Wat is hondsdolheid?

Rabiës, ook wel hondsdolheid genoemd, wordt veroorzaakt door een virus. U kunt besmet raken via een beet, krab of lik van een geïnfecteerd dier. Infectie is in veel gevallen dodelijk. Rabiës komt bijna overal in de wereld voor, maar de kans om de ziekte in Nederland te krijgen is klein.

Wat zijn symptomen van hondsdolheid?

De ziekte begint meestal met klachten zoals rillingen, koorts, braken en hoofdpijn.

Daarna volgen andere klachten:

  • kramp in de spieren die steeds erger wordt,
  • stuipen: bij een stuip begint het hele lichaam te schokken,
  • verlamming,
  • problemen met slikken,
  • problemen met ademen,
  • soms wordt iemand met rabiës bang voor water.

Uiteindelijk leiden complicaties zoals slik- en ademhalingsproblemen tot de dood. 

De tijd tussen het besmet raken en ziek worden duurt meestal tussen de 20 tot 90 dagen.

Hoe kunt u besmet raken?

Het rabiësvirus komt vooral voor bij honden, vleermuizen, vossen en katten. Het virus kan via het speeksel van een dier in het lichaam komen door een beet, krab of lik.

Is hondsdolheid te behandelen?

Na een verwonding kan behandeling voorkomen dat het virus in het zenuwstelsel terecht komt. Deze preventieve behandeling kan alleen gegeven worden voordat er ziekteverschijnselen zijn. Een onbehandelde rabiësinfectie is altijd dodelijk. Vaccinatie kan verstrekt worden aan risicogroepen zoals mensen die veelvuldig werken met vleermuizen of specifieke groepen reizigers naar gebieden waar rabiës veel voorkomt. 

Hoe vaak komt hondsdolheid voor?

Wereldwijd overlijden elk jaar zo'n 50.000 mensen aan de ziekte. In Nederland komt de ziekte echter zelden voor. De afgelopen 40 jaar zijn er in Nederland 5 mensen overleden door hondsdolheid . Al deze patiënten raakten besmet in het buitenland. In West-Europa wordt een minder besmettelijke variant van het rabiësvirus vaak in vleermuizen gevonden. Dit leidt zelden tot besmetting bij mensen.

Reizen & rabiës

Rabiës komt in grote delen van de wereld voor. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO, www.who.int) houdt bij in welke landen rabiës voorkomt.

Hoe voorkom je een dierenbeet?

Vermijd contact met dieren in gebieden waar rabiës voorkomt. Raak dode of zieke dieren niet aan, zeker niet met blote handen. Aai in het buitenland geen dieren, voer ze ook niet. Let op dat (kleine) kinderen dieren niet aanraken.   

Kan ik me laten inenten tegen rabiës voor vertrek?

Ja. Mensen die naar het buitenland gaan en in contact kunnen komen met dieren die rabiës kunnen hebben, komen in aanmerking voor vaccinatie. Deze preventieve vaccinatie bestaat uit 2 prikken (op dag 0 en 7). U kunt ze krijgen bij de GGDGemeentelijke Gezondheidsdienst Gemeentelijke Gezondheidsdienst  of bij de huisarts.

Wanneer moet ik me laten inenten?

Dit hangt af van waar u naar toe gaat, wat u gaat doen, hoe oud u bent en hoe lang u in het buitenland blijft. Ook de beschikbaarheid van vaccins en antistoffen tegen rabiës in het deel van het land waar u naar toe gaat is belangrijk om te weten. 

Op de website van het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering (www.lcrLandelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering .nl) kunt u zien of een rabiësvaccinatie wordt geadviseerd voor het land dat je gaat bezoeken. In de meeste landen in Oost-Europa, Azië, Afrika of Latijns-Amerika komt rabiës voor. Met bepaalde activiteiten heeft u een hogere kans op een beet. Dit geldt voor bijvoorbeeld fietsers. Maar ook voor personen, die veel met zoogdieren in aanraking komen vanwege hun werk, zoals dierenartsen en vrijwilligers in apenparken.  Kinderen halen graag dieren aan waardoor zij een grotere kans hebben op contact met een dier dat mogelijk is besmet met rabiës.  Hoe langer u verblijft in een land waar rabiës voorkomt, hoe groter de kans dat u toch een keer gebeten, gekrabd of gelikt wordt door een dier dat besmet is met rabiës. Bij een verblijf van 3 maanden of langer in een land waar continu rabiës onder dieren voorkomt, is vaccinatie tegen rabiës voor vertrek zeker te overwegen. Bespreek met de (huis)arts of verpleegkundige, die gespecialiseerd is in de reizigersgeneeskunde, of vaccinatie tegen rabiës voordat u vertrekt zinvol is. Kijk op de website www.lcr.nl voor meer informatie.

Wat moet ik doen na een dierenbeet of -krab in het buitenland?

Als je gekrabd of gebeten bent door een dier was dan onmiddellijk de wond goed schoon met water en zeep. Doe dit ten minste 15 minuten. Ontsmet de wond daarna met jodium of alcohol. Ga zo snel mogelijk - in elk geval binnen 24 uur - naar een arts. Deze beoordeelt of er kans bestaat op rabiës. In dat geval is behandeling nodig, Als je nog niet volledig ingeënt bent tegen rabiës, bestaat de behandeling uit een serie van 4 inentingen volgens een vast schema op dag 0, 3, 7, en tussen dag 14 en 28). Mensen die een afweerstoornis hebben, krijgen over het algemeen vijf ipvgeinactiveerd polio vaccin geinactiveerd polio vaccin  vier vaccinaties (op dag 0, 3, 7, 14 en 28). Soms is ook een injectie met antistoffen (immunoglobulinen) nodig (afhankelijk van het soort verwonding). 

Als u volledig bent ingeënt tegen rabiës is nog steeds een herhaling van de inenting nodig (2 prikken). Met deze prikken moet zo snel mogelijk na de beet gestart worden. Dat verkleint de kans om ziek te worden. In veel landen zijn vaccinaties wel, maar de antistoffen niet of moeilijk verkrijgbaar. Als er problemen zijn met het ontvangen van de juiste behandeling, bel dan het alarmnummer van de reisverzekering. In sommige gevallen moet u met spoed gerepatrieerd worden naar Nederland.

Wordt de preventieve behandeling vergoed?

Het hangt van uw ziektekostenverzekering af of het preventief vaccineren tegen rabiës vergoed wordt. In de polis van uw reisverzekering kunt u zien of de in het buitenland gemaakte kosten vergoed worden. Het gaat vaak niet alleen om medische kosten, maar bijvoorbeeld ook om extra gemaakte reis- en verblijfskosten.  

Waar vind ik meer informatie?

Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering, www.lcr.nl

Heeft u nog vragen?

Vraag het de GGDGemeentelijke Gezondheidsdienst-afdeling Infectieziekten of de huisarts.