Rapportage van de waterkwaliteit van het basismeetnet in meetjaar 2014.
Publicatiedatum: april 2017

Gemiddelde waterkwaliteit in 2014

Meetperiode

Voor het meetjaar 2014 is de waterkwaliteit onderzocht in de periode oktober 2013 tot en met januari 2015. Dit is gerelateerd aan de landbouwpraktijk van 2013. In de Kleiregio, Veenregio en het programma Zand-Winter is bemonsterd in het winterhalfjaar, in de periode oktober 2013 tot april 2014. In de Zandregio en het programma Zomersloten is bemonsterd in de maanden april 2014 tot en met september 2014. De Lössregio werd bemonsterd in de maanden september tot en met december 2014. 
In meetjaar 2014 zijn op 388 bedrijven waterkwaliteitsgegevens verzameld in het LMMLandelijk Meetnet effecten Mestbeleid waarover gerapporteerd wordt in deze Basismeetnetrapportage. Dat zijn 8 bedrijven minder dan in 2013.

Databehandeling

De waterkwaliteitsgegevens van meetjaar 2014 zijn volgens bepaalde criteria geaggregeerd naar bedrijfstypegemiddelden en gemiddelden per grondsoortregio. Deze gemiddelden zijn voor nitraat in uitspoelend water getoetst aan de nitraatnorm van 50 mg nitraat per liter.

Gemiddelde waterkwaliteit per grondsoortregio

Gemiddelde concentratie aan nutriënten en aantal bemonsterde bedrijven per grondsoortregio
  Kleiregio Lössregio Veenregio Zandregio
Uitspoelend water      
Nitraat mg/lmilligram per liter 20 70 9,3 56
Fosfor mg P/l 0,22 <dl 0,28 0,13
% norm* voor Nitraat 91 46 95 51
Aantal bedrijven 98 50 56 184
Slootwater      
Stikstof mg N/l winter 4,4 - 4,4 9,1
Stikstof mg N/l zomer 2,6 - 2,4 4,4
Fosfor mg P/l winter ** 0,22 - 0,16 0,09
Fosfor mg P/l zomer ** 0,88 - 0,3 0,25
Aantal bedrijven in de winter/zomer 97/95 -/- 55/55 53/53

* Percentage bedrijven waar de gemiddelde concentratie voldoet aan de norm/richtlijn
**Als opgelost P-totaal

Niet bij ieder bedrijf komen sloten voor. Sommige sloten staan droog in de zomer, hierdoor ligt het aantal bemonsterde bedrijven in de winter hoger dan in de zomer. In de Lössregio worden geen sloten bemonsterd.

Mate waarin de kwaliteit van het uitspoelingswater aan de nitraatnorm voldoet

Percentage bedrijven per grondsoortregio, waarvan de gemiddelde waterkwaliteit in het uitspoelingswater voldoet aan de nitraatnorm.

In de Zandregio voldoet de nitraatconcentratie in het uitspoelend water in 2014 op circa 51% van de bedrijven aan de nitraatnorm van 50 mg/l. In het voorgaande jaar 2013 voldeed 55% aan deze norm. De Lössregio is de enige regio waar het aandeel bedrijven dat aan de norm voldoet, is gestegen ten opzichte van het vorige meetjaar, van 34% in 2013 naar 46% in 2014.

Externe factoren

De winter van 2013/2014 was zacht en vrij droog met nauwelijks vorst. Omdat ook maart en april droog waren is in de laatste ronde van het wintermeetseizoen bij een achttal bedrijven de drainbemonstering komen te vervallen. De slootwaterbemonstering tijdens een natte periode in de zomer, verliep wel volgens de planning. Het najaar was juist erg zacht en droger dan normaal. De daaropvolgende winter van 2014/2015 was ook vrij zacht met hogere temperaturen dan normaal. De bemonstering van het lössprogramma van 2014 verliep daardoor verder zonder problemen. 

Waterkwaliteit 2014 per grondsoort

Kleiregio

Overzichtstabel met de resultaten van bedrijfsvoering en waterkwaliteit in de Kleiregio.

Overzichtstabel Kleiregio 2014
  Melkvee Akkerbouw Overige
Uitspoelend water      
Nitraat mg/lmilligram per liter 15 33 11
Fosfor mg P/l 0,27 0,1 0,26
Aantal bedrijven 54 31 13
Slootwater (zomer)      
Stikstof mg N/l 2,7 2,7 1,7
Fosfor mg P/l 0,95 0,66 0,59
Aantal bedrijven 52 30 13
Slootwater (winter)      
Stikstof mg N/l 3,6 6,7 2,6
Fosfor mg P/l 0,29 0,14 0,17
Aantal bedrijven 53 31 13

Lössregio

Overzichtstabel met de resultaten van bedrijfsvoering en waterkwaliteit in de Lössregio.

Overzichtstabel Lössregio 2014*

  Melkvee Akkerbouw Overig
Uitspoelend water      
Nitraat mg/lmilligram per liter 49 94 70
Fosfor mg/l <dt <dt <dt
Aantal bedrijven 22 19  

*slootbemonstering vindt niet plaats in de Lössregio. 
< dt = lager dan de detectiegrens (0,06 mg P/l) 

Veenregio

Overzichtstabel met de resultaten van bedrijfsvoering en waterkwaliteit in de Veenregio.

Overzichtstabel Veenregio 2014
  Melkvee
Uitspoelend water  
Nitraat mg/lmilligram per liter 9,3
Fosfor mg P/l 0,28
Aantal bedrijven 56
Slootwater (zomer)  
Stikstof mg N/l 2,4
Fosfor mg P/l 0,3
Aantal bedrijven 55
Slootwater (winter)  
Stikstof mg N/l 4,4
Fosfor mg P/l 0,16
Aantal bedrijven 55

Zandregio

Overzichtstabel met de resultaten van bedrijfsvoering en waterkwaliteit in de Zandregio.

Overzichtstabel Zandregio 2014
  Melkvee Akkerbouw Hokdier Overige
Uitspoelend water        
Nitraat mg /l 46 81 46 85
Fosfor mg P/l 0,15 <dt 0,1 0,16
Aantal bedrijven 121 38 11 14
Slootwater (zomer)        
Stikstof mg N/l 4,1 4,9 - -
Fosfor mg P/l 0,34 0,16 - -
Aantal bedrijven 27 20 - -
Slootwater (winter)        
Stikstof mg N/l 7,5 11 - -
Fosfor mg P/l 0,09 0,08 - -
Aantal bedrijven 27 20 - -

Voor de bedrijfscategorieën “Hokdier” en “Overige” zijn in 2014 minder dan 7 bedrijven met sloten bemonsterd. De waarden worden daarom niet weergegeven. 
< dt = lager dan de detectiegrens (0,06 mg P/l) 

Waterkwaliteit in uitspoelend water of slootwater per bedrijfstype en grondsoort in 2014

Nitraat in uitspoelend water

 Spreiding van bedrijfsgemiddelde nitraatconcentraties in het uitspoelend water, per regio, zonder onderscheid naar bedrijfstype in 2014. 

De spreiding in de bedrijfsgemiddelde nitraatconcentratie van het uitspoelend water is het grootst in de Löss- en Zandregio. De gemiddelde nitraatconcentratie in het uitspoelingswater in de Zandregio komt met 56 mg/lmilligram per liter milligram per liter  in 2014 boven de norm van 50 mg/l uit. In de Lössregio is de gemiddelde nitraatconcentratie met 70 mg/l ook nog ruim boven dezelfde norm, maar dit gemiddelde is ten opzichte van 2013 met 9 mg/l gedaald. De Kleiregio en de Veenregio blijven in 2014 ook onder de norm, maar de gemiddelden zijn wel gestegen ten opzichte van vorig jaar.

Nitraatconcentratie (mg /l) in uitspoelingswater in meetjaar 2014: gemiddelde, mediaan, en percentage bedrijven waar gemiddelde nitraatconcentratie voldoet (≤) aan de nitraatnorm van 50 mg/l.
Grondsoortregio Bedrijfstype gemiddeld (mg/l) mediaan (mg/l) % bedrijven ≤ norm
Klei Akkerbouw 33 29 87
  Melkvee 15 10 91
  Overig 11 7 100
  Gewogen gemiddelde 20 15 91
Löss  Akkerbouw 94 86 26
  Melkvee 49 44 68
  Overig 70 72 33
  Gewogen gemiddelde 70 56 46
Veen Melkvee 9,3 0,86 95
Zand Akkerbouw 81 73 26
  Hokdier 46 55 45
  Melkvee 46 41 62
  Overig 85 90 29
  Gewogen gemiddelde 56 48 51

Op 46% van de bedrijven in de Lössregio is de gemiddelde nitraatconcentratie onder de nitraatnorm van 50 mg/l. Dit is een stijging ten opzichte van 2013 (34%). In de Zandregio is het aandeel bedrijven waar de waterkwaliteit aan deze norm voldoet, 51%. Dit is licht afgenomen in vergelijking met 2013 (55%). In de Kleiregio is het aandeel bedrijven dat aan de norm voldoet eveneens licht afgenomen van 95% in 2013 naar 91%, in de Veenregio van 100% (2013) naar 95%.

De gemiddelde nitraatconcentratie in de Veenregio is weliswaar lager dan in de Kleiregio, maar de totale hoeveelheid stikstof in het uitspoelingswater is vergelijkbaar met die van de Kleiregio (gegevens totaal stikstof niet vermeld, ga hiervoor naar de selectietool) . In de Veenregio is een groot deel van de stikstof aanwezig als ammonium en/of organisch gebonden stikstof. 

Kleiregio

 Spreiding van bedrijfsgemiddelde nitraatconcentraties in het uitspoelend water, per bedrijfstype in de Kleiregio in 2014. 

Lössregio

Spreiding van bedrijfsgemiddelde nitraatconcentraties in het uitspoelend water in de Lössregio, per bedrijfstype in 2014. 

Veenregio

Spreiding van bedrijfsgemiddelde nitraatconcentratie in het uitspoelend water in de Veenregio in 2014. In de Veenregio bevinden zich in het Basismeetnet alleen melkveebedrijven.

Zandregio

Spreiding van bedrijfsgemiddelde nitraatconcentraties in het uitspoelend water, per bedrijfstype in de Zandregio in 2014. 

Fosfor in uitspoelend water

Fosfor in uitspoelend water in 2014

Opgelost fosforconcentratie (mg P/l) in uitspoelingswater in meetjaar 2014: gemiddelde, mediaan en percentage bedrijven waarvan de gemiddelde concentratie voldoet aan de gehanteerde norm (in de Klei- en Veenregio 3,0 mg P/l; in de Zand- en Lössregio 0,4 mg P/l). 
< dt = lager dan de detectiegrens (0,06 mg P/l)
Grondsoortregio Bedrijfstype Gemiddelde (mg/lmilligram per liter ) Mediaan (mg/l) % bedrijven ≤ norm
Klei Akkerbouw 0,1 0,06 100
  Melkvee 0,27 0,26 100
  Overig 0,26 0,16 100
  Gewogen gemiddelde 0,22 0,14 100
Löss Akkerbouw  <dt <dt 100
  Melkvee <dt <dt 100
  Overig <dt <dt 100
  Gewogen gemiddelde <dt <dt 100
Veen Melkvee 0,28 0,17 100
Zand Akkerbouw <dt <dt 97
  Hokdier 0,1 <dt 91
  Melkvee 0,15 <dt 91
  Overig 0,16 <dt 93
  Gewogen gemiddelde 0,13 <dt 92

 Spreiding van bedrijfsgemiddelde opgelost fosforconcentraties in het uitspoelend water, per regio, zonder onderscheid voor bedrijfstype. 

De laagste concentraties worden aangetroffen in de Lössregio. In deze regio, maar ook in de Zandregio zijn in het overgrote deel van de uitspoelingsmonsters de opgelost fosforconcentraties lager dan de detectielimiet (0,06 mg P/l). In de berekening voor het gemiddelde wordt voor deze gevallen de waarde ’nul’ gebruikt. De resulterende bedrijfsgemiddelde waarden worden daarmee iets onderschat. Zie ook de berekeningscriteria 2014.

Voor de Zand- en Lössregio geldt de norm van 0,4 mg P/l in het grondwater. In de Löss- en ook de Zandregio voldoet het merendeel van de bedrijven aan deze waarde. Voor de Klei- en Veenregio is de norm 3,0 mg P/l. Alle bedrijfsgemiddelden voldoen hieraan.

Kleiregio

Spreiding van bedrijfsgemiddelde opgelost fosforconcentraties in het uitspoelend water per bedrijfstype in de Kleiregio in 2014. 

In de Kleiregio zijn de concentraties gemiddeld het laagst bij het bedrijfstype ‘akkerbouw’. Alle bedrijven in de drie vertegenwoordigde bedrijfstypen voldoen aan de norm van 3,0 mg P/l. De verschillen in gehalten tussen deze bedrijfstypen worden waarschijnlijk voor een groot gedeelte bepaald door verschillen in bodemgesteldheid, bodemgebruik en ontwatering.
Zie het Rapport: Overzichtsrapport voor de programma-evaluatie in de Kleiregio 1996-2008 voor achtergrondinformatie.

Lössregio

Op vrijwel alle bedrijven in de Lössregio ligt de opgelost fosforconcentratie in het bodemvocht onder de detectiegrens van 0,06 mg P/l. Meer dan 90% van de metingen bevindt zich onder deze detectiegrens. Voor deze waarden wordt een nul gebruikt bij de berekening van gemiddelden. Hierdoor wordt geen boxplot gegeven. 

Veenregio

Spreiding van de bedrijfsgemiddelde opgelost fosforconcentratie in het uitspoelend water voor melkvee, het enige bemonsterde bedrijfstype in de Veenregio in 2014.

Alle deelnemende bedrijven in de Veenregio voldoen aan de gehanteerde norm van 3,0 mg P/l.

Zandregio

Spreiding van bedrijfsgemiddelde opgelost fosforconcentraties in het uitspoelend water per bedrijfstype in de Zandregio in 2014. 

In de Zandregio worden in 2014 de hoogste concentraties aangetroffen bij het bedrijfstype ‘Melkvee’. Van deze melkveebedrijven voldoet 91% aan de norm van 0,4 mg P/l. Ook bij de andere bedrijfstypen voldoet 91 tot 97% hieraan. Veel bedrijven hebben daarnaast een gemiddelde opgelost fosforconcentratie onder de detectiegrens. Dit veroorzaakt de afgeplatte boxplots.

Stikstof in slootwater

Opgelost stikstofconcentraties (mg N/l) in slootwater in meetjaar 2014: gemiddelde en mediaanwaarde.
*In 2014 waren er te weinig bedrijven (<7) om de data voor dit bedrijfstype weer te geven. Deze bedrijven zijn wel meegenomen in het gewogen gemiddelde.

Regio & bedrijfstype Winterseizoen Zomerseizoen
  Gemiddelde Mediaan Gemiddelde Mediaan
Klei        
Akkerbouw 6,7 5,7 2,7 2,2
Melkvee 3,6 3,1 2,7 2,1
Overig 2,6 2 1,7 1,6
gewogen gemiddelde 4,4 3,4 2,6 2
Veen        
Melkvee 4,4 4,4 2,4 2,3
Zand        
Akkerbouw 11 9,2 4,9 4,3
Melkvee 7,5 6,8 4,1 2,8
Hokdier* - - - -
Overig* - - - -
gewogen gemiddelde 9,1 7,8 4,4 3,

De stikstofconcentratie in de winter is gemiddeld altijd hoger dan in de zomer. Voor de Lössregio zijn geen gegevens omdat op deze bedrijven praktisch geen sloten voorkomen. 

 Spreiding van bedrijfsgemiddelde opgelost stikstofconcentraties in het slootwater per regio, zonder onderscheid voor bedrijfstype in winter- en zomerseizoen.

Kleiregio

Spreiding van bedrijfsgemiddelde opgeloste stikstofconcentraties in het slootwater van de Kleiregio in 2014, winter- en zomerseizoen.

Veenregio

 Spreiding van bedrijfsgemiddelde opgeloste stikstofconcentraties in het slootwater van de Veenregio in 2014, winter- en zomerseizoen.

Zandregio

 Spreiding van bedrijfsgemiddelde opgeloste stikstofconcentraties in het slootwater van de Zandregio in 2014, winter- en zomerseizoen.

Fosfor in slootwater

Fosfor in slootwater in 2014

Gemiddelde en mediaan opgelost fosforconcentratie (mg P/l) in het slootwater.
*In 2014 waren er te weinig bedrijven (<7) om de data voor dit bedrijfstype weer te geven. Deze bedrijven zijn wel meegenomen in het gewogen gemiddelde.
< dt = lager dan de detectiegrens (0,06 mg P/l)
Regio & bedrijfstype Winterseizoen Zomerseizoen
  Gemiddelde Mediaan Gemiddelde  Mediaan
Klei        
Akkerbouw 0,14 0,07 0,66 0,37
Melkvee 0,29 0,15 0,95 0,55
Overig 0,17 0,09 0,59 0,32
gewogen gemiddelde 0,22 0,09 0,81 0,45
Veen        
Melkvee 0,16 0,12 0,3 0,19
Zand        
Akkerbouw 0,08 <dt 0,16 <dt
Melkvee 0,09 <dt 0,34 0,08
Hokdier* - - - -
Overig* - - - -
gewogen gemiddelde 0,09 <dt 0,25 0,05

De gemeten opgelost fosforconcentraties in de zomer zijn in alle drie regio’s vaak meer dan tweemaal zo hoog als in de winter. Vooral in de Kleiregio is het verschil tussen zomer- en winterconcentraties groot.

Spreiding van bedrijfsgemiddelde opgelost fosforconcentraties in het slootwater per regio, zonder onderscheid voor het bedrijfstype in winter- en zomerseizoen. 

Kleiregio

 Spreiding van bedrijfsgemiddelde opgelost fosforconcentraties in het slootwater, per bedrijfstype in de Kleiregio.

Veenregio

 Spreiding van bedrijfsgemiddelde opgelost fosforconcentraties in het slootwater, voor het enige bedrijfstype in de Veenregio. 

Zandregio

 Spreiding van bedrijfsgemiddelde opgelost fosforconcentraties in het slootwater, per bedrijfstype in de Zandregio.