Titaniumdioxide wordt gebruikt als witte kleurstof in verschillende voedingsmiddelen zoals snoep, coffeecreamer, bak- en taartdecoratie-producten en witte sauzen. Het is toegevoegd als voedseladditief E171. Een deel van de slecht oplosbare titaniumdioxide deeltjes bestaat uit nanodeeltjes. Voor een uitspraak over de mogelijke gezondheidsrisico’s van titaniumdioxide nanodeeltjes in voedingsmiddelen is meer informatie over de opname in het lichaam, eventuele ophoping in weefsels en schadelijkheid van groot belang. Het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu kijkt met andere partijen naar de mogelijke gezondheidsrisico’s van titaniumdioxide in voedsel.

Behalve als voedseladditief (E171) wordt titaniumdioxide als witte kleurstof in veel verschillende producten gebruikt, bijvoorbeeld in verf en kunststoffen. Ook als bestanddeel van voedingssupplementen en medicijnen kunnen mensen het binnenkrijgen. Kleine kinderen slikken bovendien soms hun tandpasta in, die titaniumdioxide kan bevatten. In tandpasta is titaniumdioxide bij de ingrediënten aangeduid als CI77891. Ook lijkt titaniumdioxide van nature in lage concentratie in bepaalde voedingsmiddelen voor te kunnen komen.

Grootte, vorm en coating van titaniumdioxide deeltjes

Om titaniumdioxide zijn kenmerkende witte kleur te laten hebben, moet een groot deel van de deeltjes tussen 200 tot 300 nanometer groot zijn. Dergelijke deeltjes worden niet beschouwd als nanodeeltjes. Bij de productie ontstaat echter ook een gedeelte nanodeeltjes. In diverse studies is 10-40% van het aantal deeltjes kleiner dan 100 nm. Deze variatie wordt veroorzaakt door de gebruikte detectietechniek en omdat het type titaniumdioxide kan verschillen. Bovendien bestaan er nog verschillende kristalvormen van titaniumdioxide deeltjes en kan een coating aan de deeltjes zijn toegevoegd. De mogelijke verschillen in grootte, kristalvorm en oppervlakte-eigenschappen bemoeilijken de risicobeoordeling van titaniumdioxide.

Risico onzeker

Bij een voor de mens reële, langdurige lage blootstelling via voedsel, zijn de effecten van titaniumdioxide onduidelijk. Uit eerder onderzoek met proefdieren bleek dat door grote hoeveelheden titaniumdioxide in te slikken, verschillende organen, waaronder de lever, beschadigd kunnen raken. Er is aangetoond dat titaniumdioxide nanodeeltjes slecht verwijderd worden uit het lichaam en zich daardoor in weefsels kunnen ophopen. Deze ophoping betekent niet automatisch dat er een gezondheidsrisico is, maar wel dat hier goed naar gekeken moet worden. Om die reden is juist onderzoek naar langdurige blootstelling belangrijk.

Het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu heeft in 2016 met een computermodellering de concentratie titaniumdioxide nanodeeltjes in verschillende organen van de mens geschat op basis van de geschatte blootstelling aan titaniumdioxide nanodeeltjes via voedsel, voedingssupplementen en tandpasta (bij kleine kinderen). Vervolgens is deze concentratie vergeleken met de concentratie die in de lever van proefdieren nadelige effecten veroorzaakt. In de modellering is ook de ophoping van titaniumdioxide nanodeeltjes door de jaren heen meegenomen. Op basis van dit onderzoek, en rekening houdend met verschillen tussen mens en dier en gevoelige groepen mensen, blijkt dat effecten op de lever niet kunnen worden uitgesloten.

In 2018 hebben het RIVM en het onderzoeksinstituut RIKILT voor het eerst daadwerkelijk titaniumdioxide deeltjes aangetoond in de lever en milt van mensen. Minstens 24 procent van de aangetroffen titaniumdioxide deeltjes bleken nanodeeltjes. De gemeten concentraties in de milt komen overeen met de computermodellering waarmee de concentratie in de milt was geschat. De gemeten concentratie in de lever is enigszins hoger dan geschat. De aangetroffen concentratie van titaniumdioxide deeltjes in de lever van de mens leidde in proefdieren nog niet tot gezondheidseffecten, maar is wel hoger dan wat door het RIVM veilig wordt geacht voor de mens. Daarbij is rekening gehouden met veiligheidsfactoren voor de mogelijke verschillen in gevoeligheid tussen mens en dier en tussen mensen onderling.

Deze analyses bevestigen dat niet uitgesloten kan worden dat het gebruik van titaniumdioxide tot nadelige effecten in de lever kan leiden. Daardoor is niet zeker of het huidige gebruik veilig genoeg is.

Herevaluatie door EFSAEuropese Voedselveiligheidsautoriteit Europese Voedselveiligheidsautoriteit 

In 2016 publiceerde de Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA de her-evaluatie van titaniumdioxide (E171) als voedseladditief. Ook de mogelijke risico’s voor de mens van titaniumdioxide nanodeeltjes waren daar een onderdeel van. Hoewel de resultaten van het RIVM-onderzoek met de computermodellering zijn meegewogen, is er volgens EFSA op basis van de huidige informatie geen reden tot zorg. Het RIVM is wat voorzichtiger in zijn conclusie. Het verschil komt doordat het RIVM in de risicobeoordeling op een andere manier rekening gehouden heeft met de ophoping van titaniumdioxide nanodeeltjes in organen gedurende een mensenleven.

In 2018 heeft de Europese Commissie EFSA verzocht een aantal onderzoeken, waaronder die van het RIVM, nogmaals nader te bestuderen. EFSA kwam tot de conclusie dat deze studies een aantal zorgen aan het licht brachten, maar dat hier onzekerheid over was. Alles bij elkaar genomen concludeerde EFSA dat deze studies geen aanleiding vormden om de beoordeling van het voedselsadditief E171 te heropenen.

Verbod in Frankrijk

De Franse regering schort per 1 januari 2020 de toelating van het voedseladditief E171 (titaniumdioxide) voor één jaar op. Dit betekent dat het voedseladditief niet meer mag worden gebruikt. Dit besluit is genomen na een opinie van de Franse organisatie voor voedsel, milieu, gezondheid en veiligheid op het werk (ANSESFrench agency for Food, Environmental and Occupational Health Safety). EFSA concludeert daarentegen dat er onvoldoende reden is om de eerder gemaakte conclusies over de veiligheid van E171 aan te passen. Het RIVM hoopt dat op korte termijn aanvullende wetenschappelijk informatie beschikbaar komt om tot een conclusie over de eventuele gezondheidsrisico’s E171 te komen.

Publicaties

Titaniumdioxide nanodeeltjes in lever en milt van de mens. (Heringa et al. 2018): https://doi.org/10.1186/s12989-018-0251-7

Computer modellering stapeling titaniumdioxide nanodeeltjes in de lever (Heringa et al. 2016): https://doi.org/10.1080/17435390.2016.1238113

Innameschatting van (nano)titaniumdioxide (Rompelberg et al. 2016): https://doi.org/10.1080/17435390.2016.1222457

Verdeling in en verwijdering uit het lichaam (rat) (Geraets et al. 2014): https://doi.org/10.1186/1743-8977-11-30

Zie ook

Nieuwsbericht: Titaniumdioxide nanodeeltjes in lever en milt van de mens

Nieuwsbericht: Effecten door titaniumdioxide nanodeeltjes in voedsel en tandpasta niet volledig uit te sluiten


 [IG1]link vervangen