Hoe komen geneesmiddelen in het Nederlandse milieu en waar komen ze voor

Hoe komen geneesmiddelen in het water terecht?

Resten van humane geneesmiddelen komen na zuivering van afvalwater in rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZIs) in het oppervlaktewater. Deze zuivering haalt niet alle stoffen uit het water. Ook komen geneesmiddelen met rivierwater uit het buitenland in Nederland terecht. Diergeneesmiddelen komen in het
oppervlaktewater terecht via af- en uitspoeling na bemesting van het land, of via afvalwater uit mestverwerkingsinstallaties en viskwekerijen. Vanuit oppervlaktewater en via de bodem komen resten van geneesmiddelen in het grondwater terecht.

Schema

Figuur 1. Routes van geneesmiddelen naar oppervlaktewater, bodem en grondwater.

Wat zijn de emissies van geneesmiddelen?

Het totale gebruik van geneesmiddelen, met iets meer dan 2000 verschillende actieve stoffen, wordt geschat op ongeveer 3,5 miljoen kilogram per jaar. Op basis van de nu bekende gegevens schatten we dat er jaarlijks in Nederland hiervan minimaal 140 ton werkzame stof via de riolering in het oppervlaktewater terecht komt. Omdat hiervoor maar een kleine selectie van stoffen gebruikt kon worden, is dit een voorzichtige schatting. Het gebruik van antibiotica als diergeneesmiddel is circa 200 ton per jaar. Antibiotica vormen het overgrote deel van het verbruik aan diergeneesmiddelen. Een deel van deze vracht zal via de mest de bodem bereiken. Een fractie daarvan spoelt uit naar het oppervlaktewater of grondwater. Deze fractie hangt af van zeer veel factoren (specifiek voor de stof, het doeldier, en het lokale milieu) en is hier niet verder berekend.

Wat is de huidige stand van zaken met betrekking tot zuivering van geneesmiddelen uit afvalwater?

Humane geneesmiddelen komen via urine en ontlasting als microverontreiniging in het afvalwater terecht. In de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) worden deze stoffen niet volledig verwijderd, waardoor ze in
het milieu (oppervlaktewater, grondwater) terecht kunnen komen. De huidige RWZI’s zijn gericht op het verwijderen of afbreken van organische stof en nutriënten, en niet specifiek op het verwijderen van microverontreinigingen. De eigenschappen van geneesmiddelen zijn zeer divers, waardoor hun verwijdering in een RWZI varieert van geen tot volledige verwijdering. Bij de zuivering kunnen ook afbraakproducten ontstaan die nog steeds een biologische werking kunnen hebben. Om geneesmiddelen en andere microverontreinigingen beter te verwijderen, zullen de huidige RWZI’s moeten worden voorzien van vergaande zuiveringstechnieken.

Foto van toiletdeuren

Zijn geneesmiddelen in het Nederlandse watermilieu aanwezig?

Uit diverse onderzoeken blijkt dat geneesmiddelen wijdverbreid voorkomen in de Nederlandse wateren.
Er is slechts naar een fractie van de mogelijke werkzame stoffen gezocht, waardoor van veel geneesmiddelen niet bekend is in welke concentraties ze voorkomen. Doordat ze continu door de RWZI worden geloosd,
is een groot aantal middelen ook continu in het water aanwezig. Diverse Nederlandse studies tonen de aanwezigheid van geneesmiddelen aan in effluenten van de rioolwaterzuivering (tot 10 microgram per liter) en het ontvangende oppervlaktewater (gemiddelde waardes tot 1 microgram per liter, met maximale waardes tot 10 microgram per liter). In grondwater worden minder geneesmiddelen aangetroffen en in lagere concentraties (range 0,01–0,1 microgram per liter). Geneesmiddelen worden ook aangetroffen in Nederlands drinkwater. Wanneer ze worden aangetroffen is dit meestal in concentraties beneden 0,05 microgram per liter.

Meer informatie is te vinden in het rapport en de brochure

Home / Onderwerpen / G / Geneesmiddelen in het milieu / Hoe komen geneesmiddelen in het Nederlandse milieu en waar komen ze voor

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu