percentage normoverschrijdingen aanwezig in het stedelijk gebied in hoog Nederland (14 %). Akkerbouw op zand (11 %), gras/maïs op moerige grond (11 %), bos/natuur op zand (9 %), gras/maïs op zand (8 %) en gras/maïs op zeeklei hebben ook normoverschrijdingen. Voor gras/maïs op zeeklei is de norm 3,9 µg/l, voor de overige homogene gebieden met overschrijdingen is de norm 8,8 µg/l.

In het middeldiepe grondwater zijn enkel normoverschrijdingen in akkerbouw op zeeklei (4 %) en bos/natuur op zand (2 %). Voor akkerbouw op zeeklei is de norm 3,9 µg/l, voor bos/natuur op zand is de norm 8,8 µg/l.

Kaarten, boxplots en tabellen

In de onderstaande uitklapschermen staan de kaarten, boxplots en tabellen voor koper 2015-2018.  

Naar de leeswijzer bij de resultaten

Ecodistrictgebieden

Kaart 1. Mediane koperconcentratie per gebied in het ondiepe grondwater t.o.v. grondwaterkwaliteitsnorm, ecodistrictgebieden, 2015-2018.

Kaart van Nederland met mediane koperconcentratie per gebied in het ondiepe grondwater in ecodistrictgebieden in de periode 2015-2018

Figuur 1. Spreiding van de mediane koperconcentratie per gebied in het ondiepe grondwater, ecodistrictgebieden, 2015-2018.

Figuur waarop de spreiding van de gebiedsgemiddelde koperconcentratie in het ondiepe grondwater in ecodistrictgebieden in de periode 2015-2018 wordt getoond

Tabel 1. Statistische gegevens bij figuur 1.

Percentiel 10% 25% 50% 75% 90%
1. duinen en strandwallen 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
2. laagveengebieden 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
3. polders en droogmakerijen 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
4. zeekleigebieden 0,25 0,25 0,25 0,49 0,83
5. rivierkleigebieden 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
6. beekdalcomplexen 0,25 0,25 0,25 0,51 0,51
7. hoogveengebied 0,25 0,25 0,25 0,46 0,73
8. Gelderse Vallei en Veluwezoom 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
9. oostelijk dekzandgebied met geïsoleerde stuwwallen 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
10. keileemgebieden 0,25 0,25 0,25 0,45 0,54
11. Utrechtse Heuvelrug en Veluwe 0,25 0,25 0,25 1,18 2,01
12. Centrale Slenk 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
13. zuidwestelijk zandgebied 0,25 0,25 0,44 3,36 3,90
14. Peelhorst en oude rivierterrassen 0,25 0,25 1,98 9,29 17,23
15. krijt- en lössgebied 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25

 

Tabel 2. Aanvullende data bij de mediane koperconcentratie per gebied  in het ondiepe grondwater, ecodistrictgebieden, 2015-2018.

Ecodistrictgroep Aantal unieke filters Aantal waarnemingen 2015-2018 Rapportage-grens (ug/l) Percentage waarnemingen onder de rapp. grens Norm (ug/l) Percentage waarnemingen boven de norm
1. duinen en strandwallen 15 45 <0.5 100 3,9 0
2. laagveengebieden 27 59 <0.5 100 3,9 0
3. polders en droogmakerijen 17 32 <0.5 97 3,9 0
4. zeekleigebieden 41 70 <0.5 87 3,9 2
5. rivierkleigebieden 28 58 <0.5 95 8,8 0
6. beekdalcomplexen 9 27 <0.5 78 8,8 11
7. hoogveengebied 19 49 <0.5 86 8,8 5
8. Gelderse Vallei en Veluwezoom 10 27 <0.5 93 8,8 0
9. oostelijk dekzandgebied met geïsoleerde stuwwallen 29 86 <0.5 79 8,8 0
10. keileemgebieden 38 112 <0.5 77 8,8 3
11. Utrechtse Heuvelrug en Veluwe 19 54 <0.5 67 8,8 0
12. Centrale Slenk 22 60 <0.5 75 8,8 5
13. zuidwestelijk zandgebied 16 48 <0.5 54 8,8 12
14. Peelhorst en oude rivierterrassen 22 63 <0.5 25 8,8 27
15. krijt- en lössgebied 4 8 <0.5 100 8,8 0

Kaart 2. Mediane koperconcentratie per gebied  in het middeldiepe grondwater t.o.v. grondwaterkwaliteitsnorm, ecodistrictgebieden, 2015-2018.

Kaart van Nederland met mediane koperconcentratie per gebied in het middeldiepe grondwater in ecodistrictgebieden in de periode 2015-2018

Figuur 2. Spreiding van de mediane koperconcentratie per gebied  in het middeldiepe grondwater, ecodistrictgebieden, 2015-2018.

Figuur waarop de spreiding van de gebiedsgemiddelde koperconcentratie in het diepe grondwater in ecodistrictgebieden in de periode 2015-2018 wordt getoond

Tabel 3. Statistische gegevens bij figuur 2.

Percentiel 10% 25% 50% 75% 90%
1. duinen en strandwallen 0,25 0,25 0,25 0,57 0,86
2. laagveengebieden 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
3. polders en droogmakerijen 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
4. zeekleigebieden 0,25 0,25 0,25 0,65 1,16
5. rivierkleigebieden 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
6. beekdalcomplexen 0,25 0,25 0,25 0,29 0,32
7. hoogveengebied 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
8. Gelderse Vallei en Veluwezoom 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
9. oostelijk dekzandgebied met geïsoleerde stuwwallen 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
10. keileemgebieden 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
11. Utrechtse Heuvelrug en Veluwe 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
12. Centrale Slenk 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
13. zuidwestelijk zandgebied 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
14. Peelhorst en oude rivierterrassen 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
15. krijt- en lössgebied 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25

 

Tabel 4. Aanvullende data bij de mediane koperconcentratie per gebied  in het middeldiepe grondwater, ecodistrictgebieden, 2015-2018.

Ecodistrictgroep Aantal unieke filters Aantal waarnemingen 2015-2018 Rapportage-grens (ug/l) Percentage waarnemingen onder de rapp. grens Norm (ug/l) Percentage waarnemingen boven de norm
1. duinen en strandwallen 15 15 <0.5 87 3,9 7
2. laagveengebieden 27 32 <0.5 97 3,9 0
3. polders en droogmakerijen 17 16 <0.5 100 3,9 0
4. zeekleigebieden 37 39 <0.5 77 3,9 5
5. rivierkleigebieden 28 29 <0.5 97 8,8 0
6. beekdalcomplexen 9 14 <0.5 100 8,8 0
7. hoogveengebied 18 21 <0.5 100 8,8 0
8. Gelderse Vallei en Veluwezoom 10 10 <0.5 100 8,8 0
9. oostelijk dekzandgebied met geïsoleerde stuwwallen 28 41 <0.5 100 8,8 0
10. keileemgebieden 37 40 <0.5 95 8,8 0
11. Utrechtse Heuvelrug en Veluwe 17 17 <0.5 88 8,8 0
12. Centrale Slenk 21 21 <0.5 95 8,8 0
13. zuidwestelijk zandgebied 16 16 <0.5 94 8,8 6
14. Peelhorst en oude rivierterrassen 22 22 <0.5 95 8,8 0
15. krijt- en lössgebied 3 3 <0.5 100 8,8 0

Homogene gebieden

Figuur 3. Spreiding van de mediane koperconcentratie per gebied  in het ondiepe grondwater, homogene gebieden, 2015-2018.

Figuur waarop de spreiding van de gebiedsgemiddelde koperconcentratie in het ondiepe grondwater in homogene gebieden in de periode 2015-2018 wordt getoond

Tabel 5.  Statistische gegevens bij figuur 3.

Percentiel 10% 25% 50% 75% 90%
1. bos, natuur/duinzand 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
2. gras-mais/veen 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
3. gras-mais/zeeklei 0,25 0,25 0,25 0,66 0,83
4. akkerbouw/zeeklei 0,25 0,25 0,25 0,26 0,27
5. stedelijk geb./antropogeen (laag NL) 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
6. gras-mais/rivierklei 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
7. gras-mais/zand 0,25 0,25 0,25 1,25 2,51
8. akkerbouw/zand 0,25 0,25 2,27 7,18 8,17
9. bos, natuur/zand 0,25 0,25 0,25 0,61 1,10
10. stedelijk gebied/zand 0,25 0,25 0,97 1,88 2,83
11. gras-mais/moerig 0,25 0,25 0,25 0,36 0,36
12. stedelijk geb./antropogeen (hoog NL) 0,25 0,25 0,25 3,25 4,57

 

Tabel 6. Aanvullende data bij de mediane koperconcentratie per gebied  in het ondiepe grondwater, homogene gebieden, 2015-2018.

Homogeen gebied Aantal unieke filters Aantal waarnemingen 2015-2018 Rapportage-grens Percentage waarnemingen onder de rapp. grens Norm (ug/l) Percentage waarnemingen boven de norm
1. bos, natuur/duinzand 9 27 <0.5 100 3,9 0
2. gras-mais/veen 16 34 <0.5 100 3,9 0
3. gras-mais/zeeklei 13 21 <0.5 81 3,9 8
4. akkerbouw/zeeklei 24 41 <0.5 90 3,9 0
5. stedelijk geb./antropogeen (laag NL) 7 14 <0.5 100 3,9 0
6. gras-mais/rivierklei 14 28 <0.5 96 8,8 0
7. gras-mais/zand 76 222 <0.5 67 8,8 8
8. akkerbouw/zand 9 26 <0.5 35 8,8 11
9. bos, natuur/zand 47 137 <0.5 74 8,8 9
10. stedelijk gebied/zand 8 24 <0.5 50 8,8 0
11. gras-mais/moerig 9 23 <0.5 87 8,8 11
12. stedelijk geb./antropogeen (hoog NL) 14 40 <0.5 62 8,8 14

Figuur 4. Spreiding van de mediane koperconcentratie per gebied  in het middeldiepe grondwater, homogene gebieden, 2015-2018.

Figuur waarop de spreiding van de gebiedsgemiddelde koperconcentratie in het diepe grondwater in homogene gebieden in de periode 2015-2018 wordt getoond

Tabel 7.  Statistische gegevens bij figuur 4.

Percentiel 10% 25% 50% 75% 90%
1. bos, natuur/duinzand 0,25 0,25 0,25 0,34 0,34
2. gras-mais/veen 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
3. gras-mais/zeeklei 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
4. akkerbouw/zeeklei 0,25 0,25 0,25 0,51 0,67
5. stedelijk geb./antropogeen (laag NL) 0,25 0,25 0,25 0,29 0,29
6. gras-mais/rivierklei 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
7. gras-mais/zand 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
8. akkerbouw/zand 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
9. bos, natuur/zand 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
10. stedelijk gebied/zand 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
11. gras-mais/moerig 0,25 0,25 0,25 0,25 0,25
12. stedelijk geb./antropogeen (hoog NL) 0,25 0,25 0,25 0,29 0,33

 

Tabel 8. Aanvullende data bij de mediane koperconcentratie per gebied  in het middeldiepe grondwater, homogene gebieden, 2015-2018.

Homogeen gebied Aantal unieke filters Aantal waarnemingen 2015-2018 Rapportage-grens Percentage waarnemingen onder de rapp. grens Norm (ug/l) Percentage waarnemingen boven de norm
1. bos, natuur/duinzand 9 9 <0.5 100 3,9 0
2. gras-mais/veen 16 19 <0.5 100 3,9 0
3. gras-mais/zeeklei 12 13 <0.5 92 3,9 0
4. akkerbouw/zeeklei 23 24 <0.5 79 3,9 4
5. stedelijk geb./antropogeen (laag NL) 6 6 <0.5 83 3,9 0
6. gras-mais/rivierklei 14 14 <0.5 100 8,8 0
7. gras-mais/zand 75 86 <0.5 97 8,8 0
8. akkerbouw/zand 9 9 <0.5 100 8,8 0
9. bos, natuur/zand 43 47 <0.5 98 8,8 2
10. stedelijk gebied/zand 8 8 <0.5 88 8,8 0
11. gras-mais/moerig 8 10 <0.5 100 8,8 0
12. stedelijk geb./antropogeen (hoog NL) 14 17 <0.5 88 8,8 0

[1] Van Vliet, M. E., Vrijhoef, A., Boumans, L. J. M., & Wattel-Koekkoek, E. J. W. (2010). De kwaliteit van ondiep en middeldiep grondwater in Nederland: In het jaar 2008 en de verandering daarvan in 1984-2008. RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu rapport 680721005.

[2] Emissieregistratie, 2021. Ter reproductie van de gebruikte grafieken/kaarten, volg de stappen: 1) selecteer “Koperverb. (als Cu)” onder Stof; 2) selecteer alle beschikbare jaren onder Jaar; 3) selecteer Bodem onder Compartiment en 4) klik op “Weergeven in grafiek >” of “Weergeven in kaart >”.