Osteoporose

Gebrek aan calcium en vitamine D verhoogt kans op osteoporose

Er zijn verscheidene factoren die de aanmaak en afbraak van het bot beïnvloeden (zie tabel 1). Osteoporose komt het meest voor bij vrouwen na de overgang, als gevolg van een afname van de oestrogeenspiegels. Een gebrek aan calcium, al dan niet in combinatie met een gebrek aan vitamine D verhoogt de kans op osteoporose. Een gebrek aan vitamine D komt zeer vaak voor bij ouderen en allochtonen, onder andere als gevolg van verminderde blootstelling aan zonlicht. Voldoende lichaamsbeweging, stoppen met roken en gezonde voeding dragen bij aan de preventie van osteoporose (zie ook: Preventie gericht op osteoporose)

Zie ook de onderwerpen: Lichamelijke activiteit, Roken, Voeding.

Kans op osteoporose deels af te leiden uit fractuurrisico

Tabel 1: Factoren die de aanmaak en afbraak van bot beïnvloeden (Cummings et al., 1985; Gezondheidsraad, 1991a; CBO, 2002a).

Nog geen hoog-risico genen gevonden voor osteoporose

De aanleg voor osteoporose is deels genetisch bepaald. Het voorkomen van osteoporose in de familie wordt als één van de belangrijkste risicofactoren gezien. Tot nog toe zijn er echter geen hoog-risico genen gevonden die de aan- of afwezigheid van osteoporose voorspellen. Er is wel samenhang aangetoond tussen de aanwezigheid van risicofactoren voor osteoporose enerzijds en veel voorkomende genmutaties (polymorfismen) anderzijds, in genen die betrokken zijn bij de bepaling van botgroei, -ontwikkeling, -dichtheid en -afbraak en de mate van fractuurrisico (bijvoorbeeld ESR1, OPG/TNFRSF11B, RANKL/TNFSF11, COL1A1, LRP5, VDR, ZBTB-WNT-4, HLA-regio).

De prevalentie in de bevolking van veel van deze genmutaties ligt tussen de 15-45%. Voor de genmutaties geldt dat zij elk slechts een klein deel aan variantie in botdichtheid en fractuurrisico verklaren (Richards et al., 2008; Styrkarsdottir et al., 2008; Ioannidis et al., 2004; Ralston et al., 2006; Uitterlinden et al., 2006; Van Meurs et al., 2008).

Diagnostiek

Bepalen van de botmineraaldichtheid gebeurt met densitometrie

Het meten van de botmassa gebeurt met densitometrietoestellen. Deze toestellen maken gebruik van de DEXA-techniek (‘Dual Energy X-ray Absorptiometry’), gebaseerd op de absorptie van röntgenstraling door het calcium in botweefsel. Vervolgens wordt de botmineraaldichtheid berekend als de botmassa (in grammen) gedeeld door de oppervlakte van het doorstraalde bot. Het aantal geregistreerde gevallen van osteoporose is in de loop van de tijd vermoedelijk gestegen door de gegroeide beschikbaarheid van densitometrietoestellen waarmee de botdichtheid wordt gemeten.

Onduidelijkheid over drempelwaarden botdichtheid

Het is nog steeds niet helemaal duidelijk welke grenswaarden van botdichtheid aangehouden moeten worden om van osteoporose te spreken. De voornaamste discussie is of eenzelfde grenswaarde moet worden gehanteerd voor mannen als voor vrouwen. Dit hangt af van het doel dat men wil bereiken. De belangrijkste reden voor de behandeling van osteoporose is het voorkomen van fracturen. Bij mannen met een fractuur is de gemiddelde botdichtheid hoger dan bij vrouwen. Als men evenveel fracturen bij mannen als vrouwen wil voorkomen, zal er bij mannen een hogere grenswaarde van botdichtheid nodig zijn dan bij vrouwen (De Laet et al., 2002). Als men echter op kosteneffectieve wijze preventie toe wil passen, zal de drempelwaarde bij mannen en vrouwen gelijk moeten zijn. Ook de absolute drempelwaarde bij vrouwen is niet geheel zonder discussie.

Screening alleen zinvol bij groepen met hoger fractuurrisico

Aangezien osteoporose kan leiden tot een fractuur (zie ook: Wat is osteoporose en wat is het beloop?), is het opsporen van hoge fractuurrisico’s via een botdichtheidsbepaling zinvol bij mensen die op basis van meerdere factoren al een verhoogde kans hebben op een fractuur. Voor mensen zonder risicofactoren is het niet zinvol, omdat de helft van het aantal osteoporotische fracturen voorkomt bij mensen die geen verlaagde botmassa hebben. Volgens de Nederlandse richtlijn Osteoporose (CBO, 2002a) wordt een botmeting aanbevolen bij:

• Vrouwen van 50 jaar en ouder die na hun 50e jaar een fractuur hebben gehad;
• Vrouwen van 60 jaar en ouder bij wie de volgende drie risicofactoren aanwezig zijn: fracturen in de familie, een laag lichaamsgewicht en ernstige immobiliteit;
• Vrouwen van 70 jaar en ouder bij wie twee van deze risicofactoren aanwezig zijn;
• Vrouwen met een wervelfractuur (ongeacht de leeftijd).
• Jongere vrouwen (<50 jaar) en mannen (<65 jaar) met een osteoporotische wervel- of heupfractuur dienen altijd naar een specialist te worden doorverwezen voor nader onderzoek van de onderliggende oorzaak.

Zie ook: Welke factoren beïnvloeden de kans op osteoporose?

Bepalen van risico op toekomstig fractuur

Sinds 2008 kan men gebruik maken van een door de WHO gevalideerd model om het risico op een fractuur door osteoporose over een periode van tien jaar te berekenen (WHO, 2008). Deze methode, de WHO Fracture Risk Assessment Tool genaamd, evalueert het risico op een fractuur van de heup of van andere belangrijke fracturen door osteoporose (klinische wervel, heup, pols of schouder) in de komende tien jaren. De berekening is gebaseerd op het al dan niet aanwezig zijn van risicofactoren zoals leeftijd, geslacht, ondergewicht (lengte en gewicht), voorgeschiedenis van fracturen, aanwezigheid van heupfracturen bij een van beide ouders, huidig rookgedrag, alcoholconsumptie (drie eenheden per dag of meer), het gebruik van glucocorticoïden, reumatoïde artritis, secundaire osteoporose en eventueel de botminderaaldichtheid van de heup-hals wanneer die bekend is.

Er zijn nog geen richtlijnen ontwikkeld die aangeven vanaf welk risico gebaseerd op deze methode een medicamenteuze behandeling moet worden ingesteld. Deze moeten door de verschillende landen individueel worden vastgesteld.

Media-aandacht van invloed op diagnostiek en vraag naar preventie

De toegenomen aandacht voor osteoporose in de media heeft ervoor gezorgd dat de bevolking, met name de vrouwen na de menopause, zich meer bewust is geworden van osteoporose. Dit heeft waarschijnlijk geleid tot meer vraag naar diagnostiek, preventieve maatregelen en behandeling, maar mogelijk ook tot betere therapietrouw van degenen die behandeld worden. Ook de alertheid van artsen ten aanzien van osteoporose is door de activiteiten van de media toegenomen. Zij besluiten daardoor mogelijk sneller tot diagnostiek en preventieve maatregelen. Het aantal geregistreerde gevallen van osteoporose is door deze ontwikkelingen gestegen. Een belangrijke ontwikkeling is ook het oprichten van speciale fractuur en osteoporose poliklinieken waarbij patiënten boven de 50 jaar met een doorgemaakte fractuur worden gescreend op de aanwezigheid van osteoporose. De marketing van verrijkte voedingsmiddelen, supplementen en medicijnen heeft hoogstwaarschijnlijk eenzelfde effect gehad als de toegenomen aandacht van de media.

Effect van toekomstige ontwikkelingen op diagnostiek van osteoporose ongewis

In de toekomst zullen ultrageluidsmetingen en bepaling van biochemische merkers in bloed en/of urine mogelijk in aanmerking komen als methode voor de diagnostiek van osteoporose. Ook zouden genetische 'markers' gebruikt kunnen worden. Het is niet duidelijk welk effect deze ontwikkelingen op de epidemiologische kengetallen van osteoporose zullen hebben.

Leefstijlmaatregelen belangrijk bij behandeling osteoporose

Een belangrijk uitgangspunt bij de behandeling van osteoporose zijn leefstijlmaatregelen met aandacht voor voldoende lichaamsbeweging, valpreventie, voldoende inname van calcium en vitamine D, beperking van roken en overmatig alcoholgebruik en het voorkomen van gewichtsverlies.

Proces van botafbraak met bisfosfonaten tot stilstand te brengen

De medicamenteuze behandeling van osteoporose gebeurt onder andere met bisfosfonaten. Hierbij wordt de botafbraak afgeremd en kan de botmassa zelfs iets toenemen. Studies tonen aan dat bij gebruik van bisfosfonaten de kans op een fractuur ongeveer halveert (Black et al., 1996; Cummings et al., 1998; Harris et al., 1999; Pols et al., 1999; Orwoll et al., 2000; Reginster et al., 2000; McClung et al., 2001). Bisfosfonaten zijn in diverse toedieningsvormen (oraal en intraveneus) en doseerintervallen te verkijgen (dagelijks, wekelijks, maandelijks en jaarlijks).

Terughoudendheid in oestrogeensuppletie door risico op borstkanker

Diverse studies tonen aan dat oestrogeensuppletie een gunstig effect heeft op handhaving van de botmassa (Cauley et al., 1993; Ettinger et al., 1985; Lane et al., 1999; Michaelsson et al., 1998; Writing Group for the PEPI Trial, 1996; Naessen et al., 1990). Studies tonen echter ook aan dat oestrogeensuppletie een toename van het risico op borstkanker en hart- en vaatziekten tot gevolg heeft (Collaborative Group on Hormonal Factors in Breast Cancer, 1997; Jacobs, 2000; Clemons & Goss, 2001; Nelson et al., 2002a). Oestrogeensuppletie wordt daarom niet meer zonder meer als behandeling van osteoporose voorgeschreven. Voor meer informatie over het risico op borstkanker: zie borstkanker.

Behandeling met SERMs heeft mogelijk gunstig effect op de botmassa

Selectieve Oestrogeen Receptor Modulators (SERMs) zijn synthetische stoffen die nauw verwant zijn aan oestrogenen. Eén van deze middelen, raloxifen, wordt inmiddels toegepast bij de behandeling van osteoporose. Net als oestrogenen heeft het een gunstig effect op de handhaving van de botmassa (Delmas et al., 1997; Lufkin et al., 1998; Ettinger et al., 1999). Er is echter geen verhoogde kans op borstkanker. SERMs lijken de kans op borstkanker zelfs te verminderen (Cauley et al., 2001). Daarnaast zijn er aanwijzingen dat SERMs de kans op hart- en vaatziekten verminderen bij vrouwen met een hoog risico daarop (Barrett-Connor et al., 2002).

Bijschildklierhormonen alleen bij ernstige osteoporose

Behandeling met een dagelijkse onderhuidse injectie van humaan recombinant bijschildkierhormoon (PTH) leidt tot toename van de botaanmaak door stimulering van de osteoblasten. Het is hiermee een krachtig anabool geneesmiddel voor de behandeling van osteoporose (CVZ, College voor Zorgvezekeringen, 2008). De middelen worden in Nederland vooralsnog alleen onder bepaalde voorwaarden vergoed bij ernstige osteoporose bij postmenopauzale vrouwen. Werkzaamheid is aangetoond ter voorkoming van wervel- en niet-wervelfracturen.

Strontiumranelaat alleen voor vrouwen

Strontiumranelaat is een dagelijkse behandeling voor de preventie en behandeling van osteoporose bij (op dit moment alleen) vrouwen na de overgang (CVZ, College voor Zorgvezekeringen, 2008. Het remt de botafbraak en het stimuleert de botaanmaak. Het middel is sinds 2005 in ons land beschikbaar. Strontiumranelaat mag in Nederland (nog) niet worden voorgeschreven voor mannen met osteoporose. Werkzaamheid is aangetoond ter voorkoming van wervel-, niet-wervel- en heupbreuken. De effectiviteit is vergelijkbaar met die van bisfosfonaten.

Percutane vertebroplastiek bij persisterende pijn door wervelinzakking

Wanneer er ondanks de gebruikelijke behandeling met pijnstillers en eventueel corset na zes weken na een wervelinzakking toch veel klachten blijven bestaan, kan met percutane vertebroplastiek pijnverlichting voor de patiënt worden bereikt. Hierbij wordt een kleine hoeveelheid cement in het ingezakte wervellichaam ingebracht. Bij kyphoplastiek wordt gebruik gemaakt van een speciale ballonkatheter die in het wervellichaam wordt opgeblazen, waarna cement in de gecreëerde holte wordt ingebracht. Beide behandelingen geven in 70-90% van de gevallen een significante verbetering van de pijnklachten binnen 24 uur bij osteoporotische wervelinzakkingsfracturen.

Toenemende bekendheid van osteoporose doet aantal behandelingen stijgen

De toenemende bekendheid van osteoporose zal leiden tot een stijgend aantal behandelingen; zo is in het verleden het gebruik van bisfosfonaten in de behandeling van osteoporose toegenomen. Daarnaast zijn er een aantal veelbelovende medicamenten in ontwikkeling die zich richten op verschillende stadia van botafbraak.

Ongeveer 148.000 mensen met osteoporose op 1 januari 2007

Op 1 januari 2007 hadden naar schatting 15.200 mannen (95%-betrouwbaarheidsinterval: 9.000 - 25.800) en 133.000 vrouwen (95%-betrouwbaarheidsinterval: 90.000 - 197.000) osteoporose. Dit komt overeen met 1,9 per 1.000 mannen en 16,1 per 1.000 vrouwen. Het aantal mensen met osteoporose neemt toe met de leeftijd, de toename is bij vrouwen echter veel sterker dan bij mannen (zie figuur 1).

Gevolgen van osteoporose kunnen tot de dood leiden

In 2007 werd bij 96 personen (15 mannen en 81 vrouwen) de sterfte toegeschreven aan osteoporose (ICD-10 codes M80-81) (Bron: CBS Doodsoorzakenstatistiek). Osteoporose op zichzelf leidt niet tot de dood. Alleen de gevolgen ervan, namelijk een fractuur, kunnen tot de dood leiden. De belangrijkste fractuur in dit opzicht is de heupfractuur. Voor meer informatie over sterfte ten gevolge van heupfractuur: zie heupfractuur.

Prevalentie en incidentie naar leeftijd en geslacht

Achtergronden en details bij cijfers uit huisartsenregistraties

Schattingsmethode incidentie en prevalentie 2007

Figuur 1: Puntprevalentie van osteoporose (per 1.000) op 1 januari 2007 naar leeftijd en geslacht (Bronnen: zie Achtergronden en details bij cijfers uit huisartsenregistraties).

Figuur 2: Incidentie van osteoporose (per 1.000) in 2007 naar leeftijd en geslacht (Bronnen: zie Achtergronden en details bij cijfers uit huisartsenregistraties).

Aantal vrouwen met osteoporose sterk gestegen

Het aantal mensen met osteoporose (prevalentie) is tussen 1990 en 2007 sterk toegenomen. Het aantal mannen met osteoporose is in deze periode met ongeveer 100% toegenomen, terwijl het aantal vrouwen met osteoporose met 150% is toegenomen (zie figuur 1). Het aantal personen dat bij de huisarts komt met osteoporose is overigens slechts een deel van het totaal aantal personen in de bevolking met osteoporose (zie Hoe vaak komt osteoporose voor en hoeveel mensen sterven eraan?).

Bevolkingsgroei en vergrijzing leiden tot toename osteoporose

Op basis van alleen demografische ontwikkelingen zoals bevolkingsgroei en vergrijzing, is de verwachting dat het absoluut aantal mensen met osteoporose tussen 2007 en 2025 met 38% zal stijgen.

Figuur 1: Puntprevalentie van osteoporose in de huisartsenpraktijk in de periode 1990-2007 (3-jarig voortschrijdend gemiddelde), gestandaardiseerd naar de bevolking van Nederland in 1990 en geïndexeerd (1991=100) (Bron: CMR-Nijmegen e.o., RNH).

Patiënt met osteoporose meestal door huisarts behandeld

Over het algemeen wordt een patiënt met osteoporose behandeld door de huisarts. Voor meting van de botdichtheid kan de patiënt verwezen worden naar een nucleair geneeskundige. Vooral als de osteoporose het gevolg is van het gebruik van glucocorticoïden bij reumatische ziekten zal de reumatoloog de behandeling uitvoeren. Als zich heupfracturen of symptomatische wervelfracturen voordoen, wordt de orthopeed ingeschakeld. De internist is in de tweede lijn waarschijnlijk de belangrijkste behandelaar van osteoporose. Oudere, alleenstaande patiënten met een traag herstel of met comorbiditeit worden soms opgenomen in een verpleeghuis.

Zeshonderd ziekenhuisopnamen voor osteoporose in 2005

In 2005 werd 600 keer iemand in een ziekenhuis opgenomen met osteoporose. Het aantal vrouwen dat wordt opgenomen is ongeveer zes keer zo groot als het aantal mannen. De gemiddelde opnameduur was tien dagen. In 2005 werden 9.009 dagbehandelingen geteld (zie tabel 1).

Aantal klinische opnamen en opnameduur afgenomen

Het aantal dagopnamen is in de periode 1995-2005 sterk gestegen. Er wordt in toenemende mate overgegaan op dagopnames voor korte observaties, om klinische opnames te vermijden. De ziekenhuisprevalentie is in de periode 1995-2004 voor zowel mannen als vrouwen vrijwel constant gebleven (zie figuur 1). De ziekenhuisprevalentie betreft het aantal personen dat één of meer keren per jaar in het ziekenhuis is opgenomen voor osteoporose (zowel klinische opnamen als dagopnamen tellen mee).

Bij bovenstaande trends is gecorrigeerd voor veranderingen in leeftijdssamenstelling en omvang van de bevolking in Nederland.

Tabel 1: Aantal klinische opnamen en opnamedagen, gemiddelde opnameduur (in dagen) en aantal dagopnamen in 2005 voor osteoporose (Bron: LMR).

Figuur 1: Ziekenhuisprevalentie, klinische opnamen, klinische opnamedagen en dagopnamen ^a met osteoporose als hoofdontslagdiagnose in de periode 1995-2005; gecorrigeerd voor veranderingen in leeftijdssamenstelling en omvang van de bevolking en geïndexeerd (1995 is 100) (Bron: CBS-Statline en LMR).

^a Het indexcijfer voor het aantal dagopnamen bij vrouwen is in 2003, 2004 en 2005 respectievelijk 422, 496 en 537.

Incidentie en prevalentie

Het vóórkomen van osteoporose verschilt aanzienlijk tussen Europese landen

Er bestaat een aanzienlijke variatie in het voorkomen van osteoporose (gemeten als de prevalentie van matige en ernstige werveldeformatie). De prevalentie is het hoogst in Scandinavische landen en het laagst in Oost-Europa (zie tabel 1). Het Middellandse Zeegebied en West-Europa zitten daar met ongeveer gelijke prevalenties tussenin. Opvallend is dat het verschil in prevalentie tussen mannen en vrouwen in de meeste landen klein is. Onder de 65 jaar is de prevalentie onder mannen zelfs hoger dan onder vrouwen. Dit blijkt uit de 'European Vertebral Osteoporosis Study’ (EVOS) waarbij de prevalentie van matige en ernstige werveldeformatie in negentien Europese landen is vergeleken (O'Neill et al., 1996). Voor Nederland zijn de cijfers afkomstig van het ERGO-onderzoek. In alle landen is op dezelfde gestandaardiseerde manier de botmeting verricht.

Ook wervelinzakkingen komen het meest voor in Scandinavië

Uit gegevens van de 'European Prospective Osteoporosis Study' (EPOS) blijkt dat voor zowel mannen als vrouwen ook de incidentie van wervelinzakkingen het hoogst is in Scandinavië (zie tabel 2). Bij mannen is de incidentie het laagst in Zuid- en Oost-Europa. West-Europa neemt een middenpositie in. Opvallend is, dat met uitzondering van Scandinavië, voor vrouwen de incidentie van wervelinzakkingen in heel Europa op een vergelijkbaar niveau ligt (EPOS, 2002).

Wereldwijd komen osteoporotische fracturen het meest voor in Europa

Wereldwijd komen osteoporotische fracturen het meest voor in Europa (Johnell & Kanis, 2006). In 2000 vond 34,8% van alle fracturen plaats in Europa, vergeleken met bijvoorbeeld 15,7% in de Verenigde Staten en Canada en 28,6% in de West-Pacifische regio, waaronder Australië en Japan. De ziektelast in Europa als gevolg van dit soort fracturen is daarmee hoger dan de ziektelast die veroorzaakt wordt door veel voorkomende soorten van kanker, behalve longkanker (Johnell & Kanis, 2006).

Verschillen in determinanten mogelijke verklaring prevalentieverschillen

Internationale prevalentieverschillen zouden verklaard kunnen worden door verschillen in genetische factoren, medicijngebruik, voeding, lichaamsbeweging, tabak- of alcoholgebruik en door mogelijke interactie tussen deze factoren (zie: Osteoporose; Welke factoren beïnvloeden de kans op osteoporose?).

Zie ook: Heupfractuur; Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

In Nederland grootste stijging van wervelfracturen verwacht

Nederland zal in de eenentwintigste eeuw als gevolg van vergrijzing te kampen krijgen met de grootste absolute stijging van het aantal wervelfracturen van alle lidstaten van de EU (EC, 1999).

Zweden en het Verenigd Koninkrijk kennen beide een hoge incidentie van osteoporotische fracturen, maar omdat de vergrijzing in deze landen minder hard zal toeslaan, zullen stijgingen in incidentie waarschijnlijk meevallen.

Tabel 1: Prevalentie van matige en ernstige werveldeformatie onder 50-79 jarigen in een aantal Europese regio’s; gestandaardiseerd naar de Europese bevolking (O'Neill et al., 1996).

Tabel 2: Incidentie van matige en ernstige werveldeformaties onder 55-79 jarigen in een aantal Europese regio's gestandaardiseerd naar de leeftijdsverdeling van de Europese populatie (EPOS, 2002).

Tabel 1: Puntprevalentie van osteoporose (absoluut en per 1.000) op 1 januari 2007 naar leeftijd en geslacht ^a,b.

^a De leeftijdspecifieke cijfers zijn niet afgerond. Het totaal van de absolute prevalentie is onder de 50.000 afgerond op honderdtallen en boven de 50.000 op duizendtallen.

^b De prevalentie is geschat op basis van gegevens afkomstig van CMR-Nijmegen e.o., RNUH-LEO (probleemlijst) en Transitieproject.

Achtergronden en details bij cijfers uit huisartsenregistraties

Schattingsmethode incidentie en prevalentie 2007

Tabel 2: Incidentie van osteoporose (absoluut en per 1.000 per jaar) naar leeftijd en geslacht in 2007 ^c,d.

^c De leeftijdspecifieke cijfers zijn niet afgerond. Het totaal van de absolute incidentie is afgerond op honderdtallen.

^d De incidentie is geschat op basis van gegevens afkomstig van CMR-Nijmegen e.o., RNUH-LEO (contactregistratie), Transitieproject en LINH.

Kompasschattingen op basis van de huisartsenregistraties

De prevalentie is geschat op basis van gegevens afkomstig van CMR-Nijmegen e.o., RNUH-LEO (probleemlijst) en Transitieproject. De incidentie is geschat op basis van gegevens afkomstig van CMR-Nijmegen e.o., RNUH-LEO (contactregistratie), Transitieproject en LINH.

Gebruikte code uit de CMR-Nijmegen: E-code 4154. Uit de andere registraties: ICPC-code L95.

Meerdere oorzaken voor verschillen in de cijfers tussen registraties

De prevalentie- en incidentiecijfers op basis van verschillende huisartsenregistraties variëren vaak aanzienlijk. De oorzaak kan zijn dat het voorkomen van ziekten in de praktijkpopulaties verschilt, maar het kan ook het gevolg zijn van verschillen in de algemene werkwijze van de registraties en de wijze waarop prevalentie- en incidentiecijfers worden berekend. Bovendien kunnen registraties voor bepaalde ziekten specifieke (al dan niet vastgelegde) regels hanteren. Daarom zijn hieronder allereerst de kenmerken van osteoporose beschreven en de kenmerken van de gebruikte huisartsenregistraties. Daarbij gaat het om kenmerken die van invloed zijn op de wijze waarop huisartsen osteoporose registreren.

Kenmerken van osteoporose in de huisartspraktijk

Osteoporose is een chronische aandoening die niet altijd gepaard gaat met klachten. Het ontstaan van klachten (fracturen, rugpijn, verkromming van de wervelkolom) is soms een aanleiding de botdichtheid te meten. Sommige ouderen laten preventief de botdichtheid bepalen. Nadat de diagnose is gesteld, volgt vaak voorlichting door de huisarts, zonder verdere behandeling. Als wel een behandeling wordt ingesteld, is dat fysiotherapie of het voorschrijven van paracetamol, een NSAID, of andere medicijnen.

Schattingsmethode incidentie en prevalentie 2007

Prevalentie, incidentie en sterfte naar leeftijd en geslacht

Specifieke regels van de registraties voor het vastleggen van osteoporose

Hieronder worden enkele specifieke regels vermeld die de registraties hanteren bij het vastleggen van osteoporose.

CMR-Nijmegen e.o.

• Geen specifieke opmerkingen.

LINH

• Mogelijk worden in de 1-jaarsregistratieperiode niet alle prevalente gevallen geregistreerd, bijv. patiënten die in het verleden een osteoporotische fractuur opliepen.

RNUH-LEO

• Voor zowel de prevalentie als incidentie gaat het om aantallen patiënten.
• Voor zowel de prevalentie als incidentie zijn de cijfers afkomstig van de probleemlijstregistratie. Op de probleemlijst worden over het algemeen alleen langdurige problemen geregistreerd.
• De cijfers zijn exclusief osteopenie.

Transitieproject

• Geen specifieke opmerkingen.

Gegevens afkomstig van vijf huisartsenregistraties

De schattingen voor de prevalentie en incidentie in 2007 zijn gebaseerd op de gegevens van vijf huisartsenregistraties:

1. CMR-Nijmegen e.o.
2. LINH
3. RNH
4. RNUH-LEO
5. Transitieproject

In deze huisartsenregistraties wordt voor alle personen in de deelnemende huisartsenpraktijken geregistreerd welke ziekten zij gedurende een kalenderjaar krijgen of al hebben. De wijze waarop een ziekte wordt geregistreerd is niet altijd gelijk in alle registraties. Daarom is voor iedere afzonderlijke ziekte gekeken welke registraties geschikt zijn voor het schatten van de incidentie en prevalentie. Op basis van de gegevens van deze registraties zijn de incidentie en prevalentie van de betreffende ziekte geschat. Meer informatie over de registraties, de wijze van registreren en de keuze van registraties per ziekte is te vinden in Achtergrond bij keuze van huisartsenregistraties voor incidentie- en prevalentieschatting.

In de analyses zijn de volgende data gebruikt: aantal personen in de registratie, aantal personen met de ziekte op 1 januari 2007 (puntprevalentie) en aantal nieuwe geregistreerde gevallen in 2007 (incidentie). Alle gegevens zijn gespecificeerd naar geslacht en 18 leeftijdsklassen (0-4, 5-9, 10-14, ..., 85+).

Schattingen gemaakt op basis van een regressiemodel

Schattingen van de incidentie en prevalentie zijn gemaakt met behulp van voorspellingen van de ‘optimale’ regressiemodellen voor de gemiddelde registratie. De relatieve prevalenties op 1 januari 2007 (puntprevalenties) zijn vermenigvuldigd met de bevolkingsaantallen op 1 januari 2007 om een totaalschatting voor Nederland te maken. De relatieve incidenties voor 2007 zijn vermenigvuldigd met gemiddelde bevolkingsaantallen in 2007 om een totaalschatting voor Nederland te maken. Jaarprevalentie is gedefinieerd als de som van de puntprevalentie en de incidentie. Schattingen van onzekerheid rondom de schatting van de jaarprevalentie zijn verkregen via een Monte Carlo simulatie en zijn op te vatten als een 95%-betrouwbaarheidsinterval (Baan et al., 2009c).