Tekenencefalitis (TBE)

Wat is teken-encefalitis?

Teken-encefalitis is een hersen(vlies)ontsteking die wordt veroorzaakt door het TBE-virus. Het virus wordt overgebracht door tekenbeten. Tot voor kort kwam het virus alleen in het buitenland voor, maar in het voorjaar van 2016 kwamen er aanwijzingen dat in Nederland reeën besmet zijn geweest met het virus en is het virus ook bij teken aangetoond in Nederland, op de Sallandse Heuvelrug en de Utrechtse Heuvelrug. Er zijn enkele patiënten die het virus in deze gebieden in Nederland hebben opgelopen.

Ziekteverschijnselen

Er bestaan verschillende typen TBE-virussen. De ziekten die door deze virussen worden veroorzaakt verlopen in het algemeen vergelijkbaar. De ziekte die wordt veroorzaakt door het subtype dat in het Oosten van Rusland voorkomt, verloopt vaak ernstiger.

De kans op een infectie na een tekenbeet is zeer klein, omdat er slechts zeer weinig teken besmet zijn met het TBE-virus. Bovendien verloopt een infectie na een beet van een met TBE-virus besmette teek meestal zonder klinische verschijnselen. Krijgt iemand wel klachten, dan verloopt de ziekte vaak in 2 fasen. Na een incubatietijd van 7 tot 14 dagen volgt een fase met koorts, vermoeidheid, algehele malaise en hoofdpijn. Dit duurt meestal 2 tot 7 dagen en wordt gevolgd door een periode van ongeveer 1 week zonder klachten. Daarna volgt de tweede fase van de ziekte met ernstige hoofdpijn, koorts en hersen(vlies)ontsteking. Dan is ziekenhuisopname noodzakelijk. Een deel van deze patiënten ontwikkelt neurologische restverschijnselen. Ongeveer 1-2% van de patiënten met een hersen(vlies)ontsteking overlijdt. Er zijn geen specifieke medicijnen tegen teken-encefalitis.

Besmetting en preventie

Het virus wordt door besmette teken overgedragen naar de mens. Er is een vaccin dat voor 95% bescherming geeft. Mensen die lange tijd verblijven in gebieden waar teken-encefalitis veel voorkomt, kunnen zich laten vaccineren. Dit wordt bijvoorbeeld aangeraden voor verblijf in delen van Midden- en Oost-Europa. Op de website van de Landelijke Coördinatie Reizigersadvisering staat vermeld in welke landen/gebieden vaccinatie geadviseerd wordt. Vooralsnog is er geen reden om in Nederland te vaccineren.

Ook het zo snel mogelijk verwijderen van een teek verkleint de kans op infectie, hoewel het virus al snel na de beet wordt overgebracht. Een snelle verwijdering kan deze ziekte dus niet altijd voorkomen, maar verkleint ook de kans op andere ziekten die door teken overgebracht kunnen worden, zoals de ziekte van Lyme. Tekenbeten kunnen voorkomen worden door beschermende kleding te dragen en de onbedekte huid in te smeren met een middel dat DEET bevat. Deze maatregelen geven geen 100% bescherming zodat tekenbeetcontrole altijd nodig is na verblijf in het groen.

Een andere, zeldzame besmettingsroute voor de mens is het drinken van besmette rauwe melk of het eten van besmette rauwmelkse kaas. Landbouwhuisdieren, zoals schapen, geiten en koeien kunnen namelijk ook besmet raken. Zij scheiden het virus dan uit in de melk.

Waar komt het teken-encefalitisvirus voor?

Het TBE-virus  komt voor in delen van Europa, waaronder Duitsland en Oostenrijk, in Rusland en bepaalde gebieden in Centraal-Azië. In Europa zijn ongeveer 2000 patiënten per jaar en in Rusland 10.000. In Nederland is het virus alleen in teken gevonden op de Sallandse Heuvelrug en Utrechtse Heuvelrug. Het RIVM onderzoekt, samen met andere organisaties, de verspreiding van het TBE-virus en hoe groot het risico is om in Nederland teken-encefalitis op te lopen.