Rapportage van de waterkwaliteit van het basismeetnet in meetjaar 2012
Publicatiedatum: januari 2016, aangepast juli 2016

Gemiddelde waterkwaliteit in 2012

Meetperiode

Voor het meetjaar 2012 is de waterkwaliteit onderzocht in de periode oktober 2011 tot en met januari 2013. Dit is gerelateerd aan de bemestingspraktijk van 2011. In de Kleiregio, Veenregio en het programma Zand-Winter is bemonsterd in het winterhalfjaar, in de periode oktober 2011 tot april 2012. In de Zandregio en het programma Zomersloten is bemonsterd in de maanden april 2012 tot en met september 2012. De Lössregio werd bemonsterd in de maanden september 2012 tot en met februari 2013.

In trendgrafieken is voor de winterbemonstering 1 januari de referentiedatum, voor de zomerbemonstering geldt 1 juli en meetresultaten afkomstig uit de Lössregio hebben 1 oktober als datum in de trendgrafiek.

Bemonsterde bedrijven

In meetjaar 2012 zijn op 320 bedrijven waterkwaliteitsgegevens verzameld in het Basismeetnet. Dat zijn 26 bedrijven minder dan in 2011. 
Om de privacy van de LMMLandelijk Meetnet effecten Mestbeleid-deelnemers te waarborgen, publiceren we de bedrijfslocatie niet.

Databehandeling

De waterkwaliteitsgegevens van meetjaar 2012 zijn volgens bepaalde criteria geaggregeerd naar bedrijfstypegemiddelden en gemiddelden per grondsoortregio. Deze gemiddelden zijn voor nitraat in uitspoelend water getoetst aan de geldende norm van 50 mg nitraat per liter.

Gemiddelde waterkwaliteit per grondsoortregio

Gemiddelde concentratie aan nutriënten en aantal bemonsterde bedrijven per grondsoortregio.

 

Kleiregio

Lössregio 

Veenregio

Zandregio

Uitspoelend water 

 

 

 

 

Nitraat mg/lmilligram per liter

19

73

2,3

47

Fosfor mg/l

0,26

0,01

0,47

0,12

% voldoet aan de norm*

94

44

100

63

Aantal bedrijven

89

43

33

155

Slootwater 

 

 

 

 

Stikstof mg/l winter

4,3

-

4,4

9,6

Stikstof mg/l zomer

2,5

-

2,8

4,5

Fosfor mg/l winter **

0,23

-

0,17

0,10

Fosfor mg/l zomer **

0,72

-

0,38

0,16

Aantal bedrijven in de winter/zomer

88/87

-/-

32/32

54/50

 * Percentage bedrijven waar de gemiddelde concentratie voldoet aan de norm/richtlijn voor Nitraat 
** Als opgelost P-totaal

Niet bij ieder bedrijf komen sloten voor. Sommige sloten staan droog in de zomer, hierdoor ligt het aantal bemonsterde bedrijven in de winter hoger dan ’s zomers.

Mate waarin de kwaliteit van het uitspoelingswater aan de nitraatnorm voldoet

Percentage bedrijven per grondsoortregio, waarvan de gemiddelde waterkwaliteit in het uitspoelende water voldoet aan de EUEuropean Union -nitraatnorm.

In de Zandregio voldoet de nitraatconcentratie in het uitspoelend water op circa 60% van de bedrijven aan de nitraatnorm van 50 mg/l.

Externe factoren 

Het najaar van 2011 en de winter van 2011/2012 waren gemiddeld vrij droog. Oktober 2011 was een droge maand, evenals maart 2012. Eind januari en begin februari was er een strenge vorstperiode. Hierdoor kon tijdens het meetseizoen van de winter uiteindelijk twee maanden niet bemonsterd worden. De bemonstering in de zomerperiode verliep volgens de planning. Het najaar van 2012 was natter dan normaal, waardoor de bemonstering van het lössprogramma werd vertraagd.

Waterkwaliteit 2012 per grondsoort

Waterkwaliteit 2012 per grondsoort

Kleiregio

Overzichtstabel met de resultaten van bedrijfsvoering en waterkwaliteit in de Kleiregio

Resultaten Basismeetnet Kleiregio 2012
  Melkvee Akkerbouw Overige
Uitspoelend water    
Nitraat mg/lmilligram per liter  12 31 11
Fosfor mg/l 0,3 0,12 0,57
Aantal bedrijven  49  32  8
       
Slootwater (zomer)    
Stikstof mg/l 2,4 2,7 2
Fosfor mg/l 0,88 0,52 0,56
Aantal bedrijven   47  32  8
       
Slootwater (winter)    
Stikstof mg/l  3,3  6,1  3,3
Fosfor mg/l  0,27  0,16  0,21
Aantal bedrijven 48 32 8

Lössregio

Overzichtstabel met de resultaten van bedrijfsvoering en waterkwaliteit in de Lössregio

Resultaten Basismeetnet Lössregio 2012
  Melkvee Akkerbouw
Uitspoelend water  
Nitraat mg/lmilligram per liter 45 105
Fosfor mg/l 0,01 0,01
Aantal bedrijven  21 18

Veenregio

Overzichtstabel met de resultaten van bedrijfsvoering en waterkwaliteit in de Veenregio

Resultaten Basismeetnet Veenregio 2012
  Melkvee
Uitspoelend water
Nitraat mg/lmilligram per liter   2,3
Fosfor mg/l 0,47
Aantal bedrijven  33
   
Slootwater (zomer)
Stikstof mg/l 2,8
Fosfor mg/l 0,38
Aantal bedrijven 32
   
 Slootwater (winter)
Stikstof mg/l 4,4
Fosfor mg/l 0,17
Aantal bedrijven 32

Zandregio

Overzichtstabel met de resultaten van bedrijfsvoering en waterkwaliteit in de Zandregio

Resultaten Basismeetnet Veenregio 2012
  Melkvee Akkerbouw Hokdier Overige
Uitspoelend water      
Nitraat mg/lmilligram per liter 39 70 56 48
Fosfor mg/l 0,1 0,04 0,27 0,2
Aantal bedrijven 99 27 17 12
         
Slootwater (zomer)      
Stikstof mg/l 4,2 5 - -
Fosfor mg/l 0,08 0,09 - -
Aantal bedrijven 26 17 4 3
         
 Slootwater (winter)      
Stikstof mg/l  7,2  12 - -
Fosfor mg/l   0,08  0,08 - -
Aantal bedrijven  29 17 5 3
Waterkwaliteit in uitspoelend water of slootwater per bedrijfstype en grondsoort in 2012

Nitraat in uitspoelend water

Gegevens van nitraatconcentraties in uitspoelend water

De spreiding in de bedrijfsgemiddelde nitraatconcentratie van het uitspoelend water is het grootst in de Löss- en Zandregio. Gemiddeld voldoet de nitraatconcentratie in de Zandregio met 47 mg/lmilligram per liter aan de norm van 50 mg/l. In de Lössregio is de gemiddelde nitraatconcentratie 73 mg/l nog ruim boven dezelfde norm.

Overzichtstabel en grafieken met spreiding van het bedrijfsgemiddelde, per grondsoortregio

Nitraatconcentratie (mg NO3/l) in uitspoelingswater in meetjaar 2012: gemiddelde en mediaanwaarde, en percentage bedrijven waar gemiddelde nitraatconcentratie voldoet (≤) aan de nitraatnorm van 50 mg/l milligram per liter .
Grondsoortregio Bedrijfstype Gemiddelde (mg/l) Mediaan (mg/l) % bedrijven ≤ norm
Klei Akkerbouw 31 30 84
         
  Melkvee 12 7,3 100
         
  Overig 11 3,3 100
         
  Gewogen gemiddelde 19 15 94
Löss Akkerbouw 105 100 28
         
  Melkvee 45 43 62
         
  Overig* - - -
         
  Gewogen gemiddelde 73 59 44
Veen Melkvee 2,3 0 100
Zand Akkerbouw 70 70 33
         
  Hokdier 56 48 53
         
  Melkvee 39 30 74
         
  Overig 48 50 50
  Gewogen gemiddelde 47 41 63

*In 2012 waren er te weinig overige bedrijven om de data voor dit bedrijfstype weer te geven. Deze bedrijven zijn wel meegenomen in het gewogen gemiddelde.

Op meer dan de helft van de bedrijven in de Lössregio (56%) is de gemiddelde nitraatconcentratie boven de nitraatnorm van 50 mg/l. Dit is hetzelfde percentage als in 2011. In de Zandregio is het aandeel bedrijven waar de waterkwaliteit aan de norm voldoet, toegenomen van 52% in 2011 naar 63% in 2012.

De gemiddelde nitraatconcentratie in de Veenregio is weliswaar lager dan in de Kleiregio, maar de totale hoeveelheid stikstof in het uitspoelingswater is vergelijkbaar met die van de Kleiregio (gegevens totaal stikstof niet vermeld, ga hiervoor naar meetgegevens zelf selecteren). In de Veenregio is een groot deel van de stikstof aanwezig als ammonium en/of organisch gebonden stikstof (achtergronden).

Fosfor in uitspoelend water

Gegevens van fosforconcentraties in uitspoelend water

Spreiding van bedrijfsgemiddelde fosforconcentraties (P-Totaal in mg/lmilligram per liter) in het uitspoelend water, per regio, zonder onderscheid naar bedrijfstype.

De laagste concentraties worden aangetroffen in de Lössregio. In deze regio, maar ook in de Zandregio zijn in het overgrote deel van de uitspoelingsmonsters de fosforconcentraties lager dan de gehanteerde detectielimiet (0,06 mg P/l). In de berekening voor het gemiddelde wordt voor deze gevallen een waarde ’nul’ gebruikt. De resulterende bedrijfsgemiddelde waarden worden daarmee iets onderschat. Zie ook de berekeningscriteria 2012.

Voor de Zand- en Lössregio geldt de norm van 0,4 mg/l in het grondwater. In de Löss- en ook de Zandregio voldoet het merendeel van de bedrijven aan deze waarde. Voor de Klei- en Veenregio is de norm 3,0 mg/l. Op een enkel bedrijf in de Kleiregio met bedrijfstype ‘overig’ na, voldoen alle bedrijfsgemiddelden hieraan.

Overzichtstabel en grafieken met spreiding van het bedrijfsgemiddelde, per grondsoortregio

Alle deelnemende bedrijven in de Veenregio voldoen aan de gehanteerde norm van 3,0 mg P/l.

Fosforconcentratie (mg P/l) in uitspoelingswater in meetjaar 2012: gemiddelde, mediaanwaarde, en percentage bedrijven waarvan de gemiddelde concentratie voldoet aan de gehanteerde norm (in de Klei- en Veenregio 3,0 mg P/l; in de Zand- en Lössregio 0,4 mg P/l)

 *In 2012 waren er te weinig overige bedrijven om de data voor dit bedrijfstype weer te geven. Deze bedrijven zijn wel meegenomen in het gewogen gemiddelde.   In de Lössregio ligt de gemiddelde fosforconcentratie op vrijwel alle bedrijven (95%) onder de detectiegrens van 0,06 mg P/l. Weergave van de spreiding van bedrijfgemiddelde fosforconcentraties in de Lössregio is daarom niet zinvol, boxplots zijn dan ook niet weergegeven.

In de Kleiregio worden de hoogste concentraties aangetroffen bij het bedrijfstype ‘overig’. Het grootste deel (88%) van de overige bedrijven voldoet aan de norm van 3 mg P/l. Er is geen eenduidige verklaring te geven voor verschillen tussen de bedrijfstypen, behalve dan door landgebruik of verschillen in bodemgesteldheid.

Alle deelnemende bedrijven in de Veenregio voldoen aan de gehanteerde norm van 3,0 mg P/l.

In de Zandregio worden de hoogste concentraties aangetroffen bij het bedrijfstype ‘hokdier’. Het grootste deel van de hokdierbedrijven voldoet aan de norm (76%).

 

Grondsoortregio Bedrijfstype Gemiddelde (mg/l milligram per liter ) Mediaan (mg/l) % bedrijven ≤ norm
Klei Akkerbouw 0,12 0,07 100
         
  Melkvee 0,3 0,25 100
         
  Overig 0,57 0,12 88
  Gewogen gemiddelde 0,26 0,17 99
         
Löss Akkerbouw 0,01 0 100 
         
  Melkvee 0,01 0 100 
         
  Overig* - - -
  Gewogen gemiddelde 0,01 0 100
         
Veen Melkvee 0,47 0,35 100
Zand Akkerbouw 0,04 0 100
         
  Hokdier 0,27 0,04 76
         
  Melkvee 0,1 0 94
         
  Overig 0,2 0,04 92
  Gewogen gemiddelde 0,12 0 93

Stikstof in slootwater

Gegevens van stikstofconcentraties in slootwater

Spreiding van bedrijfsgemiddelde opgeloste stikstofconcentraties (mg/lmilligram per liter ) in het slootwater in 2012, per regio, zonder onderscheid naar bedrijfstype, in winter- en zomerseizoen.

Regio & bedrijfstype Winterseizoen Zomerseizoen
   Gemiddelde (mg/l )  Mediaan (mg/l)  Gemiddelde (mg/l)  Mediaan (mg/l)
Klei        
         
akkerbouw 6,1 6,8 2,7 2
         
melkvee 3,3 2,6 2,4 1,9
         
overig 3,3 2,3 2 1,9
gewogen gemiddelde 4,3 3,4 2,5 1,9
Veen        
         
melkvee 4,4 4 2,8 2,6
Zand        
         
akkerbouw 12 10 5 4,1
         
melkvee 7,2 5,2 4,2 2,4
         
hokdier* - - - -
         
overig* - - - -
gewogen gemiddelde 9,6 7,9 4,5 3,2

*In 2012 waren er te weinig overige bedrijven om de data voor dit bedrijfstype weer te geven. Deze bedrijven zijn wel meegenomen in het gewogen gemiddelde.

De stikstofconcentratie in de winter is gemiddeld altijd hoger dan in de zomer. Voor de Lössregio zijn geen gegevens omdat op deze bedrijven praktisch geen sloten voorkomen. 

 

 

Fosfor in slootwater

Gegevens van fosforconcentraties in slootwater

 

Gemiddelde en mediane opgelost fosforconcentratie (mg/lmilligram per liter ) per regio, in het slootwater in 2012, voor winter- en zomerseizoen.
Regio & bedrijfstype Winterseizoen Zomerseizoen
   Gemiddelde (mg/l) Mediaan (mg/l) Gemiddelde (mg/l) Mediaan (mg/l)
Klei        
akkerbouw 0,16 0,06 0,52 0,34
         
melkvee 0,27 0,2 0,88 0,71
         
overig 0,21 0,07 0,56 0,39
gewogen gemiddelde 0,23 0,11 0,72 0,5
         
Veen        
melkvee 0,17 0,12 0,38 0,25
         
Zand         
akkerbouw 0,08 0,04 0,09 0,04
         
melkvee 0,08 0,03 0,08 0,02
         
hokdier* - - - -

 *In 2012 waren er te weinig overige bedrijven om de data voor dit bedrijfstype weer te geven. Deze bedrijven zijn wel meegenomen in het gewogen gemiddelde. 

De gemeten opgelost fosforconcentraties in de zomer zijn in de Klei- en Veenregio vaak meer dan tweemaal zo hoog als in de winter.