Hand/bucky onderzoeken zijn de eenvoudige röntgenonderzoeken waarbij alleen opnames gemaakt worden. Een groot deel van deze onderzoeken zijn die van de ledematen en longen.

Op dit moment verzamelen wij nieuwe gegevens over de hoeveelheid straling die gemiddeld gebruikt wordt bij radiologische onderzoeken in Nederlandse zorginstellingen. Eind 2022 zullen wij met terugwerkende kracht data over de blootstelling aan straling van de bevolking door radiologische onderzoeken voor het jaar 2019 en 2020 publiceren, zie ook webpagina “Blootstelling aan straling in de gezondheidszorg. Voor het jaar 2019 publiceert het RIVM wel nieuwe data over het aantal uitgevoerde onderzoeken.

Stralingsbelasting 2018

De gemiddelde effectieve dosis per inwoner als gevolg van de hand/bucky onderzoeken in ziekenhuizen is sinds 2005 geschat op 0,04 mSv millisievert (millisievert) en schommelt sindsdien rond deze waarde. Voor 2018 komt de gemiddelde effectieve dosis voor hand/bucky onderzoeken op 0,34 mSv. Het aantal onderzoeken in deze jaren is wisselend maar door de relatief lage dosis per onderzoek geeft dit geen grote bijdrage aan de gemiddelde effectieve dosis per inwoner.

Verdeling stralingsbelasting onderzoeken hand/bucky

Het grootste deel van de conventionele röntgenverrichtingen bestaat uit zogenaamde hand/bucky opnames. Deze categorie verrichtingen is zeer divers, maar uit onderzoek van LUMC Leids Universitair Medisch Centrum (Leids Universitair Medisch Centrum) blijkt dat ongeveer 90% van de stralingsbelasting in deze categorie wordt veroorzaakt door negen onderzoeken. In het kader van het  Demonstratieproject Patiëntendosimetrie radiologie  is de patiëntendosis bepaald voor deze negen onderzoeken. Het betreft onderzoeken van: lumbale wervelkolom ( LWK lumbale wervelkolom (lumbale wervelkolom)), heup, thorax, buikoverzicht ( BOZ buikoverzicht (buikoverzicht)), thoracale wervelkolom ( TWK thoracale wervelkolom (thoracale wervelkolom)) en bovenbeen, alle in 2 richtingen, en bekken, BOZ en thorax op bed in 1 richting. Op basis van gegevens van negen ziekenhuizen die meegedaan hebben aan het Demonstratieproject en aantallen uitgevoerde verrichtingen hebben aangeleverd is een overzicht gemaakt van het aantal onderzoeken, de gewogen gemiddelde effectieve dosis per onderzoek en het aandeel van de negen onderzoeken aan de totale stralingsbelasting als gevolg van hand/bucky technieken op basis van ICRP International Commission on Radiological Protection (International Commission on Radiological Protection)-60 (figuur 1).

Figuur 1: Overzicht van de negen röntgenonderzoeken die het grootste aandeel in de stralingsbelasting vormen voor de hand/bucky techniek (bron: Demonstratieproject Patiëntendosimetrie radiologie). In de linker figuur staan de aantallen verrichtingen (1R/2R betekent één/twee richtingen) in negen ziekenhuizen voor 2002. In het middelste plaatje staat de (met de aantallen gewogen) gemiddelde effectieve dosis per onderzoek op basis van ICRP-60, waarbij de standaarddeviatie (s.d.) voor de spreiding tussen de ziekenhuizen gegeven is. Rechts staat de verdeling van de stralingsbelasting over de negen onderzoeken in deze categorie op basis van ICRP-60 (90% van het totaal).