Borstkanker

Meeste tumoren groeien door in omliggend weefsel

Bij borstkanker (ICD-9 code 174; ICD-10 code C50) is sprake van kwaadaardige (maligne) tumoren van de borst. Borstkanker komt met name voor bij vrouwen, maar ook mannen kunnen borstkanker krijgen. Het hier beschreven ziektebeeld en beloop van borstkanker beperkt zich tot vrouwen.

Borstkanker is onder te verdelen in twee typen tumoren:

• invasief: tumoren die doorgroeien in het omliggende (steun)weefsel;
• niet-invasief of ‘in-situ’: tumoren die in eerste instantie begrensd blijven tot de klierstructuren van de borst.

In 2003 was 91,3% van de geregistreerde borsttumoren invasief en 8,7% niet-invasief (bron: NKR). 75-80% van de borsttumoren ontstaat in de melkgangen van de borstklier (ductale type). 10-15% van de borsttumoren ontstaat in de melkkliertjes en groeit meestal verspreid door de borst (lobulair type) (NKR, 1995).

Veel vrouwen ontdekken de ziekte zelf

De meeste patiënten ontdekken de ziekte doordat ze een knobbeltje in de borst voelen. Het knobbeltje is dan bijna altijd groter dan 1 centimeter. Andere signalen, minder vaak voorkomend, zijn veranderingen in de grootte of contour van de borst, intrekking van de huid of de tepel, veranderingen van de tepelstand, een gevoel van zwaarte of pijn, uitscheiding van vocht uit de tepel en eczeem van tepel en tepelhof. Begin jaren negentig ontdekte 85% van de patiënten de borsttumor zelf (Zwaveling et al., 1991). Deze gegevens hebben betrekking op de periode die voorafging aan de volledige invoering van het bevolkingsonderzoek op borstkanker. De gefaseerde invoering van het bevolkingsonderzoek ging in 1988 van start en in 1997 waren alle vrouwen van 50 tot en met 69 ten minste eenmaal uitgenodigd voor het onderzoek. Vanaf 1999 worden ook de vrouwen van 70 tot en met 74 jaar uitgenodigd voor het bevolkingsonderzoek.

Tegenwoordig steeds vaker kleine tumoren ontdekt

Door het toegenomen gebruik van gevoelige diagnostische technieken worden tegenwoordig meer kleine tumoren gevonden die nog geen klachten veroorzaken en niet als een knobbeltje voelbaar zijn. Dit is vooral het gevolg van de invoering van het bevolkingsonderzoek op borstkanker. Het bevolkingsonderzoek leidt bovendien tot de opsporing van veel meer niet-invasieve ductale tumoren, die vaak gepaard gaan met minuscule verkalkingen. Deze verkalkingen zijn niet voelbaar, maar op de röntgenfoto van de borst (mammografie) zijn ze wel zichtbaar.

Ziekte bij diagnose meestal beperkt tot de borst of oksellymfeklieren

Al in een vroeg stadium van borstkanker hebben cellen het vermogen zich los te maken van de primaire tumor en zich naar de lymfeklieren in (met name) de oksel te verspreiden. Op het moment van diagnose is de ziekte bij ongeveer 90-95% van de patiënten beperkt tot de borst of de lymfeklieren in de oksel. Ruim de helft van deze groep vrouwen heeft elders in het lichaam toch verborgen, klinisch niet aantoonbare uitzaaiingen (Veronesi, 1990). Blijven deze uitzaaiingen onbehandeld, dan zullen ze op korte of lange termijn, maar meestal binnen drie jaar, zo ver in omvang toenemen dat ze klachten gaan veroorzaken. Vanaf het moment dat uitzaaiingen worden vastgesteld leven de patiënten gemiddeld nog twee jaar. Met name in het laatste levensjaar hebben deze patiënten intensieve palliatieve zorg nodig.

Niet alle determinanten van borstkanker bekend

Hieronder volgt een overzicht van de bekende risicofactoren voor borstkanker. Niet alle gevallen van borstkanker kunnen door één of meer van deze factoren verklaard worden.

Borstkanker in de familie verhoogt het risico

Een vrouw met één eerstegraads familielid met borstkanker heeft een ongeveer tweemaal verhoogd risico. Bij twee eerstegraads familieleden met borstkanker is het risico drie- tot viermaal verhoogd (Collaborative Group on Hormonal Factors in Breast Cancer, 2001). Een vrouw heeft nog hogere risico’s als ze familieleden heeft bij wie zich op jonge leeftijd borstkanker ontwikkelde in beide borsten.

Mutatie in twee erfelijke genen verhoogt het risico met 40 tot 85 procent

BRCA is een afkorting voor BReast CAncer en staat voor de twee erfelijke borst- en eierstokkankergenen BRCA1 en BRCA2. Vrouwen met een mutatie in het BRCA1- of BRCA2-gen hebben een risico van 40 tot 85% om borstkanker te krijgen (Anglian Breast Cancer Study Group, 2000). Geschat wordt dat bij 5% van alle vrouwen met borstkanker een genetisch defect in het BRCA1- of BRCA2-gen een rol speelt. In Nederland zijn 700 tot 900 families geïdentificeerd met een mutatie. Een mutatie in het BRCA1-gen wordt viermaal vaker gezien dan een mutatie in het BRCA2-gen.

Verhoogde kans na goed- of kwaadaardige borstaandoening

Vrouwen die borstkanker hebben gehad, hebben een drie- à viermaal verhoogd risico om ook kanker in de andere borst te krijgen. Dit betekent dat bij 15 à 20% van de vrouwen die borstkanker overleven, binnen 20 jaar voor de tweede keer borstkanker wordt gediagnosticeerd. Goedaardige borstaandoeningen met specifieke weefselkenmerken - bijvoorbeeld atypische ductale hyperplasie (bovenmatige groei) - verhogen de kans op een kwaadaardige aandoening twee à drie keer. Andere goedaardige aandoeningen lijken geen verhoogd risico op te leveren. Een voorbeeld hiervan is het fibroadenoom, ontstaan door gezamenlijke groei van bindweefsel en klierepitheel. (Hartmann et al., 2005).

Hoger risico bij vrouwen zonder kinderen

Bij vrouwen die nooit zwanger zijn geweest, is het risico op borstkanker ongeveer tweemaal zo groot als bij vrouwen die wel kinderen hebben. Hierbij is de leeftijd waarop een vrouw haar eerste kind krijgt belangrijk. Vrouwen die na hun 35ste hun eerste kind krijgen, lopen ongeveer evenveel risico als vrouwen zonder kinderen, en driemaal zoveel risico als vrouwen die voor hun 18de een kind kregen. Onafhankelijk van de leeftijd waarop het eerste kind werd geboren, heeft een groot aantal kinderen een grotere beschermende werking.

Vroege menstruatie en late menopauze verhogen het risico

De leeftijd bij de eerste menstruatie en bij de menopauze zijn geassocieerd met borstkanker. Wanneer de eerste menstruatie vóór het 12de jaar optreedt, is het risico 30% hoger dan wanneer het na het 14de jaar optreedt. Vrouwen bij wie de menopauze na het 55ste jaar intreedt, hebben nadien een tweemaal zo hoog risico op borstkanker dan vrouwen bij wie de menopauze vóór het 45ste jaar begint. De beschermende werking van een vroege menopauze kan worden toegeschreven aan het beëindigen van de functie van de eierstokken. Vrouwen bij wie op jonge leeftijd de eierstokken zijn weggehaald, hebben ook decennia na de operatie nog een verlaagde kans op borstkanker (Kelsey & Berkowitz, 1988).

Beschermend effect borstvoeding

Borstvoeding heeft een beschermende werking tegen premenopauzale borstkanker. In een omvangrijk patiënt-controleonderzoek onder premenopauzale vrouwen bedroeg de risicovermindering 22% bij vrouwen die 4-12 maanden borstvoeding hadden gegeven. De vermindering van het risico was groter naarmate de vrouwen op jongere leeftijd borstvoeding hadden gegeven (Newcomb et al., 1994). Eerdere studies vonden alleen risicovermindering na het zéér langdurig geven van borstvoeding, dat wil zeggen één tot twee jaar over het gehele leven. Dat is in Nederland ongebruikelijk lang. Bij postmenopauzale vrouwen werd geen relatie gevonden tussen het geven van borstvoeding en borstkanker. Een meta-analyse heeft het beschermende effect van borstvoeding op het ontstaan van borstkanker bevestigd (Collaborative Group on Hormonal Factors in Breast Cancer, 2002). Geschat wordt dat het risico op borstkanker bij vrouwen in de westerse wereld met meer dan de helft verminderd zou kunnen worden (van 6,3 tot 2,7 per 100 vrouwen op 70-jarige leeftijd), indien het gemiddelde aantal geboorten en de totale duur van de borstvoeding hetzelfde zou zijn als tot voor kort in ontwikkelingslanden het geval was.

Risicoverhogend effect hormonale substitutie

Verhoogd risico door anticonceptiepil

Vrouwen die de pil slikken hebben een verhoogd risico van 24% op het krijgen van borstkanker in vergelijking tot vrouwen die de pil niet slikken. Voor vrouwen die 1-4 jaar geleden zijn gestopt met de pil is er een verhoogd risico van 16%. Vrouwen die 5-9 jaar geleden zijn gestopt met de pil, hebben een verhoogd risico van 7%. Voor vrouwen die al langer dan tien jaar geen anticonceptiepil meer slikken is er geen verhoogd risico meer. De duur van het gebruik van de anticonceptiepil, de dosis en de samenstelling hebben geen effect op het risico. Vrouwen die vóór de leeftijd van 20 jaar beginnen met het slikken van de pil hebben een wat hogere kans op het krijgen van borstkanker gedurende het gebruik van de pil. Het absolute risico van borstkanker is echter laag in deze leeftijdsgroep (Collaborative Group on Hormonal Factors in Breast Cancer, 1996).

Mogelijk verband met alcoholgebruik

Er bestaat mogelijk een oorzakelijk verband tussen alcoholconsumptie en een verhoogde kans op borstkanker. De precieze aard van dit verband is echter niet duidelijk. In een analyse van de gegevens van zes prospectieve studies is een risicotoename gevonden van 9% bij inname van 10 gram alcohol per dag (ongeveer 0,75 á 1 glas). Tot een inname van 60 gram per dag (ca. 5 glazen) neemt het risico lineair toe (Smith-Warner et al., 1998). Er zijn onvoldoende gegevens om bij een hogere dagelijkse inname de aard van het verband vast te stellen.

Gunstig effect lichamelijke activiteit

Vrouwen die regelmatig lichamelijk actief zijn, hebben naar schatting 20 tot 40% minder kans op borstkanker dan vrouwen die weinig lichamelijk actief zijn. Deze schatting is gebaseerd op de resultaten van zowel cohortstudies als patiënt-controlestudies naar het effect van lichamelijke activiteit op het risico van borstkanker. Het effect van lichamelijke activiteit op het risico van borstkanker is gelijk voor vrouwen met en zonder overgewicht (KWF, 2005c)

Overgewicht mogelijke risicofactor

Bij vrouwen na de menopauze is overgewicht een risicofactor. Het risicoverhogend effect van overgewicht na de menopauze wordt geschat op 30 tot 50%. Vóór de menopauze hebben vrouwen met overgewicht geen verhoogd risico om borstkanker te krijgen (KWF, 2005c).

Diagnostiek van mammacarcinoom

De diagnostiek van afwijkingen in de borst geschiedt aan de hand van de zogenaamde triple-diagnostiek:

• lichamelijk onderzoek
• beeldvorming (mammografie en echografie)
• punctie-diagnostiek (cytologie of histologie).

In de onder auspiciën van het CBO ontwikkelde richtlijnen voor screening en diagnostiek zijn hiervoor toepassingsregels opgesteld (Rutgers & Tuut, 2001). Een overzicht van beeldvormende diagnostische technieken is weergegeven in tabel 1.

Tabel 1: Overzicht van mogelijkheden voor beeldvormende diagnostiek.

Sinds 1990 screening op borstkanker

In Nederland wordt sinds 1990 een screeningsprogramma voor borstkanker uitgevoerd. Elke twee jaar worden vrouwen van 50 tot en met 75 jaar uitgenodigd voor een borstonderzoek waarbij röntgenfoto's worden gemaakt van de borsten. Met deze methode is het mogelijk bij vrouwen die zelf geen onregelmatigheden in hun borsten voelen toch beginnende tumoren op te sporen. Binnen twee weken krijgen de vrouwen die hebben deelgenomen een brief met daarin de uitslag. Voor meer informatie over de screening, zie bij screening op borstkanker.

Borstsparende operatie bij kanker in een vroeg stadium

In een vroeg stadium (stadium I of II) ontdekt, is in de meeste gevallen een borstsparende operatie mogelijk. Deze is even effectief als amputatie van de gehele borst (Van Dongen et al., 2000). Daarna volgt bestraling van de gehele borst en een extra bestraling van het tumorgebied. Is de tumor relatief groot of zit er meer dan één tumor in dezelfde borst, dan wordt meestal de volledige borst weggenomen (mastectomie). Bestraling volgt dan als de lymfeklieren in de oksel zijn aangetast of als de tumor niet volledig is verwijderd. Als de tumor niet meer operatief te verwijderen is door uitgebreide lokale groei (stadium IIIB), of bij uitzaaiingen verder dan de oksellymfeklieren (stadium IV), dan is doorgaans alleen palliatieve behandeling mogelijk. Met bestraling, hormonale therapie, chemotherapie, immunomodulatoren of een combinatie hiervan wordt geprobeerd het tumorproces onder controle te houden. 30-70% van de vrouwen reageert gunstig op hormonale therapie of een combinatie van cytostatica (Veronesi, 1990).

Lymfeklierverwijdering geen vast onderdeel van operatie meer

Tot voor kort werden zowel bij een borstsparende operatie als bij volledige verwijdering van de borst doorgaans ook de lymfeklieren in de oksel verwijderd (okselkliertoilet). Verwijdering van deze klieren geeft vaak klachten van pijn, gevoelsstoornissen en bewegingsbeperkingen in de arm en de oksel.

Bij elke tumor zijn er één of twee lymfeklieren die als eerste het lymfevocht van het tumorgebied ontvangen en vervolgens stapsgewijs verspreiden. Als er in deze ‘schildwachtklieren’ tumorcellen aanwezig zijn, dan zitten er mogelijk ook in de rest van de oksellymfeklieren tumorcellen. Als er geen tumorweefsel in de schildklieren zit, dan is ook de rest van de lymfeklieren waarschijnlijk tumorvrij.

Door inspuiting in de borst van een radioactieve vloeistof in combinatie met een kleurstof lukt het bij ongeveer 80% van de vrouwen met klinisch onverdachte lymfeklieren om één of meer schildwachtklieren op te sporen. Bij ongeveer 30% van deze vrouwen bevat de schildwachtklier tumorweefsel. De schildwachtklier-techniek is dermate betrouwbaar gebleken dat de oksellymfeklieren niet meer verwijderd worden als de schildwachtklier tumorvrij is (Nieweg et al., 2001)

Ruimere toepassing van chemotherapie en hormonale therapie

Na een borstoperatie en eventuele bestraling kan aanvullende systemische therapie, bestaande uit chemotherapie, hormonale therapie of een combinatie van beide, noodzakelijk zijn. Met systemische therapie wordt de kans dat binnen 10 jaar na de behandeling uitzaaiingen ontstaan met 15% tot 40% (gemiddeld 25%) verminderd (EBCTCG, 2005). Het besluit om wel of geen aanvullende systemische therapie voor te schrijven is afhankelijk van de prognose en wordt gebaseerd op de aanwezigheid van lymfeklieruitzaaiingen, de tumorgrootte, de hormoongevoeligheid en de groeisnelheid van de tumor, de expressie van groeifactoren op de tumorcellen en de leeftijd en conditie van de patiënt. Ook micro-array technieken zijn succesvol gebleken bij het onderscheiden van patiëntengroepen met een goede en een slechte prognose. Micro-array is een DNA-technologie waarmee in weefsels de activiteit van genen bestudeerd kan worden. Hiermee kan worden bepaald of een tumor een genexpressieprofiel heeft dat samenhangt met een gunstige of een ongunstige prognose (Vijver et al., 2002).

Bijna alle patiënten met een niet-invasieve tumor genezen

Bij een niet-invasieve tumor vindt, afhankelijk van de omvang van de tumor, een amputatie of borstsparende operatie plaats. Na een borstsparende ingreep is bestraling noodzakelijk om de kans op lokale terugkeer van de tumor te beperken (Julien et al., 2000). Verwijdering van de lymfeklieren in de oksel gebeurt alleen bij grote afwijkingen in de borst, waarbij invasieve tumorgroei moeilijk uit te sluiten is. Vrijwel alle patiënten met een niet-invasieve ductale tumor genezen bij volledige verwijdering van het tumorweefsel (Harris et al., 1992).

Na behandeling blijft regelmatige controle nodig

Na behandeling voor borstkanker is regelmatige controle nodig in verband met het blijvende risico op een recidief. Controle bestaat uit anamnese, lichamelijk onderzoek en periodieke mammografie. Is er sprake van symptomen die wijzen op uitzaaiingen, dan is het gebruik van röntgen- en laboratoriumonderzoek of andere aanvullende diagnostiek geïndiceerd.

Borstkanker is meest voorkomende kanker bij vrouwen

Borstkanker is de meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen. In 2003 bedroeg het aantal nieuwe gevallen (incidentie) van een invasieve vorm van borstkanker 1,43 per 1.000 vrouwen (absoluut 11.687 nieuwe gevallen). Vrouwen die kanker in beide borsten krijgen worden tweemaal geregistreerd (bron: NKR).

Ongeveer 76.000 vrouwen met borstkanker

Het aantal vrouwen met borstkanker (prevalentie) op 1 januari 2002 wordt op basis van de registratie in de IKZ- en IKA-regio geschat op 9,3 per 1.000 vrouwen (absoluut 76.000). Het betreft hier de 10-jaarsprevalentie. Dit wil zeggen het aantal vrouwen dat in de 10 jaar voorafgaand aan de peildatum (1 januari 2002) borstkanker heeft gekregen en op de peildatum nog in leven is.

Gemiddelde leeftijd bij diagnose ongeveer 60 jaar

Van de nieuwe patiënten met borstkanker heeft ongeveer 6% al eerder een invasieve tumor in de andere borst gehad (IKZ, 2005). Bij vrouwen jonger dan 25 jaar komt borstkanker vrijwel niet voor. Boven de 25 jaar stijgt de incidentie met de leeftijd. Na de leeftijd van 65 jaar is de incidentie redelijk constant. De gemiddelde leeftijd op het moment van diagnose is circa 60 jaar.

In 2004 ruim 3.000 vrouwen overleden aan borstkanker

In 2004 overleden 40,3 per 100.000 vrouwen aan borstkanker (absoluut 3.315 vrouwen). Borstkanker is voor vrouwen in de leeftijdsklasse van 30-59 jaar één van de belangrijkste doodsoorzaken (bron: CBS Doodsoorzakenstatistiek).

Borstkanker komt ook voor bij mannen

Niet alleen vrouwen krijgen borstkanker. In 2003 werd bij 71 mannen een invasieve vorm van borstkanker vastgesteld (bron: NKR). In 2004 overleden 18 mannen aan borstkanker (bron: CBS Doodsoorzakenstatistiek).

Prevalentie, incidentie en sterfte naar leeftijd

Aantal nieuwe gevallen van borstkanker gestegen door invoering screening

In de periode 1989-2003 is het absolute aantal vrouwen dat per jaar borstkanker krijgt, gestegen van circa 7.900 tot circa 11.700. Geschat wordt dat ongeveer de helft van deze toename is veroorzaakt door invoering van het bevolkingsonderzoek op borstkanker, dat in 1988 van start is gegaan. De andere helft van de toename is waarschijnlijk toe te schrijven aan groei en de vergrijzing van de bevolking (Visser et al., 2003b). Gecorrigeerd voor de omvang en leeftijdsopbouw van de bevolking, nam de incidentie in de periode 1989-1994 toe met 21% (zie figuur 1). De toename in deze periode was het grootst bij vrouwen tussen de 50 en 70 jaar en is te verklaren door invoering van het bevolkingsonderzoek begin jaren negentig.

Laatste jaren stabiliseert incidentie van borstkanker

Na 1994 is de incidentie tot 1999 vrijwel constant gebleven. Vanaf 1999 ligt de incidentie op een iets hoger niveau (zie figuur 1). Er zijn twee belangrijke factoren die de trend in de incidentie vanaf 1994 beïnvloed hebben en die tegengesteld werken. Ten eerste is een groot deel van de langzaam groeiende tumoren al in de eerste ronde van het bevolkingsonderzoek op borstkanker, begin jaren negentig, aan het licht gekomen. In de vervolgronden is het detectiecijfer van deze tumoren dan lager. Het gevolg is dat de incidentie daalt. Ten tweede werden vanaf 1999 ook vrouwen tussen de 70 en 75 jaar uitgenodigd voor het bevolkingsonderzoek (Visser et al., 2003b). Tot dan toe werden alleen vrouwen van 50 tot 70 jaar uitgenodigd om deel te nemen aan het onderzoek. Door deze uitbreiding van het bevolkingsonderzoek zal het detectiecijfer van tumoren weer zijn toegenomen, en hiermee de incidentie.

Sterfte neemt af

De sterfte aan borstkanker is in de periode 1979-1994 gelijk gebleven en daarna afgenomen (zie figuur 2). Deze afname betreft met name vrouwen in de leeftijdsgroep van 65-74-jarigen. De afname in sterfte wordt voor een groot deel veroorzaakt door invoering van het bevolkingsonderzoek op borstkanker. Hierdoor wordt borstkanker in een eerder stadium ontdekt en kan de kanker eerder behandeld worden.

Stijging van incidentie bij vrouwen verwacht

Op basis van alleen demografische ontwikkelingen, is de verwachting dat de absolute incidentie van borstkanker bij vrouwen in de periode 2005-2025 met ongeveer 18% zal stijgen. Daarnaast is de verwachting dat het aantal oudere vrouwen met een sterke mate van overgewicht zal blijven stijgen. Dit kan leiden tot een nog grotere toename van de incidentie van borstkanker (zie ook: Welke factoren beïnvloeden de kans op borstkanker?). Als gevolg van de toenemende incidentie en verbeterde overleving wordt ook een sterke toename van de prevalentie van borstkanker verwacht. Een groot deel van deze vrouwen is overigens geheel klachtenvrij.

Incidentie onder mannen toegenomen

De incidentie van borstkanker bij mannen is in de periode 1989-2003 gestegen. In 1989 bedroeg het absoluut aantal nieuwe gevallen van borstkanker 40. In 2003 waren dat er 71 (bron: NKR). De sterfte als gevolg van borstkanker vertoonde gedurende dezelfde periode geen duidelijke trend en bleef over de gehele periode gelijk. De absolute sterfte bedroeg 18 in zowel in 1989 als 2003 (bron: CBS Doodsoorzakenstatistiek).

Figuur 1: Incidentie van borstkanker bij vrouwen in de periode 1989-2003; gestandaardiseerd naar de Europese standaardbevolking en geïndexeerd (1989 is 100) (bron: NKR).

Figuur 2: Sterfte aan borstkanker bij vrouwen in de periode 1980-2004; gestandaardiseerd naar de bevolking van Nederland in 1990 en geïndexeerd (1980 is 100) (bron: CBS Doodsoorzakenstatistiek).

Zorg voor borstkanker voornamelijk in het ziekenhuis

De zorg voor patiënten met borstkanker vindt grotendeels plaats in het ziekenhuis. Na screening bij het Bevolkingsonderzoek Borstkanker (zie ook borstkankerpreventie) of een consult bij de huisarts worden patiënten voor uitgebreide diagnostiek naar het ziekenhuis verwezen. In samenspraak met radioloog, patholoog, radiotherapeut en internist stelt de chirurg na de gestelde diagnose een specifiek behandelplan per patiënt op. De eerste stap in de curatieve zorg is meestal een operatie. De radiotherapeut en internist kunnen er tevens bij betrokken worden wanneer aanvullende bestraling of chemo- of hormoontherapie gegeven moeten worden.

Controlebezoeken na zorg in het ziekenhuis

Wanneer de curatieve zorg in het ziekenhuis afgerond is, maakt de patiënt afspraken voor controlebezoeken bij de behandelaar (chirurg, radiotherapeut of internist) op de polikliniek. Deze controles vinden in het eerste jaar na de behandeling elke drie maanden plaats. In de opeenvolgende jaren nemen deze vervolgcontroles bij de behandelend specialisten af in frequentie naar één keer per halfjaar of jaar. Voor klachten tussen de controles op de polikliniek in, kan een patiënt terecht bij de huisarts. De huisarts is door middel van een brief van de specialist op de hoogte gesteld van de behandeling in het ziekenhuis.

Sterke stijging aantal dagopnamen

Het aantal vrouwen dat in een jaar in het ziekenhuis is opgenomen voor borstkanker (ziekenhuisprevalentie, dit betreft zowel klinische als dagopnamen) is in de periode 1995-2004 met 13% toegenomen. Het aantal klinische opnamen is iets afgenomen. Het aantal opnamedagen (exclusief dagopnamen) is in de periode 1995-2004 gehalveerd, terwijl het aantal dagopnamen ruim 4,5 keer zo veel is geworden (zie figuur 1). Bij al deze trends is gecorrigeerd voor veranderingen in leeftijdssamenstelling en omvang van de bevolking in Nederland.

Gemiddelde opnameduur in tien jaar gehalveerd

Het absoluut aantal klinische opnamen voor borstkanker is voor vrouwen toegenomen van 13.053 in 1995 naar 14.459 in 2005. Het absoluut aantal dagopnamen heeft in die periode een sterke groei doorgemaakt: van 2.037 in 1995 naar 12.986 in 2005. De gemiddelde klinische opnameduur is gehalveerd. In 1995 lagen vrouwen met borstkanker nog gemiddeld tien dagen in het ziekenhuis, in 2005 slechts vijf dagen (LMR).

Figuur 1: Ziekenhuisprevalentie, klinische opnamen, klinische opnamedagen en dagopnamen met borstkanker als hoofdontslagdiagnose in de periode 1995-2004; gecorrigeerd voor veranderingen in leeftijdssamenstelling en omvang van de bevolking en geïndexeerd (1995 is 100) (Bronnen: CBS StatLine; LMR).

Voor meer informatie over de behandelingen zie Wat zijn de mogelijkheden voor diagnostiek en behandeling?

Regio West-Holland en Nijmegen meeste ziekenhuisopnamen borstkanker

Per jaar vinden gemiddeld 12.960 opnamen plaats met als ontslagdiagnose borstkanker (berekend over de periode 1991-2000). Dit komt overeen met 16,5 opnamen per 10.000 vrouwen per jaar. Twee regio's (West-Holland en Nijmegen) hebben het meest aantal ziekenhuisopnamen. De regio West-Holland scoort hierbij het hoogst (23,0 opnamen per 10.000 vrouwen). De regio Westelijke Mijnstreek heeft het minst aantal opnamen per 10.000 vrouwen (11,7 opnamen per 10.000 vrouwen). Zie: Ziekenhuisopnamen voor borstkanker per GGD-regio in de periode 2001-2004.

Lage sterfte aan borstkanker in Utrecht en Zaanstreek-Waterland

Ieder jaar overlijden gemiddeld 3.348 vrouwen in Nederland aan borstkanker, dit komt overeen met 3,77 sterfgevallen per 10.000 vrouwen (berekend over de periode 2003-2006). Volgens de CBS Doodsoorzakenstatistiek wordt in Utrecht en Zaanstreek-Waterland de laagste sterfte aan borstkanker gemeld. De regio's die hoog scoren liggen verspreid over het land. De regio Rivierenland heeft de hoogste sterfte aan borstkanker.

Zie: Sterfte aan borstkanker per GGD-regio in de periode 2003-2006.