Hand/bucky onderzoeken zijn de eenvoudige röntgenonderzoeken waarbij alleen opnames gemaakt worden. Een groot deel van deze onderzoeken zijn die van de ledematen en longen.

Het grootste deel van de conventionele röntgenverrichtingen bestaat uit zogenaamde hand/bucky opnames. Deze categorie verrichtingen is zeer divers, maar uit onderzoek van LUMCLeids Universitair Medisch Centrum blijkt dat ongeveer 90% van de stralingsbelasting in deze categorie wordt veroorzaakt door negen onderzoeken. In het kader van het Demonstratieproject Patiëntendosimetrie radiologie is de patiëntendosis bepaald voor deze negen onderzoeken. Het betreft onderzoeken van: lumbale wervelkolom (LWKlumbale wervelkolom), heup, thorax, buikoverzicht (BOZbuikoverzicht), thoracale wervelkolom (TWKthoracale wervelkolom) en bovenbeen, alle in 2 richtingen, en bekken, BOZ en thorax op bed in 1 richting. Op basis van gegevens van negen ziekenhuizen die meegedaan hebben aan het Demonstratieproject en aantallen uitgevoerde verrichtingen hebben aangeleverd is een overzicht gemaakt van het aantal onderzoeken, de gewogen gemiddelde effectieve dosis per onderzoek en het aandeel van de negen onderzoeken aan de totale stralingsbelasting als gevolg van hand/bucky technieken op basis van ICRPInternational Commission on Radiological Protection-60 (figuur 1).

Figuur 1: Overzicht van de negen röntgenonderzoeken die het grootste aandeel in de stralingsbelasting vormen voor de hand/bucky techniek (bron: Demonstratieproject Patiëntendosimetrie radiologie). In de linker figuur staan de aantallen verrichtingen (1R/2R betekent één/twee richtingen) in negen ziekenhuizen voor 2002. In het middelste plaatje staat de (met de aantallen gewogen) gemiddelde effectieve dosis per onderzoek op basis van ICRP-60, waarbij de standaarddeviatie (s.d.) voor de spreiding tussen de ziekenhuizen gegeven is. Rechts staat de verdeling van de stralingsbelasting over de negen onderzoeken in deze categorie op basis van ICRP-60 (90% van het totaal).

De gemiddelde effectieve dosis per inwoner als gevolg van de hand/bucky onderzoeken in ziekenhuizen is sinds 2005 geschat op 0,04 mSvmillisievert en schommelt sindsdien rond deze waarde. Ook voor 2017 komt de gemiddelde effectieve dosis voor hand/bucky onderzoeken op minder dan 0,04 mSv. Het aantal onderzoeken in deze jaren is wisselend maar door de relatief lage dosis per onderzoek geeft dit geen grote bijdrage aan de gemiddelde effectieve dosis per inwoner.