Sinds de jaren zeventig wordt in Nederland gemeten hoeveel schadelijke stoffen er in de lucht zitten. Stoffen als zwaveldioxide, grof stof en benzeen waren vroeger een probleem. Door allerlei maatregelen zijn de gemiddelde concentraties de laatste jaren sterk gedaald.
Natuurgebieden verzuren als er veel zwaveldioxide in de lucht zit. Tegenwoordig is dat veel minder het geval. Dat komt doordat we onze huizen niet meer met kolen verwarmen, zwavelarme brandstoffen gebruiken én de industrie minder zwavel uitstoot.
Fijn stof is een verzamelbegrip en omvat deeltjes van verschillende grootte. Zowel fijn stof (PM10) als het fijnere deel van fijn stof (PM2,5) veroorzaken gezondheidseffecten. PM2,5 waarschijnlijk meer dan PM10.
Stikstofdioxide kan schadelijk zijn voor de luchtwegen en longen. Verkeer is de belangrijkste bron: nabij verkeer zijn de concentraties stikstofdioxide vaak hoog. Daarnaast zijn de industrie, raffinaderijen en de energiesector belangrijke bronnen.
Benzeen is giftig en kankerverwekkend. De jaargemiddelde concentratie neemt al jaren af. Dat komt vooral door de katalysatoren begin jaren negentig, de technische verbeteringen van personenauto’s en een lager benzeengehalte in benzine.
Klik nogmaals op bovenstaande knop om de tabel te sluiten
| Jaartal | Zwaveldioxide | (Fijn)stof (grenswaarde 100) | Benzeen (grenswaarde 251) | Stikstofdioxide (grenswaarde 105) |
|---|---|---|---|---|
| 1972 | -- | 239 | -- | -- |
| 1973 | -- | 301 | -- | -- |
| 1974 | -- | 255 | -- | -- |
| 1975 | -- | 252 | -- | -- |
| 1976 | -- | 275 | -- | -- |
| 1977 | 417 | 206 | -- | -- |
| 1978 | 490 | 232 | 140 | -- |
| 1979 | 606 | 222 | 148 | -- |
| 1980 | 447 | 203 | 142 | -- |
| 1981 | 414 | 180 | 142 | -- |
| 1982 | 423 | 203 | 127 | -- |
| 1983 | 310 | 167 | 136 | -- |
| 1984 | 327 | 180 | 143 | -- |
| 1985 | 311 | 183 | 145 | -- |
| 1986 | 294 | 173 | 148 | -- |
| 1987 | 358 | 183 | 150 | -- |
| 1988 | 244 | 147 | 140 | -- |
| 1989 | 273 | 167 | 151 | -- |
| 1990 | 230 | 147 | 129 | -- |
| 1991 | 214 | 163 | 132 | -- |
| 1992 | 196 | 170 | 113 | -- |
| 1993 | 169 | 190 | 111 | -- |
| 1994 | 157 | 125 | 113 | -- |
| 1995 | 136 | 123 | 108 | -- |
| 1996 | 134 | 140 | 111 | -- |
| 1997 | 107 | 121 | 223 | 113 |
| 1998 | 125 | 117 | 167 | 105 |
| 1999 | 107 | 110 | 133 | 105 |
| 2000 | 100 | 100 | 100 | 100 |
| 2001 | 79 | 97 | 105 | 100 |
| 2002 | 88 | 106 | 99 | 95 |
| 2003 | 76 | 109 | 103 | 103 |
| 2004 | 81 | 98 | 82 | 100 |
| 2005 | 84 | 94 | 73 | 95 |
| 2006 | 86 | 106 | 62 | 89 |
| 2007 | 66 | 103 | 62 | 82 |
| 2008 | 61 | 93 | 57 | 87 |
| 2009 | 62 | 89 | 61 | 84 |
| 2010 | 45 | 86 | 62 | 82 |
| 2011 | 34 | 87 | 68 | 88 |
| 2012 | 34 | 70 | 41 | 82 |
| 2013 | --- | 71 | 35 | 76 |
Klik nogmaals op de (i) om de extra informatie te sluiten
Zwaveldioxide, bron: Compendium voor de Leefomgeving www.clo.nl/nl044110, data Vlaardingen (derde figuur). Geen jaargemiddelde norm bootstelling mensen. Concentratie in het jaar 2000 = 14 μg/m3
Fijnstof, bron: Compendium voor de Leefomgeving www.clo.nl/nl024112, totaal stof DCMR t/m 1994 (derde figuur). Vanaf 1994: PM10 LML gemiddelde stadsstations (tweede figuur). Norm: etmaalgemiddelde equivalent 31.2 μg/m3, Genormeerde norm: 100. Concentratie in het jaar 2000 = 31 μg/m3.
Benzeen, bron: Compendium voor de Leefomgeving www.clo.nl/nl045708, Benzeen Utrecht, Jaargemiddelde norm: 5 μg/m3, norm genormeerd: 251. Concentratie in het jaar 2000 = 2 μg/m3.
Stikstofdioxide, bron: Compendium voor de Leefomgeving www.clo.nl/nl023112 t/m 1989 (derde figuur), vanaf 1990 gemiddelde LML stadsstations (tweede figuur). Norm jaargemiddelde 40 μg/m3, norm genormeerd: 105. Concentratie in het jaar 2000 = 38 μg/m3.
| Jaar | Zwaveldioxideconcentraties | (Fijn)Stof | Benzeen | NO2 |
|---|---|---|---|---|
| 1972 | 73 | |||
| 1973 | 92 | |||
| 1974 | 78 | |||
| 1975 | 77 | |||
| 1976 | 84 | |||
| 1977 | 58,3 | 63 | ||
| 1978 | 68,6 | 71 | 53,3 | |
| 1979 | 84,9 | 68 | 56,2 | |
| 1980 | 62,6 | 62 | 53,8 | |
| 1981 | 57,9 | 55 | 53,8 | |
| 1982 | 59,2 | 62 | 48,4 | |
| 1983 | 43,5 | 51 | 51,8 | |
| 1984 | 45,7 | 55 | 54,3 | |
| 1985 | 43,5 | 56 | 55,2 | |
| 1986 | 41,2 | 53 | 56,1 | |
| 1987 | 50,1 | 56 | 57 | |
| 1988 | 34,2 | 45 | 53,2 | |
| 1989 | 38,2 | 51 | 57,5 | |
| 1990 | 32,2 | 45 | 49 | |
| 1991 | 29,9 | 50 | 50 | |
| 1992 | 27,4 | 52 | 43 | |
| 1993 | 23,7 | 58 | 42 | |
| 1994 | 22 | 38,4 | 43 | |
| 1995 | 19,1 | 37,7 | 41 | |
| 1996 | 18,8 | 42,8 | 42 | |
| 1997 | 15 | 37 | 4,4 | 43 |
| 1998 | 17,5 | 35,8 | 3,3 | 40 |
| 1999 | 15 | 33,6 | 2,7 | 40 |
| 2000 | 14 | 30,6 | 2 | 38 |
| 2001 | 11,1 | 29,7 | 2,1 | 38 |
| 2002 | 12,3 | 32,5 | 2 | 36 |
| 2003 | 10,7 | 33,3 | 2,1 | 39 |
| 2004 | 11,4 | 29,9 | 1,6 | 38 |
| 2005 | 11,7 | 28,8 | 1,5 | 36 |
| 2006 | 12 | 32,4 | 1,2 | 34 |
| 2007 | 9,2 | 31,4 | 1,2 | 31 |
| 2008 | 8,6 | 28,4 | 1,1 | 33 |
| 2009 | 8,7 | 27,1 | 1,2 | 32 |
| 2010 | 6,3 | 26,2 | 1,2 | 31 |
| 2011 | 4,8 | 26,7 | 1,4 | 33,4 |
| 2012 | 4,7 | 21,3 | 0,8 | 31,3 |
| 2013 | 22 | 29 | 0,7 |
Om de kwaliteit van de lucht te bepalen worden de concentraties stikstofdioxide en fijn stof jaarlijks op 350.000 locaties in Nederland berekend. Dit gebeurt voor het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL).
Op onderstaande kaart zijn per provincie de berekende gemiddelde concentraties stikstofdioxide en fijn stof in 2013 weergegeven waaraan mensen staan blootgesteld: op plekken waar veel mensen wonen tellen de concentraties zwaarder. Klik op een provincie voor meer details. Daar staan de gemeenten met de hoogste, tussenliggende en de laagste concentraties vermeld.
Klik nogmaals op bovenstaande knop om de tabel te sluiten
| gemeente | provincie | aantal inwoners | NO2 |
|---|---|---|---|
| Westerveld | Drenthe | 19062 | 11,2 |
| Midden-Drenthe | Drenthe | 33211 | 12,4 |
| Hoogeveen | Drenthe | 54489 | 14,4 |
| Noordoostpolder | Flevoland | 45891 | 12,2 |
| Zeewolde | Flevoland | 21030 | 14,3 |
| Almere | Flevoland | 192814 | 16,2 |
| Vlieland | Friesland | 1103 | 8,1 |
| Ooststellingwerf | Friesland | 25711 | 11,5 |
| Leeuwarden | Friesland | 94760 | 15,2 |
| Nunspeet | Gelderland | 26457 | 14,0 |
| Apeldoorn | Gelderland | 155814 | 18,8 |
| Nijmegen | Gelderland | 164635 | 24,3 |
| Eemsmond | Groningen | 16166 | 10,5 |
| Bedum | Groningen | 10467 | 11,8 |
| Groningen | Groningen | 191384 | 17,1 |
| Gulpen-Wittem | Limburg | 14439 | 14,6 |
| Peel en Maas | Limburg | 43096 | 18,6 |
| Venlo | Limburg | 99776 | 22,2 |
| Cranendonck | Noord-Brabant | 20302 | 17,3 |
| Woensdrecht | Noord-Brabant | 21504 | 20,6 |
| Eindhoven | Noord-Brabant | 216286 | 25,3 |
| Texel | Noord-Holland | 13643 | 9,2 |
| Waterland | Noord-Holland | 16682 | 15,8 |
| Amsterdam | Noord-Holland | 783162 | 26,1 |
| Steenwijkerland | Overijssel | 43100 | 11,8 |
| Kampen | Overijssel | 50299 | 14,4 |
| Hengelo | Overijssel | 80534 | 18,3 |
| Bunschoten | Utrecht | 20118 | 16,8 |
| Montfoort | Utrecht | 13576 | 20,3 |
| Nieuwegein | Utrecht | 60414 | 26,5 |
| Veere | Zeeland | 21956 | 15,7 |
| Middelburg | Zeeland | 47525 | 18,7 |
| Terneuzen | Zeeland | 54473 | 20,8 |
| Goedereede | Zuid-Holland | 11279 | 16,2 |
| Binnenmaas | Zuid-Holland | 28814 | 23,0 |
| Rotterdam | Zuid-Holland | 612740 | 30,2 |
| gemeente | provincie | aantal inwoners | PM10 |
|---|---|---|---|
| Noordenveld | Drenthe | 30876 | 16,6 |
| Borger-Odoorn | Drenthe | 25761 | 17,2 |
| Hoogeveen | Drenthe | 54489 | 18,3 |
| Noordoostpolder | Flevoland | 45891 | 17,5 |
| Lelystad | Flevoland | 75189 | 18,4 |
| Almere | Flevoland | 192814 | 19,6 |
| Vlieland | Friesland | 1103 | 14,5 |
| Littenseradiel | Friesland | 10898 | 16,4 |
| Weststellingwerf | Friesland | 25634 | 17,1 |
| Hattem | Gelderland | 11698 | 18,9 |
| Aalten | Gelderland | 27249 | 21,4 |
| Nijmegen | Gelderland | 164635 | 22,4 |
| De Marne | Groningen | 10401 | 15,7 |
| Menterwolde | Groningen | 12308 | 16,7 |
| Vlagtwedde | Groningen | 16228 | 17,4 |
| Mook en Middelaar | Limburg | 7844 | 21,6 |
| Heerlen | Limburg | 88423 | 22,4 |
| Nederweert | Limburg | 16693 | 24,5 |
| Steenbergen | Noord-Brabant | 23222 | 20,1 |
| Oss | Noord-Brabant | 84344 | 22,3 |
| Someren | Noord-Brabant | 18340 | 23,6 |
| Texel | Noord-Holland | 13643 | 15,7 |
| Waterland | Noord-Holland | 16682 | 19,2 |
| Amsterdam | Noord-Holland | 783162 | 22,1 |
| Steenwijkerland | Overijssel | 43100 | 17,5 |
| Dinkelland | Overijssel | 25939 | 19,5 |
| Enschede | Overijssel | 157269 | 20,6 |
| Eemnes | Utrecht | 8786 | 20,4 |
| Wijk bij Duurstede | Utrecht | 22955 | 21,4 |
| Utrecht | Utrecht | 314796 | 22,6 |
| Noord-Beveland | Zeeland | 7475 | 18,5 |
| Borsele | Zeeland | 22568 | 19,3 |
| Terneuzen | Zeeland | 54473 | 20,2 |
| Goedereede | Zuid-Holland | 11279 | 18,6 |
| Leiden | Zuid-Holland | 117898 | 21,2 |
| Hendrik-Ido-Ambacht | Zuid-Holland | 28191 | 22,7 |
| provincie | aantal inwoners | NO2 | PM10 |
|---|---|---|---|
| Drenthe | 487863 | 13,0 | 17,7 |
| Flevoland | 393863 | 14,8 | 18,9 |
| Friesland | 644053 | 12,3 | 16,6 |
| Gelderland | 2000260 | 19,4 | 21,3 |
| Groningen | 577375 | 13,7 | 16,9 |
| Limburg | 1116547 | 19,7 | 22,6 |
| Noord-Brabant | 2452420 | 22,1 | 22,3 |
| Noord-Holland | 2690374 | 20,1 | 20,2 |
| Overijssel | 1131483 | 15,7 | 19,7 |
| Utrecht | 1229990 | 22,2 | 21,8 |
| Zeeland | 379613 | 18,7 | 19,4 |
| Zuid-Holland | 3534508 | 25,7 | 21,4 |
| Nederland | 16638351 | 20,5 | 20,8 |
Klik nogmaals op de (i) om de extra informatie te sluiten
De getoonde cijfers zijn ontleend aan het RIVM rapport ‘Monitoringsrapportage NSL 2013. Stand van zaken Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit’. Met ‘tussenliggende concentratie’ wordt de mediaan bedoeld. De bevolkingsaantallen zijn gebaseerd op de aantallen per postcodegebied van het CBS voor 2011.
Gemiddeld genomen liggen de concentraties van fijn stof en stikstofdioxide in Nederland onder de norm. Wel worden lokaal nog normen overschreden, vooral langs wegen met veel verkeer in steden.
In 2013 is de norm voor stikstofdioxide langs 43 kilometer weg in Nederland overschreden. In 2015 moet overal aan de norm worden voldaan. Volgens de huidige berekeningen zijn er dan nog overschrijdingen.
In de praktijk stoten auto’s meer vervuilende stoffen uit dan uit de fabriekstesten blijkt. Als auto’s in de praktijk even schoon zouden zijn als de regels voor de emissies van voertuigen voorschrijven, zouden er voor 2015 nagenoeg geen overschrijdingen meer worden verwacht. Dit blijkt uit een studie uit 2013.
Er zijn echter veel onzekerheden, waardoor het aantal kilometers met overschrijding ook hoger of lager kan uitvallen. In de NSL-rapportage 2013 is een scenario met tegenvallers doorgerekend. Daarin komt het aantal kilometers weg met overschrijdingen hoger uit, op ruim 54.
Klik nogmaals op bovenstaande knop om de tabel te sluiten
| Jaartal | Aantal km weg overschrijding |
|---|---|
| 2013 | 42,6 |
| 2015 | 9,2 (naar verwachting) |
| 2015 (voldoen aan EURO normen) | 0,1 |
| 2015 (onzekerheden meegenomen) | 54,3 |
Klik nogmaals op de (i) om de extra informatie te sluiten
“De aantallen overschrijdingen zijn ontleend aan het RIVM rapport ‘Monitoringsrapportage NSL 2013. Stand van zaken Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit’.”. De toetsing in geval van tegenvallers is gebaseerd het aantal overschrijdingen van 38 μg/m3, zie pagina 19 van de NSL rapportage.
Het ‘wat-als-de auto’s-schoner-waren’ scenario voor 2015 is ontleend aan het RIVM rapport ‘De Euro-emissienormen voor auto's en vrachtwagens in relatie tot overschrijdingen van de NO2-grenswaarde in Nederland’.
De gemeten concentraties in Amsterdam en Rotterdam zijn in 2011 grofweg gelijk aan de concentraties die gemiddeld in Europese steden zijn gemeten.
Klik nogmaals op bovenstaande knop om de tabel te sluiten
| Stad | NO2 Achtergrondmetingen | NO2 Straatmetingen stad | PM10 Achtergrondmetingen | PM10 Straatmetingen stad | PM2,5 Achtergrondmetingen | PM2,5 Straatmetingen stad |
|---|---|---|---|---|---|---|
| MARSEILLE | 32 | 85 | 35 | 52 | 17 | 25 |
| GLASGOW | 35 | 73 | 17 | -- | 10 | 22 |
| LONDON | 37 | 73 | 22 | 32 | 16 | 21 |
| PARIS | 35 | 71 | 24 | 38 | -- | -- |
| ROMA | 44 | 71 | 31 | 35 | 20 | 23 |
| MILANO | 51 | 67 | -- | 50 | 33 | -- |
| MUNCHEN | 28 | 57 | 21 | 31 | 14 | -- |
| HAMBURG | 23 | 56 | 26 | 27 | 17 | 22 |
| WARSZAWA | 25 | 55 | 35 | 49 | 26 | 32 |
| ATHENS | -- | -- | -- | 42 | -- | -- |
| MADRID | 40 | 54 | 22 | 25 | 11 | 13 |
| BERLIN | 21 | 51 | 23 | 30 | 20 | 23 |
| AMSTERDAM | 28 | 50 | 26 | 30 | 19 | 20 |
| LISBOA | 28 | 49 | 28 | 38 | 14 | 13 |
| OSLO | 44 | 49 | 2 | 23 | 12 | 11 |
| COPENHAGEN | 18 | 47 | -- | 32 | 17 | 20 |
| FRANKFURT | 34 | 47 | 22 | 31 | 18 | 21 |
| ANTWERPEN | 31 | 46 | 27 | 29 | 19 | 19 |
| BIRMINGHAM | 34 | 45 | 23 | 24 | 16 | 17 |
| ROTTERDAM | 34 | 43 | 25 | 29 | 17 | 18 |
| BRUSSELS | 29 | 41 | 27 | 26 | 18 | 25 |
| HELSINKI | 18 | 38 | 13 | 22 | 8 | 10 |
| STOCKHOLM | 10 | 38 | 15 | 28 | 7 | 8 |
| PRAHA | 26 | 36 | 26 | 30 | 19 | 18 |
| WIEN | 22 | 36 | 27 | 32 | 19 | 21 |
| DUBLIN | 23 | 30 | 16 | 15 | 9 | 11 |
| VILNIUS | 12 | 27 | 23 | 31 | -- | 16 |
| BUCHAREST | 20 | -- | 38 | -- | -- | -- |
Klik nogmaals op de (i) om de extra informatie te sluiten
De cijfers voor de figuren zijn uit “AirBase_v7_statistics” genomen. Zie http://www.eea.europa.eu/data-and-maps/data/airbase-the-european-air-quality-database-7 voor de data. De gegevens voor het jaar 2011 zijn per stad, type meetstation volgens de Airbase definitie en per soort stof en per stad gemiddeld. Alle beschikbare gegevens zijn gebruikt.
De getoonde jaargemiddelde normen zijn 40 μg/m3 voor NO2, 31 μg/m3 als indicator voor de etmaalnorm van PM10 en 25 μg/m3 voor PM2,5.
De gegevens voor Amsterdam en Rotterdam komen uit het jaaroverzicht luchtkwaliteit van het RIVM omdat daarin voor de Nederlandse steden meer gegevens beschikbaar zijn dan in Airbase. Zie “Jaaroverzicht luchtkwaliteit 2012”, Rapport 680704023.
Tot nu toe wordt voor handhaving vooral naar stikstofdioxide en fijn stof gekeken, omdat daar normen voor bestaan. Toch is luchtverontreiniging ook schadelijk als de concentraties stikstofdioxiden en fijn stof onder de normen liggen.
Van fijn stof wordt vooral roet in relatie gebracht met gezondheidseffecten. Verkeer veroorzaakt de meeste uitstoot van roet. Voor elke 0,5 microgram roet per kubieke meter lucht extra waar mensen langdurig bloot aan staan leven zij gemiddeld drie maanden korter.
Informatie over roetconcentraties kan daarom helpen om keuzes te maken voor (verkeers)maatregelen die de luchtkwaliteit lokaal verbeteren. Het ministerie van Infrastructuur en Milieu heeft het RIVM gevraagd om het aantal meetstations voor roet te verdubbelen, tot 26 stuks. Met de aanvullende gegevens kan de onzekerheid in de roetkaart worden verminderd.
Bron figuur: http://epa.gov/airquality/particlepollution/basic.html
Langs grote wegen en in stadscentra zijn de roetconcentraties hoog. Deze gedetailleerde landelijke roetkaart voor Nederland lijkt dan ook sterk op de wegenkaart. De steden vallen duidelijk op. Naar schatting is op ruim 24.000 woon- of werklocaties in steden of langs drukke wegen de hoeveelheid roet afkomstig van verkeer groter dan 0,5 microgram per kubieke meter. Mensen die hier langdurig aan blootstaan, leven gemiddeld drie maanden korter.
De komende jaren zullen er meer meetgegevens beschikbaar komen om de berekeningen verder aan te ijken.
Klik nogmaals op de (i) om de extra informatie te sluiten
Bron figuur: http://epa.gov/airquality/particlepollution/basic.html
De gegevens voor roet zijn onderdeel van een recente studie van het RIVM en de DCMR over de ijking van roetberekeningen aan de beschikbare meetgegevens. Een korte beschrijving van deze studie en resultaten is te vinden op de website van het RIVM. Alle details zullen begin 2014 in een gezamenlijk rapport van het RIVM en de DCMR worden beschreven.
De informatie op deze webpagina is gebaseerd op de recente rapportage van het RIVM over het NSL, een studie naar de effecten van de EURO normen en een gezamenlijke studie van de DCMR en het RIVM over de ijking van roetberekeningen. Meer weten: www.rivm.nl/hoeschoonisonzelucht. En voor algemene informatie: www.rivm.nl/lucht.
Per onderwerp is extra informatie ook beschikbaar onder de (i) knoppen.
