Vliegtuigen stoten ultrafijnstof uit. Dit zijn zeer kleine deeltjes fijnstof in de lucht (kleiner dan 0,1 micrometer). Mensen die in de buurt van Schiphol wonen staan regelmatig bloot aan hogere concentraties ultrafijn stof van vliegtuigen. Het RIVM heeft onderzocht wat de gezondheidseffecten zijn als mensen korte en langere tijd ultrafijn stof inademen. Hiervoor werkten we samen met verschillende onderzoeksinstituten, zoals TNO, Universiteit van Utrecht- IRAS Institute of Risk Assessment Sciences (Institute of Risk Assessment Sciences) (Institute of Risk Assessment Sciences)  en Amsterdam UMC Universitair Medisch Centrum (Universitair Medisch Centrum) (locatie AMC Academic Medical Center (Academic Medical Center)). Ook de  plaatselijke GGD Gemeentelijke Gezondheidsdienst (Gemeentelijke Gezondheidsdienst)’en werkten aan dit onderzoek mee.  Om het maatschappelijk perspectief in te brengen heeft er  regelmatig overleg plaatsgevonden met de omgevingspartijen: KLM Koninklijke Luchtvaart Maatschappij (Koninklijke Luchtvaart Maatschappij), BARIN, Schiphol Group, Bewonersvertegenwoordigers, Milieufederatie Noord Holland, Gemeenten, Provincie Noord-Holland, Omgevingsdienst Noordzeekanaal. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat ( I&W Ministerie van Infrastructuur & Waterstaat (Ministerie van Infrastructuur & Waterstaat)) heeft aan het RIVM gevraagd om onderzoek te doen naar ultrafijn stof rond de luchthaven Schiphol. 

Het is wereldwijd voor het eerst dat er zo’n uitgebreid onderzoek is gedaan naar de mogelijke effecten van ultrafijn stof op de gezondheid. Het programma bestond uit drie deelonderzoeken waarin uitgezocht is wat de concentraties zijn van ultrafijn stof van vliegtuigen rondom Schiphol, of er acute effecten op de gezondheid optreden bij hogere concentraties ultrafijn stof en of langdurige blootstelling aan ultrafijn stof kan leiden tot nadelige gezondheidseffecten.

Met het eerste onderzoek ‘meten en berekenen’ hebben we de hoeveelheid ultrafijn stof in de omgeving van Schiphol in kaart gebracht. Dit geeft informatie over de mate waarop mensen blootgesteld worden aan ultrafijnstof in de omgeving van Schiphol. Deze informatie is gebruikt in de derde studie naar langetermijneffecten. 

Met het tweede onderzoek ‘acute effecten’ wilden we meer te weten komen over of het ultrafijn stof direct effect op de gezondheid kan veroorzaken. Ook hebben we in deze studie de effecten vergeleken van ultrafijn stof van luchtvaart met die van ultrafijn stof afkomstig van andere bronnen (met name wegverkeer). De studies geven een samenhangend beeld dat kortdurende hoge blootstelling aan ultrafijn stof kan leiden tot effecten op de luchtwegen. Bij volwassenen zijn er bovendien aanwijzingen gevonden voor effecten op het hart- en vaatstelsel. Verder lijken de gezondheidseffecten van ultrafijn stof van vliegverkeer niet wezenlijk anders dan die van wegverkeer.

Met het derde onderzoek wilden we te weten komen of lange termijn blootstelling kan leiden gezondheidseffecten. Hiervoor hebben de gezondheidsgegevens van meer dan 2 miljoen mensen gekoppeld aan de concentraties ultrafijn stof. Vervolgens hebben we gekeken of mensen in gebieden met hoge concentraties ultrafijn stof vaker gezondheidsproblemen hadden met hun hart- vaatstelsel, luchtwegen, stofwisseling (diabetes), zenuwstelsel (dementie), algemene gezondheid en of dit tot problemen leidt met de zwangerschap. Hieruit blijkt dat:

  • Blootstelling aan ultrafijn stof van vliegverkeer rond Schiphol mogelijk kan leiden tot nadelige effecten op het hart- en vaatstelstel en op de groei en ontwikkeling van de foetus
  • Er geen aanwijzingen van effecten van langdurige blootstelling op de luchtwegen zijn. Dit betekent dat ultrafijn stof geen oorzaak is van het ontstaan van chronisch ziekten aan de luchtwegen (zoals astma)
  • Er onvoldoende bewijs is voor effecten van langdurige blootstelling aan ultrafijn stof van vliegverkeer op het zenuwstelsel en de stofwisseling (diabetes)
  • Geen aanwijzingen voor effecten van langdurige blootstelling aan ultrafijn stof van vliegverkeer op de totale sterfte, sterfte rondom de geboorte en ervaren gezondheid (algemene gezondheid)

De gevonden verbanden bleven bestaan na correctie voor andere luchtverontreinigende stoffen en geluid. De resultaten van het onderzoek versterken eerdere conclusies van de Gezondheidsraad en vergroten het inzicht in mogelijke effecten van ultrafijn stof op de gezondheid. Omdat er weinig eerder onderzoek is gedaan, is onderzoek bij andere grote (internationale) vliegvelden wel nodig om de conclusies verder te kunnen verstevigen.