Hantavirusinfecties zijn ziekten die ontstaan door hantavirussen (officieel: orthohantavirussen). Er bestaan verschillende soorten hantavirussen. Vooral muizen en ratten kunnen deze virussen bij zich dragen. Zij kunnen het virus overdragen op mensen. In Nederland gebeurt dit heel weinig.
Actuele informatie over hantavirus
Welke soorten (ortho)hantavirussen komen in Nederland voor?
In Nederland komen drie soorten hantavirussen voor die ziekte bij mensen kunnen veroorzaken. Deze worden door verschillende soorten knaagdieren overgedragen op mensen:
- Puumalavirus afkomstig van rosse woelmuizen.
- Seoulvirus afkomstig van (tamme) ratten.
- Tulavirus afkomstig van veldmuizen.
Hoe herken ik hantavirus?
Van de drie in Nederland voorkomende hantavirussen worden de meeste mensen niet ziek. In 90% van de gevallen krijgt iemand hier geen klachten van. Als iemand wel ziek wordt, lijken de klachten vaak op griep. Hoe ernstig de klachten zijn, kan verschillen per virus en per individu.
In Nederland komt infectie door het Puumalavirus het meest voor. Meestal worden mensen niet ziek van dit virus. Als mensen wel ziek worden, zijn de klachten meestal mild, zoals:
- spierpijn
- hoofdpijn
- koorts
- misselijkheid
Soms worden mensen erger ziek. Dan kunnen de nieren of lever licht ontstoken raken. Iemand kan dan last krijgen van:
- hoge koorts
- overgeven
- pijn in de buik en zij
- niet goed kunnen zien
Ook van het Seoulvirus worden mensen meestal niet ziek. Of ze krijgen milde, griepachtige klachten. In zeldzame gevallen kunnen er ernstigere klachten ontstaan, zoals leverontsteking, verzwakte spieren in de benen en lage rugpijn. Heel zelden kan het Seoulvirus leiden tot het uitvallen van de nieren of koorts met interne bloedingen.
Over het Tulavirus bij mensen is weinig bekend. Er is alleen een geval bekend van een 12-jarige jongen in Zwitserland die was gebeten door een knaagdier. Hij kreeg last van koorts, een nagelziekte en huiduitslag.
Sommige hantavirussen verlopen erger
In de rest van Europa komen ook ander hantavirussen voor. Deze geven in de meeste gevallen vergelijkbare klachten. Bij een variant die voorkomt in de Balkanlanden (het dobravavirus), wordt vaker het ernstigere ziekteverloop gezien. De sterfte aan de in Europa voorkomend hantavirussen, is erg laag (kleiner dan 1%).
Sommige hantavirussen die in Noord- en Zuid-Amerika voorkomen, kunnen zorgen voor ernstigere ziekte. Bijvoorbeeld het Andesvirus. Hierbij kunnen mensen hoge koorts en ademhalingsproblemen krijgen. Later kan dit leiden tot ernstige longproblemen en hartfalen. 30-50% van de mensen kan hieraan overlijden. Buiten Noord- en Zuid-Amerika komen deze hantavirussen niet voor.
Hoe krijg ik hantavirusinfectie?
Hantavirussen worden verspreid door knaagdieren. Deze worden zelf niet ziek van deze virussen, maar kunnen wel andere knaagdieren en mensen besmetten. Ook knaagdieren die er gezond uitzien, kunnen het virus bij zich dragen.
De virussen zitten in poep, plas en speeksel van besmette knaagdieren. Hierin kunnen de virussen nog twee weken overleven. Ook wanneer de poep, plas of het speeksel al is opgedroogd. Dan ontstaan er stofdeeltjes (aerosolen) die in de lucht terecht kunnen komen. Wanneer mensen deze stofdeeltjes inademen, kunnen zij het virus krijgen. Dat kan gebeuren wanneer iemand de vloer in een schuur veegt, maar ook bijvoorbeeld in (de buurt van) een bos, weiland, camping of tuin.
Mensen kunnen het virus ook krijgen door een beet van een besmet knaagdier of als zij voedsel eten dat door knaagdieren is besmet.
De tijd tussen besmet raken en ziek worden verschilt per soort virus en kan tussen enkele dagen en zestig dagen duren. Meestal duurt dit twee tot vier weken.
Heeft u een hantavirusinfectie gehad? Dan heeft u afweerstoffen opgebouwd tegen het type hantavirus waar u ziek van bent geworden. U kunt dan wel nog andere typen hantavirus krijgen.
Is het hantavirus overdraagbaar van mens op mens?
De hantavirussen die in Europa en Azië voorkomen, zijn niet van mens op mens overdraagbaar. Dat geldt ook voor de meeste hantavirussen in Noord- en Zuid-Amerika.
Er zijn aanwijzingen dat het Andesvirus wel van mens op mens overdraagbaar kan zijn. Hier zijn een slechts een paar voorbeelden van. Bovendien gebeurt dat alleen als mensen heel nauw contact met elkaar hebben.
Welke mensen kunnen ziek worden van hantavirus?
Iedereen kan hantavirus krijgen, al is die kans is erg klein. Sommige mensen hebben meer kans om ziek te worden van hantavirus:
- Mensen die in het bos werken of vlak bij een bos of weilanden wonen.
- Boeren
- Mensen die in een ruimte komen waar veel muizen of ratten zitten of hebben gezeten. Bijvoorbeeld oude huizen, schuren of vakantiehuisjes die een tijd niet gebruikt zijn.
- Mensen die ratten houden of vaak in contact komen met (tamme) ratten.
- Mensen die (beroepsmatig) veel contact hebben met ratten en muizen of hun urine/uitwerpselen, hebben meer kans om ziek te worden. Voor hen gelden extra maatregelen om ziekte te voorkomen: Zie: Aandachtspunten bij het werken met in het wild levende ratten.
Volwassenen worden vaker (erg) ziek van hantavirusinfecties dan kinderen.
Hoe voorkom ik hantavirus?
Er is geen vaccin tegen hantavirussen.
U kunt hantavirusinfecties voorkomen door uit de buurt te blijven van knaagdieren en hun schuilplaatsen. Berg etensresten altijd goed op, bijvoorbeeld in afgesloten bakken, zodat hier geen ongedierte op af komt.
In ruimtes die lang afgesloten zijn geweest kunnen muizen- en rattenholen zitten. Ventileer deze ruimtes goed. Zet de ramen en deuren minimaal een half uur tegen elkaar open en ga zelf de kamer uit.
Vindt u thuis toch een muizen- of rattennest, keutels of dode ratten of muizen in huis? Draag bij het schoonmaken en opruimen rubberen handschoenen. Nesten, keutels en dode dieren die u buiten vindt, kunt u het beste eerst nat maken voordat u ze verwijdert. Verwijder alles met een nat doekje, gooi dit in een vuilniszak (niet aandrukken) en knoop deze dicht. Deze vuilniszak kunt u bij het huisvuil weggooien.
Maak nadat u alles heeft verwijderd de plek goed schoon met een sopje en was uw handen.
Ook na het schoonmaken is het belangrijk om goed te ventileren. Zet de ramen en deuren minimaal een half uur tegen elkaar open en ga zelf de kamer uit.
Let op: gebruik nooit een stofzuiger of bezem om nesten, keutels of dode dieren op te ruimen. Daardoor verstuift het stof, waardoor het virus zich juist kan verspreiden.
Is hantavirus te behandelen?
Meestal worden mensen met (ortho)hantavirusinfecties vanzelf weer helemaal beter. Soms kan dit wel een paar weken duren. Als de nieren niet meer goed werken, is opname in het ziekenhuis nodig.
Hoe vaak komt hantavirus voor in Nederland
Hantavirussen komen in de hele wereld voor. De soorten die in Europa voorkomen veroorzaken honderden patiënten per jaar. In Nederland wordt de diagnose hantavirusinfectie af en toe gesteld. De soorten hantavirussen die in Nederland voorkomen zijn Puumalavirus, Tulavirus en Seoulvirus. Het Puumalavirus komt het meest voor en zorgt ook voor de meeste patiënten. Besmettingen met het Puumalavirus geven in de meeste gevallen geen klachten. Eén op de 10 besmette mensen krijgt klachten. Het ziekteverloop is relatief mild. Vaak gaat het alleen om griepachtige klachten (spierpijn, hoofdpijn, koorts, misselijkheid) maar een hantavirusinfectie kan ook ernstiger verlopen. Wanneer sprake is van acuut nierfalen is opname in het ziekenhuis noodzakelijk.
Kan iemand met hantavirus naar kinderopvang, school of werk?
Het Andesvirus (een soort hantavirus) is tijdens langdurig en nauw contact overdraagbaar van mens op mens. Mensen die (mogelijk) besmet zijn met het Andesvirus, mogen daarom geen contact hebben met andere mensen.
De kans dat mensen elkaar besmetten met een van de andere hantavirussen, zoals Puumalavirus, Tulavirus of Seoulvirus, is verwaarloosbaar klein. Iemand met een (ortho)hantavirusinfectie door een van die hantavirussen kan als hij zich goed voelt gewoon naar het werk, de kinderopvang of school.
