Zorguitgaven

Zorguitgaven

De ontwikkeling in zorguitgaven is een belangrijke indicator voor het thema betaalbaarheid. Vanwege de afwezigheid van een norm worden de zorguitgaven vooral over de jaren en internationaal vergeleken om te zien of de uitgaven niet ‘uit de pas lopen’. Hierbij wordt uitgegaan van verschillende definities van zorguitgaven die vanuit verschillende perspectieven worden gehanteerd. De overheid hanteert het Budgettair Kader Zorg (BKZ) waarin de premiegefinancierde zorguitgaven worden meegeteld (VWS, 2007f). Daarnaast bestaat de (constante) Zorgrekeningen definitie (CBS), waarin een aantal extra zorg- en welzijnfuncties worden meegenomen (CBS, 2006n). Dit zijn bijvoorbeeld de uitgaven die rechtstreeks door patiënten worden betaald of aanvullend worden verzekerd, maar ook een aantal voorzieningen die het ministerie van VWS tot de terreinen van welzijn en maatschappelijke ondersteuning rekent zoals kinderopvang. Voor internationale vergelijkingen kan het beste gebruik worden gemaakt van de internationaal gangbare definities van zorg en zorguitgaven, zoals die gehanteerd worden in de System of Health Accounts (SHA) van de OECD (OECD, 2000a; OECD Health Data 2007). De totale zorguitgaven worden verder opgesplitst in zorgsectoren en financieringsbronnen om binnen verschillende groepen de zorguitgaven te kunnen volgen. Ook wordt zichtbaar gemaakt welk deel van het nationaal inkomen wordt besteed aan zorg en hoe zich dat ontwikkelt in de tijd.

We verkrijgen verder inzicht in de betaalbaarheid door de druk van de zorguitgaven op de collectieve uitgaven te bestuderen. De zorguitgaven vormen ongeveer 20% van de totale collectieve uitgaven (CPB, 2007b). Een sterke stijging in zorguitgaven kan een sterke stijging in collectieve lasten, premies en loonkosten veroorzaken. Dit kan nadelige gevolgen hebben voor de concurrentiepositie van een land en daarmee kan de betaalbaarheid van het zorgstelsel onder druk komen te staan. Aangezien de collectieve (zorg)lasten worden gefinancierd uit arbeid, meten we de publieke zorguitgaven per werkende als indicatie voor de lastendruk van collectieve zorguitgaven op de arbeidskosten.

Zie verder: Zorguitgaven

Financiële positie van zorginstellingen en zorgverzekeraars

De aandacht voor de financiële positie van instellingen neemt toe nu de financiële dekking vanuit de overheid wordt afgebouwd, zorginstellingen (in de toekomst) ook kapitaallasten zelf moeten dekken (VWS, 2007i) en er in toenemende mate sprake is van concurrentie in de zorg. Zorginstellingen dragen hierdoor meer financiële risico’s.

De financiële positie van zorginstellingen geeft inzicht in de betaalbaarheid van de zorg. Financiële indicatoren zeggen iets over de financiële kwetsbaarheid van instellingen. Een verslechtering van de financiële positie van zorginstellingen en zorgverzekeraars zou laten zien dat het op macroniveau moeilijker is om de zorg te financieren. Dit heeft ook uitwerking op de continuïteit van zorg, die in gevaar kan komen bij een verslechterende financiële positie. Tegelijkertijd kan dit gevolgen hebben voor de (lange termijn) financiële weerbaarheid van instellingen, die met meer winst kan worden versterkt. Een stabiele financiële weerbaarheid is nodig om continuïteit van zorg te garanderen. Daarnaast maken de toenemende financiële risico’s het voor instellingen noodzakelijk om hun vermogenspositie te versterken. Naast winstgevendheid moet dus ook inzicht worden verkregen in de vermogenspositie van instellingen

Zie verder: De financiële positie van zorginstellingen en zorgverzekeraars

Anders dan in de vorige Zorgbalans wordt nu ook de financiële positie van zorgverzekeraars in kaart gebracht. Hierbij wordt vooral gebruik gemaakt van de gegevens die worden verstrekt door De Nederlandsche Bank (DNB) die sinds 2006 optreedt als toezichthouder van de zorgverzekeraars.

Arbeidsproductiviteit

Het verhogen van de arbeidsproductiviteit in de zorg is in de afgelopen jaren genoemd als een van de oplossingen voor het betaalbaar houden van de zorg (VWS, 2007f). De arbeidsintensieve zorgsector zou door het verhogen van de arbeidproductiviteit dezelfde zorg tegen lagere kosten kunnen leveren. De arbeidsproductiviteit kan op verschillende manieren worden verhoogd. Een veel genoemde manier om de arbeidsproductiviteit te verhogen is het gebruik van arbeidsbesparende innovaties. Technologische ontwikkelingen hebben echter ook een prijs en worden vaak zelfs gezien als grootste veroorzaker van stijgingen in zorguitgaven. Of via deze weg de betaalbaarheid op macroniveau verbetert, is dus afhankelijk van de kosten van deze innovaties.

Zie verder: Arbeidsproductiviteit

De arbeidsproductiviteit is ook afhankelijk van de geleverde kwaliteit van zorg. Meer kwaliteit verhoogt de toegevoegde waarde en daarmee de werkelijke arbeidsproductiviteit. Deze vorm van productieverhoging levert echter niet direct een oplossing voor de betaalbaarheid. Een verhoogde arbeidsproductiviteit kan ook van invloed zijn op de verwachte personeelstekorten in de zorg. Productieverhoging via kwaliteit vermindert de verwachte tekorten echter niet en kan deze zelfs versterken. De tekorten zullen zich naar verwachting vooral voordoen in de langdurige zorg en juist in die sector is het verhogen van de arbeidsproductiviteit het meest lastig (RVZ, 2006b).